Najczęściej zadawane pytania (190) Ortografia (464) Interpunkcja (160) Wymowa (61) Znaczenie (175) Etymologia (254) Historia języka (21) Składnia (253) Słowotwórstwo (98) Odmiana (265) Frazeologia (108) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (311) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2572)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2006-05-18
Jak pisze się marki szampana, piwa, np. moet & chandon, dużą czy mała literą?
Nazwy marek, firm i typów wyrobów przemysłowych piszemy wielką literą (reguła 88 w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod. red. E. Polańskiego). Mamy więc szampan marki Moet&Chandon, piwo marki Warka. Jeżeli jednak używamy tych nazw jako nazw pospolitych konkretnych przedmiotów, a nie jako nazw firm czy marek, to piszemy je małą literą (reguła 109): Codziennie piję moet & chandon albo dwie warki.
Alicja Podstolec
Ortografia2006-01-27
Zabawa - sylwester czy Sylwester?
Jako 'dzień imienin Sylwestra, bal, zabawę' słowo sylwester piszemy małą literą.
Aleksandra Kolarz
Ortografia2006-01-24
Jak się pisze: Barbórka czy barbórka?
Według Praktycznego słownika współczesnej polszczyzny pod redakcją Haliny Zgółkowej 'święto górników obchodzone 4 grudnia z okazji dnia świętej Barbary' to Barbórka, natomiast słowo określające 'zabawę z okazji święta górników' piszemy małą literą - barbórka.
Aleksandra Kolarz
Ortografia2006-01-16
Czy drewno świerkowe jest średniotwarde, średnio-twarde, czy też średnio twarde? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Drewno świerkowe jest średnio twarde, ponieważ w polszczyźnie wyrażenia złożone z dwóch członów, z których pierwszy jest przysłówkiem, a drugi przymiotnikiem (lub też imiesłowem odmiennym) określanym przez ten przysłówek, traktuje się ja zestawienia i pisze rozdzielnie, por. przykłady ze słownika: cicho piszący, daleko idący, dziko rosnący, szybko schnący, świeżo malowany, średnio zamożny, czysto naukowy, rdzennie polski, wiecznie młody, lśniąco biały itd. (reguła 134, Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego). Istnieją również tego typu wyrażenia, które nazywają trwałą właściwość obiektu i scaliły się, np. ciężkostrawny, krótkowidzący, słabowidzący (o wadach wzroku i słuchu), długogrający (o płycie).
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2006-01-13
Bardzo proszę o odpowiedź, jak się pisze wysokomleczna czy wysoko mleczna krowa.
Krowa jest i wysoko mleczna, i wysoko cielna, bo wyrażenia, w których człon pierwszy jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktuje się jak zestawienia pisane rozdzielnie. (Wielki słownik ortograficzny pod red. E. Polańskiego, reguła 134) Tylko niektóre z nich scaliły się, np. płyta długogrająca.
Iwona Loewe
Ortografia2006-01-13
Czy piszemy w tytule Słownik Ortograficzny, Słownik Języka Polskiego czy też Słownik ortograficzny, Słownik języka polskiego?
Nowy słownik ortograficzny PWN pod. red. E. Polańskiego podaje, że w tytułach utworów literackich i naukowych, w tytułach ich rozdziałów, w tytułach dzieł sztuki, zabytków językowych, odezw, deklaracji, ustaw wielką literą piszemy tylko pierwszy człon tytułu. A zatem poprawny zapis to Słownik ortograficzny i Słownik języka polskiego.
Alicja Podstolec
Ortografia2006-01-11
Witam, moje pytanie dotyczy bardzo popularnych w medycynie skrótów, a mianowicie bardzo często spotykam się z zapisem p. depresyjny, p. bólowy. Wiem, że reguła mówi, iż takie połączenia (przeciwdepresyjny, przeciwbólowy) piszemy łącznie, jak zatem postąpić w takim przypadku: rozwinąć skrót czy uznać go za dopuszczalny? Dziękuję za poświęcony czas.
Używanie skrótów ppoż, ppan (przeciwpancerny), pból(owy), pdepres(yjny) ma uzasadnienie tylko w tekstach specjalistycznych, ale - dodajmy – wymagających zwięzłej formy i ograniczonych miejscem. Poza tym jest nieuzasadnione, gdyż przeczy elementarnej funkcji języka, a mianowicie komunikatywności. O ile oswoiliśmy się (dzięki powszechnie wywieszanym sprzętom strażackim) z ppoż, o tyle pozostałe są czytelne dla wąskiego grona odbiorców. Na szczęście nie musimy wszystkiego już pisać ręcznie, więc dbajmy o klarowność przekazu drukowanego i nie oszczędzajmy tak czcionek!
