Najczęściej zadawane pytania (207) Ortografia (501) Interpunkcja (168) Wymowa (65) Znaczenie (201) Etymologia (276) Historia języka (21) Składnia (270) Słowotwórstwo (114) Odmiana (287) Frazeologia (116) Poprawność komunikacyjna (207) Nazwy własne (350) Wyrazy obce (68) Różne (147) Wszystkie tematy (2791)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2008-08-29
Bardzo proszę o rozwianie moich wątpliwości co do pisowni przymiotnika od nazwiska Doppler: dopplerowski czy dopplerowski?
Skoro przymiotnik pochodzi od nazwiska Doppler, to jego forma musi odtwarzać to nazwisko, dlatego jedynie poprawny jest przymiotnik dopplerowski. Taką też formę można znaleźć w Wielkim słowniku ortograficznym PWN.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-08-28
Szanowni Państwo, proszę uprzejmie o wyjaśnienie, czy smsować jest neologizmem poprawnie utworzonym i zarazem dopuszczalną pisownią czasownika SMS-ować / esemesować, zważywszy na poniższą interpretację oraz uzus pierwszej wersji w prasie i tekstach użytkowych (np. instrukcje).

Smsować jest neologizmem. W Kulturze języka polskiego (Butler, Kurkowska, Satkiewicz) są wymienione kryteria dotyczące przyznania neologizmowi miejsca w języku (czyli jego usankcjonowania). Są to przydatność i zgodność z normami słowotwórczymi. Ta sama pozycja stwierdza, że słowo jest utworzone zgodnie z normą słowotwórczą, jeżeli do tematu zostanie dodany formant (m. in.). Formant -ować istnieje. Skrótowiec sms można potraktować jako temat, zatem neologizm należy uznać za poprawnie utworzony i przydatny, bowiem nazywa czynność wykonywaną w związku z pojawieniem się w rzeczywistości nowego zjawiska, jakim jest sms (czyli krótka wiadomość tekstowa pisana i przesyłana telefonicznie). Dodatkowo Słownik skrótów i skrótowców Jerzego Podrackiego wspomina, iż od skrótowców można tworzyć nowe wyrazy, których zapis jest dwojaki: albo zastosujemy pisownię SMS-ować, sms-ować, smsować lub esemesować (zgodnie z wymową). Należy dodać, że wymienione źródła odwołują się do przymiotników tworzonych od skrótowców lub nazw własnych, gdyż ich autorzy wychodzą z założenia, że przymiotniki są częściej używane.”

Państwa wyjaśnienie będzie dla nas nieocenione, gdyż widzimy uzasadnienie, jak wyżej, dla zamieszczenia w tłumaczeniu angielskiego wyrazu test dwóch odpowiedników w języku polskim: wysyłać wiadomości tekstowe i smsować.
Sprawa statusu tworzonych na bazie literowca SMS (skrót ang. Short Message Service) wyrazu SMS-ować nie podlega dyskusji. Jest to neologizm utworzony za pomocą przyrostka -ować, czego przykładów jest w polszczyźnie bardzo dużo (telegrafować, tytułować, leasingować, tyranizować itd.). Problem nie ma natury słowotwórczej. Wątpliwości może natomiast budzić ortografia.
Normy ortograficzne języka polskiego przewidują dwa sposoby zapisu wyrazów pochodnych od skrótowców: 1) albo piszemy je, stawiając łącznik na granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem, np. PTTK-owski, SL-owiec, AK-owski, NIK-owiec, 2) albo zapisujemy je tak, jak się wymawia, zatem: petetekowski, eselowiec, akowski, nikowiec. Wynika z tego, że zapis !smsować nie jest poprawny, podobnie jak dziwacznie by wyglądały: !sbek, !sbcki, !sbecja zamiast esbek, esbecki, esbecja. Sprawdzałam w Wielkim słowniku ortograficznym PWN z roku 2006, tam poleca się zapisy:
SMS albo esemes,
SMS-ować albo esemesować,
SMS-owy albo esemesowy
.
Krystyna Kleszczowa
Ortografia2008-08-22
Czy wyrażenie jakby to powiedzieć np. w zdaniu Jakby to powiedzieć, nie zrobił tego najlepiej należy pisać łącznie czy rozdzielnie? Sądzę, że to pierwsze, ponieważ nie zastanawiamy się, jak by to powiedzieć, tylko używamy eufemizmu i tu chyba należy potraktować jakby to powiedzieć jako utarte połączenie.
Wręcz przeciwnie, jak by takie, jak w cytowanym zdaniu trzeba pisać osobno w myśl reguły 164 zasad pisowni polskiej, która mówi, że po zaimkach przysłownych obowiązuje pisownia rozdzielna cząstek bym, byś, by, byśmy, byście. Pisownię takiego połączenia można tez sprawdzić w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego.
Połączenie jak by (coś zrobić) jest często mylone z wyrazem porównawczym (partykułą lub spójnikiem) jakby, którego używa się w zdaniach typu Wyglądała, jakby była przestraszona. Miał w oczach tak jakby żal do nas wszystkich. Jakby pan kandydował do senatu trzy lata temu, to miałby pan duże szanse. W tym przypadku na zastosowanie reguła 162.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-08-05
Jak się pisze: co nie miara czy co niemiara?
Poprawna pisownia to co niemiara. Poprawną pisownię wyrazów polskich i obcych zawiera Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-31
Jak piszemy: nienajgorszy czy nie najgorszy? Nie z przymiotnikami pisze się przecież razem.
Owszem, partykułę przeczącą nie z przymiotnikami w stopniu równym piszemy łącznie, np. niedrogi, niedobry, niemiły, niepolski itp. (zob. reguła 167), jednak z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym obowiązuje pisownia rozdzielna (zob. reguła 178): nie gorzej, nie najgorzej; nie gorszy, nie najgorszy; nie łatwiejszy, nie najłatwiejszy; nie łatwiej, nie najłatwiej itp.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-24
Proszę o pomoc. Potrzebuję poprawnie użyć skrótów:
os. Bohaterów II W. Św. (drugiej wojny światowej)
os. ks. J. Popiełuszki
os. Powstanców W-wy
os. Lotników Wlkp.

Są to nazwy, jakie będą umieszczone na tabliczkach z nazwą osiedli w Poznaniu.
Nie ma powodu, żeby stosować skróty na tabliczkach (oszczędność miejsca niewielka), nazwy są wtedy znacznie mniej eleganckie.
Poprawne zapisy:
os. Bohaterów II Wojny Światowej
os. ks. J. Popiełuszki
os. Powstańców Warszawy
os. Lotników Wielkopolskich
.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2008-07-17
Czy dopuszczalna jest pisownia wicedyrektor jako (pozorny skrót) w-ce dyrektor?
Słowo mamy jedno (wicedyrektor), a w skrócie mielibyśmy robić z niego słowa dwa? Takiego skrótu nie można zaakceptować. Człon wice- (od łac. in vicem ‘zamiast’), czyli początkowy składnik wyrazów złożonych o znaczeniu ‘zastępca kogoś’, np. wicedyrektor, wiceminister, wiceprezes, wiceprezydent, ‘ktoś zajmujący drugie miejsce w zawodach’, np. wicemistrz, ‘ktoś stojący o stopień niżej od osoby określonej przez drugą część tego złożenia, np. wiceadmirał, wicehrabia, jest przedrostkiem, ma zatem pisownię łączną, co określa reguła 148 pisowni polskiej (notabene warto dodać, że przedrostek ten pisany być powinien wyłącznie z w, nie zaś z v).
Poprawny skrót od rzeczownika wicedyrektor to wicedyr. (podobnie jak dyr. od dyrektor), znaleźć go można zarówno w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza, jak i w dostępnym na stronie internetowej Wielkim słowniku ortograficznym języka polskiego PWN.
Jeśli zaś idzie o skróty z użyciem znaków nieliterowych, takich jak ukośnik czy łącznik, to w większości nie są one uznawane za poprawne. Na temat takich skrótów pisał Maciej Malinowski w portalu „Obcy język polski”.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-15
Szanowni Państwo, który zapis jest poprawny: SPA, spa czy Spa? Przykładowe zastosowanie: dzięki temu urządzeniu możemy mieć w łazience małe domowe spa.
Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy uwzględnić budowę, znaczenie i pochodzenie tego wyrazu. A pochodzenie ma łacińskie – od słów sanus per aquam ‘zdrowie przez wodę’ (por. Wielki słownik wyrazów obcych PWN pod red. M. Bańko). Gdyby traktować obiekt naszego zainteresowania jak skrótowiec, trzeba byłoby go zapisywać SPA, a w zasadzie SpA, ponieważ łacińskie per jest przyimkiem. Ale wyraz ten współcześnie skrótowcem nie jest, został bowiem zapożyczony już jako rzeczownik pospolity z angielszczyzny, w której ma kilka znaczeń, m.in. ‘uzdrowisko’, ‘źródła mineralne’, ‘modny kurort lub hotel’, ‘ośrodek odnowy biologicznej’ (Merriam-Webster Dictionary, American Heritage Dictionary). Cytowany już wcześniej słownik wyrazów obcych podaje znaczenie ‘zabiegi pielęgnacyjne mające na celu nawilżenie i odżywienie skóry’, ‘kosmetyki zawierające wodę mineralną służące do takich zabiegów’, ‘wanna z hydromasażem’. Słowniki angielskie akcentują zależność rzeczownika spa od nazwy belgijskiego uzdrowiska Spa (nazwa miasta pochodzi od łacińskiego czasownika spargere ‘kropić’). Ostatecznie więc mamy do czynienia z rzeczownikiem pospolitym, dlatego zapisujemy go spa. Zapis Spa mógłby sugerować, że mamy na myśli kurort w Belgii, skrótowiec SPA natomiast oznacza Stowarzyszenie Plastyków Amatorów lub Spółdzielnia Przemysłu Artystycznego. Pisownia spa pozwala zachować pewną precyzję w języku.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-12
Znani-nieznani - czy taki zapis jest poprawny?
Taki zapis jest poprawny. Jest to bowiem złożenie o członach równorzędnych, choć o znaczeniach przeciwnych. W zestawieniach o równorzędnych członach rzeczownikowych używa się łącznika (zob. reguła 187 zasad pisowni polskiej). Zestawienie takie oznacza, że osoby są równocześnie znane (pod pewnym względem) i nieznane (pod pewnym względem).
Jolanta Tambor
Ortografia2008-07-10
Byłabym wdzięczna za udzielenie mi odpowiedzi na pytanie, czy w zdaniu Wniosek nieobjęty pomocą wyraz objęty piszemy z partykułą nie razem czy osobno.
Proszę napisać łącznie - nieobjęty, choć dopuszczalna jest również pisownia rozdzielna. Więcej na ten temat można przeczytać tu: http://so.pwn.pl/zasady.php?id=629516.
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2008-07-08
Mam pytanie odnośnie do dawnego e pochylonego. Czy obecnie, chcąc podkreślić, iż napisane przeze mnie słowo bieda należy przeczytać [bida] i nie chcąc jednocześnie, by zmieniło ono swój wygląd, mogę zapisać je jako biéda, jak to czyniono w staropolskim, czy też byłby to poważny błąd? Podobnie ze słowem mniéj (mniej) - chcąc podkreślić, iż należy je przeczytać [mnij], czy też [mniyj]. Jest to dopuszczalne, czy też lepiej zapisać te słowa po prostu bida i mnij?
Współcześnie zarówno zapis biéda, jak i bida byłby błędny, ponieważ mogą być one uznane wyłącznie za formy gwarowe. Dawne e pochylone tylko w wymowie regionalnej bądź gwarowej realizuje się jako i lub y, natomiast w języku ogólnym zrównało się już w XIX wieku z e - stąd jedynie poprawne zapisy: bieda, mniej.
Forma bida występuje czasami w języku potocznym jako pozostałość regionalnej wymowy wschodniej upowszechnionej dzięki poezji romantyków, ale nie jest używana w języku pisanym. Jeżeli koniecznie chcemy podkreślić regionalną wymowę, można zapisać bida, mnij, ale trzeba pamiętać, że nie są to formy ogólnopolskie, powszechnie akceptowalne.
Mirosława Siuciak
Ortografia2008-07-08
Dzień dobry, bardzo proszę o jak najszybszą pomoc w rozstrzygnięciu kwestii pisowni łącznej lub rozdzielnej: wolnostanowiskowy czy wolno stanowiskowy? KONTEKST: fragment artykułu o krowach (podtytuł): Wentylacja nowoczesnych obór wolnostanowiskowych z boksami legowiskowymi.