Iwona Loewe
Ortografia2005-12-22
Jaką literą (dużą czy małą) powinno się pisać nazwy wydziałów konkretnego urzędu, np. wydział ochrony środowiska i infrastruktury Urzędu Miasta w Opolu czy Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miasta w Opolu?
Nazwy konkretnych jednostek administracyjnych piszemy wielką literą, więc Wydział Ochrony Środowiska. Natomiast małą literą piszemy każdy wydział ochrony środowiska, każdy urząd miasta powinien... lub (wszystkie) wydziały, urzędy..., czyli kiedy nie mówimy o danym wydziale lub używamy liczby mnogiej.
Romualda Piętkowa
Ortografia2005-12-22
Powstał spór, czy w polskim alfabecie znajdują się litery q, v, x. Nie chodzi o to, czy się ich używa, ale czy formalnie należą do polskiego alfabetu.
Alfabet polski w znacznej mierze opiera się na łacińskim, ale jest zasadniczo zmodyfikowany. W polskim alfabecie zostały utworzone litery i połączenia literowe oznaczające głoski, których nie ma w łacinie, np. ą, ę, ó, ż, ź, ś, sz, rz, dz, cz, dź, dż itp. Natomiast litery q, v, x pochodzą właśnie z alfabetu łacińskiego, ale nie mają w języku polskim odpowiedników w postaci odrębnych, nieznanych polszczyźnie głosek. Łacińskiej literze v odpowiada polskie w, literze q polskie k lub kw, a literze x – dwudźwięk ks. Ponieważ polszczyzna nie istnieje w izolacji i pojawiają się w niej wyrazy zapożyczone z innych języków, zachodzi nieraz konieczność stosowania także obcych, zbędnych z punktu widzenia języka polskiego liter, np. volvo, vel, vis-a-vis, quiz, lux. Z wymienionych wyżej względów litery q, v, x włącza się niekiedy do alfabetu polskiego, mimo że występują one tylko w wyrazach pochodzenia obcego. Często z czasem dochodzi do spolszczenia pisowni, np. kiedyś maximum – obecnie maksimum, vacat – wakat, quasi- występuje już w formie kwazi-, xero obecnie często już pisane jest jako ksero, fax jako faks itp. Jeszcze w wieku XIX litera x była rozpowszechniona nie tylko w wyrazach obcego pochodzenia, takich jak kodeks, apopleksja, aksamit (zapisywane jako kodex, apoplexya, axamit), ale i w rodzimych, takich jak ksiądz, książę, księga (xiądz, xiążę, xięga). Istniały już wówczas zalecenia, aby w wyrazach rodzimych pisać połączenie ks, a w obcych x, ale – jak pisze Irena Bajerowa w książce Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja (Katowice 1986, s. 40-41) – usuwanie tej litery nie było powszechnie aprobowane, a niektórzy uważali likwidację x za zbrodnię. Ta sama autorka w innej publikacji wskazuje, że współczesne wpływy języków obcych owocują zwiększoną frekwencją owych niepolskich liter, a zwłaszcza x, która (głównie w nazwach firm) jest stosowana z niezwykłym upodobaniem. Prof. Bajerowa w publikacji Zarys historii języka polskiego 1939-2000 (Warszawa 2004, s. 148) stwierdza, że litery x i v «już w pewnym sensie weszły do polskiego zestawu alfabetu, skoro używa się ich na tablicach rejestracyjnych samochodów, np. KVO, WXL» . Litery x, v, q w polskim alfabecie umieszczonym w Nowym słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego zostały podane w nawiasach właśnie z powodu ich używania (czasem z konieczności) w polszczyźnie, a nie z powodu formalnej przynależności.
Mirosława Siuciak i Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-12-20
Dlaczego poprawne jest plugastwo, a nie plugawstwo? To samo dotyczy obrzydlistwa, myślistwa i innych, rybołówstwo natomiast zawiera literę w.