Wolnostanowiskowy to przymiotnik złożony, nie notowany wprawdzie w słownikach ortograficznych, ale mający podobnych znajomych: wolnobieżny, wolnocłowy, wolnodewizowy, wolnohandlowy, wolnokonkurencyjny, wolnoobrotowy, wolnorynkowy. Jak inne wyrazy złożone typu sokowirówka, grotołaz, jednoroczny (oprócz tych o członach równorzędnych znaczeniowo typu biało-czerwony, które piszemy z łącznikiem), przymiotnik ten powinien być pisany łącznie. Wolnostanowiskowy to wedle definicji strukturalnej, słowotwórczej ‘taki, który ma wolne stanowisko’, podobnie jak wolnorynkowy to ‘taki, który ma związek z wolnym rynkiem’. Nie powinniśmy mieć w tym przypadku żadnych wątpliwości, ponieważ pisownia rozdzielna mogłaby obowiązywać jedynie wtedy, gdyby rozpoczynające ten wyraz wolno- było przysłówkiem, jak jednak wiadomo, jest bezdyskusyjnie członem przymiotnikowym. Podział na cząstki słowotwórcze można przedstawić następująco: woln-o-stanowisk-owy; elementy woln- oraz stanowisk- są tematami słowotwórczymi, -o- jest interfiksem spajającym oba wymienione tematy, -owy zaś to przyrostek tworzący przymiotnik.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-07
Która forma jest bardziej na czasie – pisowiec czy PiS-owiec?
Obie formy są poprawne, podobnie jak inne podobne odnotowane np. w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego: borowiec, peeselowiec, zetempowiec, zetchaenowiec, zbowidowiec itp. Aby orzec, która z wymienionych w pytaniu form jest „bardziej na czasie”, czyli częściej / chętniej używana, należałoby przeprowadzić badania nad częstością używania obu. Najłatwiej to zrobić, wpisując te formy do internetowej wyszukiwarki. Po takich „badaniach” okazuje się, że dwa, a prawie trzy razy częściej używana jest forma utworzona od skrótowca literowego pisowiec.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-04
Szanowni Państwo! Wkrótce będziemy przygotowywać do druku książkę zawierającą fragmenty tekstu napisane gwarą śląską. Autorka jest Ślązaczką, dobrze zna gwarę i zapisuje ją fonetycznie, np. nie jako niy. Dokładny fonetyczny zapis nie jest łatwy w odbiorze. Może wystarczyłoby: ni?. Zapewne istnieją w tej dziedzinie zwyczaje zaakceptowane przez językoznawców. Chciałabym je poznać. Czy można prosić o wskazanie właściwych źródeł? Czy ewentualnie można wysłać do Państwa krótką próbkę tekstu i prosić o opinię na temat zapisu gwary?
Szanowna Pani, wedle mojej oceny nie jest możliwe zastąpienie niy przez ni - są to bowiem dwa różne sposoby wymowy tzw. e pochylonego, charakterystyczne dla różnych regionów Śląska. Nie istnieją - niestety - dotąd powszechnie akceptowane sposoby zapisu śląskich tekstów w pisowni półfonetycznej. Jeśli Pani prześle próbkę tekstu, chętnie ją zobaczę i przekażę Pani swoje sugestie.
Jolanta Tambor
Ortografia2008-07-04
Czy połączenie wyrazów postawić kogoś (np. syna) na nogi w znaczeniu dosłownym (upadł, uczy się chodzić) też jest frazeologizmem?
Bycie frazeologizmem to posiadanie znaczenia przenośnego. Dosłowność wyklucza frazeologię. Jeśli zatem powiedzielibyśmy: rzeźnik rzuca mięsem, mając ma myśli rzeźnika, który rzuca nim rzeczywiście, ale poza tym zachowuje się kulturalnie, użylibyśmy jedynie połączenia odpowiednich form wyrazów rzucać i mięso, nie zaś potocznego związku frazeologicznego ktoś rzuca mięsem, który ma znaczenie 'ktoś używa wulgarnych wyrazów'. Jeśli natomiast rzeźnik ów wyrażałby się niegrzecznie (niekoniecznie już używając schabu czy karkówki jako amunicji), nasza wypowiedź miałaby właśnie frazeologiczny sens przenośny. W opisanym przez Panią przypadku nie mamy więc do czynienia ze związkiem frazeologicznym. Stawiamy na nogi dziecko, które upadło, i nie ma tu metafory. Metaforą posługujemy się, gdy dzięki połączeniu stanąć na nogi (albo na nogach) mamy na myśli fakt, że ktoś poprawił swoją pozycję finansową; dorobił się majątku. Metaforycznie mówimy także, że ktoś postawił kogoś na nogi, jeśli ktoś zmobilizował kogoś do działania, wyrwał ze stanu apatii, odrętwienia. Innym znanym związkiem frazeologicznym jest postawić (stawiać) kogoś (coś) na nogi o znaczeniu przenośnym ‘sprawić (sprawiać), że ktoś (coś) odzyskuje dobrą formę, sprawność; że coś pomogło, pomaga komuś odzyskać sprawność’.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-03
Który zapis przymiotnika jest lepszy: - pezetpeerowski czy PZPR-owski?
Oba zapisy są poprawne, notowane w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego. Za „lepszy” można byłoby uznać ten ostatni, ponieważ nawiązuje do oryginalnej pisowni skrótowca.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-03
W związku z tym, iż nie mogłem tego nigdzie znaleźć - chciałbym zadać to pytanie Państwu: - czy jest poprawne użycie słowa powrotem zamiast wyrażenia z powrotem i w których zdaniach oraz w jakim znaczeniu można użyć to słowo? Mnie się wydaje, że takiego słowa jak powrotem w ogóle nie ma, nie znalazłem go w żadnym ze słowników, w których szukałem.
Rzeczywiście, słowo !spowrotem nie istnieje, przynajmniej w poprawnej ortograficznie polszczyźnie. Jest to jedynie zapis wymowy wyrażenia przyimkowego z powrotem. Poprawny zapis notuje np. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-01
Jak należy dzielić słowo poduszka: po-duszka czy pod-uszka?
W polszczyźnie przy przenoszeniu wyrazu do następnej linii dzielimy je według kryterium fonetycznego (tzn. zgodnie z podziałem na sylaby) oraz ze względu na kryterium morfologiczne (zgodnie z nim przenosimy wyrazy w miejscu ich podzielności na rdzeń i przyrostek słowotwórczy, którym w przypadku wyrazu poduszka jest -ka). Skoro więc z pewnością musimy oddzielić cząstkę -ka, a ze względów fonetycznych początkową sylabą jest po-, to mamy do wyboru następujące możliwości przenoszenia: po-duszka oraz podusz-ka. Miejsca podziału wyrazów przy przenoszeniu są zaznaczone za pomocą dużych czarnych kropek przy każdym podzielnym haśle w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-06-30
Czy poprawnie jest powiedzieć obrzucić kogoś pomyjami?
Nie jest to forma ani poprawna, ani logiczna, ponieważ pomyje to w zasadzie ciecz – według Uniwersalnego słownika języka polskiego pod red. S. Dubisza ‘brudna woda z resztkami jedzenia, pozostająca po umyciu naczyń’. Pomyjami nie można więc siłą rzeczy nikogo obrzucić, można co najwyżej oblać. Obrzucić kogoś można natomiast błotem – oczywiście w sensie przenośnym, frazeologicznym. Związek frazeologiczny obrzucić kogoś błotem oznacza ‘powiedzieć o kimś wiele złych rzeczy; oszkalować, zniesławić’. Jakże podobne znaczenie ma frazeologizm wylać kubeł (wiadro) pomyj komuś na głowę (na czyjąś głowę, na kogoś): ‘powiedzieć o kimś bardzo złe, zwykle nieprawdziwe, rzeczy’. Owo podobieństwo zaowocowało pomieszaniem dwóch wyrażeń, doprowadziło do powstania błędnego skrzyżowania (kontaminacji) dwóch związków frazeologicznych, ponieważ elementy jednego związku dostały się do struktury drugiego. Nie bez znaczenia jest tu również fakt, że współcześnie, w dobie zlewów kuchennych i coraz powszechniej używanych zmywarek coraz mniej osób wie, co to są pomyje i jaką mają konsystencję – po umyciu naczyń brudna woda spływa po prostu do rury odpływowej i nikt nie myśli, że można byłoby ją na kogoś wylać.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-06-26
Czy udało by pisze się razem czy osobno?
Cząstkę -by (także w wersji -bym, -byś, -byśmy, -byście) z osobowymi formami czasowników piszemy łącznie (por. zasada 158 polskiej ortografii), dlatego też: udałoby, jak również: chodziłbym, śpiewałabyś, poszlibyśmy, zrobilibyście itp.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26