Zgodnie z regułami polskiej ortografii (reguła 44 w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego) na -wstwo zakończone są wyłącznie rzeczowniki pochodzące od czasowników lub rzeczowników zakończonych na w, jak np. łowić (rybołówstwo) czy trawić (marnotrawstwo). Lista wyrazów kończących się na -wstwo nie jest długa: szewstwo (szewc), rybołówstwo (łowić), zawodowstwo (zawodowiec), wychowawstwo (wychowawca), wykonawstwo (wykonawca), podwykonawstwo (podwykonawca), marnotrawstwo (trawić), współsprawstwo (współsprawca), znawstwo (znawca) i rzeczowniki tak zakończone, jak np. językoznawstwo, literaturoznawstwo, szubrawstwo (szubrawiec), kurewstwo (kurwa), rzeczowniki złożone z drugim członem -dawstwo (dawca), jak krwiodawstwo, prawodawstwo, sprawozdawstwo, a także -mówstwo (od mówca): brzuchomówstwo, krasomówstwo (listę tę przedstawiają Wielki słownik ortograficzny PWN oraz Słownik wyrazów kłopotliwych M. Bańko i M. Krajewskiej, a w znalezieniu pozostałych pomóc może np. Indeks a tergo do Uniwersalnego słownika języka polskiego pod red. S. Dubisza). Do grupy tej nie zalicza się rzeczowników utworzonych od przymiotników, a więc myślistwa, lenistwa, plugastwa, obrzydlistwa i in., w ich podstawach bowiem, którymi są przymiotniki myśliwy, leniwy, plugawy, obrzydliwy, litera w jest elementem przyrostka słowotwórczego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-12-19
Chciałbym spytać o poprawność pisowni nazw własnych - chodzi o duże litery. Czy jeśli chcę poprawnie zapisać nazwę jakiejś usługi, np. promocji rozmów telefonicznych (niech to będą DARMOWE ROZMOWY) lub promocji w portalu księgarskim (BARDZO TANIE KUPOWANIE), to powinienem użyć dużych liter na początku każdego wyrazu (czyli Darmowe Rozmowy) czy też wystarczy, gdy nazwę promocji zacznę dużą literą, ale kolejne wyrazy będą już pisane małymi (Darmowe rozmowy)? Z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam - Gracjan K.
Wydaje się słuszne, by potraktować tego typu nazwy jak inne tytuły (książek, programów telewizyjnych itp.) i pisać wielką literą tylko pierwszy wyraz: Darmowe rozmowy.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-12-19
Dzień dobry, czy istnieje uzasadnienie dla pisowni wielkimi literami nazw: ziemia legnicka[/]i czy []iziemia kłodzka w publikacji o charakterze naukowym? Według mnie nie są to nazwy geograficzne, zatem nie wymagają wielkich liter, a obiektywny charakter książki raczej nie zezwala na ich stosowanie ze względów uczuciowych. Czy mam rację? Pozdrawiam Waldemar G.
Rzeczywiście ma Pan rację a i uzasadnienie, które Pan przytacza, jest słuszne. Wielką literą pisalibyśmy też np. Kłodzkie, Legnickie[/]i zamiast ziemia kłodzka, legnicka, gdyby zaszła taka potrzeba.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-12-08
Czy można użyć zapisu interface czy też interfejs?
Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego uznaje za poprawne obie wersje tego zapożyczonego rzeczownika: i tę w oryginalnym angielskim zapisie interface (wtedy formy odmiany należy zapisywać z apostrofem – interface’u, interface’owi itd.), i tę dostosowaną graficznie do polskich prawideł pisowni, czyli interfejs (który nie powinien już sprawiać kłopotów z odmianą – interfejsu, interfejsowi etc.). Być może z czasem użytkownicy języka zrezygnują z wersji w pisowni angielskiej, choć pewne to nie jest...
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-12-07
Dzień dobry. Jak poprawnie napisać FIAT RITMO, VOLVO AMAZON w znaczeniu nazwy produktu, a nie marki? Wiadomo, że: Przyjechała fiatem, ale co z Fiatem Ritmo? Przyjechała Fiatem Ritmo, fiatem Ritmo czy fiatem ritmo? Proszę o odpowiedź, pozdrawiam Justyna C.
Według od lat obowiązujących zasad polskiej ortografii (reguła 109) nazwy wyrobów przemysłowych, a ściślej nazwy seryjnych egzemplarzy tych wyrobów piszemy małymi literami, gdyż nie są to nazwy własne, lecz pospolite, pochodzące od nazw własnych. Na temat nazw samochodów wypowiadał się m.in. Przewodniczący Rady Języka Polskiego, prof. Andrzej Markowski: «możliwość zaznaczenia, że chodzi o markę wyrobu istnieje i – jak powszechnie wiadomo – odpowiednia reguła ortograficzna głosi, że właśnie nazwy firm i marek wyrobów przemysłowych (to one bowiem są znakami handlowymi prawnie chronionymi!) piszemy od dużej litery, np. samochód marki Peugeot albo samochód „Peugeot”, zegarek marki Citizen albo zegarek „Citizen” (...),margaryna marki Finea albo margaryna „Finea”, piwo marki Żywiec albo piwo „Żywiec”». Regule tej podlegać będzie także pisownia nazwy produktu, jego odmiany, a zatem: fiat ritmo, opel corsa, citroën xsara, polonez truck i inne.
Aldona Skudrzyk i Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-12-06
Bardzo proszę o odpowiedź, dlaczego zawołanie myśliwych darzbór pisze się łącznie? Z góry bardzo dziękuje za odpowiedź.
Darzbór to znane od wieków zawołanie myśliwych i leśników, używane w funkcji powitania i pożegnania lub życzenia powodzenia, pomyślności. Zawołanie to składa się z formy trybu rozkazującego czasownika darzyć, dziś już nieczęsto używanej, oraz rzeczownika bór, znaczenie jego można zatem opisać jako ‘niech ci bór darzy (=obdarza, przynosi dary)’. Pierwotnie zwrot ten pisano rozdzielnie (a i dziś w pismach kół łowieckich znaleźć można taką pisownię), zgodnie zresztą z gramatycznym statusem jego członów, w ciągu wieków jednak okrzyk ten powoli zestalił się i zrósł w jedno słowo, podobnie jak inne formy wyrażające życzenia typu dobranoc (‘życzę ci dobrej nocy’) czy bodaj (pierwotnie Bóg daj ‘niech ci Bóg da’). Proces zrastania się darz bór w darzbór według Andrzeja Markowskiego (Polszczyzna znana i nieznana, Gdańsk 1999) jest bezpośrednio powiązany ze zmianą form wyrażania trybu życzącego (optatiwu), zaczęto bowiem w polszczyźnie używać innych, analitycznych (złożonych) form rozkaźnika: dziś zamiast dawnego darz powiedzielibyśmy niech darzy. W modlitwie Ojcze nasz mamy zachowane stare formy rozkaźnika 3. os. lp.: bądź wola twoja, przyjdź królestwo twoje, święć się imię twoje, dziś w powszechnym użyciu mamy formy z partykułą niech: niech będzie, niech przyjdzie, niech się święci. Obecnie obowiązuje pisownia łączna tego okrzyku, co już od lat 50. XX wieku obrazują słowniki, takie jak Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego i in.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-12-06
W Słowniku wyrazów obcych (2005) wydawnictwa Greg zanotowane jest hasło: tembr / timbr [fr. timbre] - barwa dźwięku właściwa poszczególnym głosom ludzkim lub instrumentom. Jednak w innych słownikach słowa timbr brak, występuje jedynie timbre z odesłaniem pod tembr. Czy pisownia timbr jest poprawna?
Podobnie ujmuje to hasło Wielki słownik wyrazów obcych i trudnych pod red. A. Markowskiego. Może więc trzeba uznać wariantywność tej pisowni, choć słowniki ortograficzne PWN podają jedynie: tembr (zalecana postać) i timbre (zgodnie z ortografią oryginalną).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-11-30
Proszę o zweryfikowanie poprawności zapisu nazw geograficznych w tekście naukowym. W tekście tym pojawiają się nazwy: Kępa Oksywska, Zatoka Gdańska itp. Czy poprawna i zasadna jest pisownia wielką literą pojedynczego członu nazwy: Kępa, Zatoka - w odniesieniu do tych konkretnych miejsc, nie „jakiejś zatoki” czy „jakiejś kępy”. Z góry dziękuję za odpowiedź.
Nazwy geograficzne wymienione w pytaniu zapisano zgodnie z regułą ortograficzną dotyczącą zapisu geograficznych nazw dwuwyrazowych. Obydwa ich człony piszemy wielką literą wtedy, gdy człon drugi jest przymiotnikiem lub rzeczownikiem w dopełniaczu: Ocean Spokojny, Morze Bałtyckie, Jezioro Bodeńskie, Cieśnina Gibraltarska; Jezioro Wiktorii, Zatoka Świń, Morze Barentsa. Jeżeli drugi człon nazwy występuje w mianowniku i nie odmienia się, poprzedzający go wyraz traktujemy jako pospolity i piszemy małą literą: ocean Pacyfik, morze Bałtyk, jezioro Mamry, rzeka Wisła, cieśnina Bosfor. Pierwsze człony tych nazw można napisać wielką literą jedynie wtedy, kiedy odnoszą się do tych właśnie obiektów.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-11-22
W zdaniu: Potem wskazał rząd niewysokich świerków rosnących niedaleko dębu, po czym - wciąż milcząc, oddalił się w głąb lasu słowo po czym należy napisać razem – poczym w znaczeniu następnie, czy tylko osobno?
Nie ma w polszczyźnie słowa !poczym, połączenie po czym natomiast to przyimek z zaimkiem, które pisze się rozdzielnie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-11-22
Jaka jest właściwa pisownia wyrażenia nowonarodzone (czy nowo narodzone) Dziecię, jeśli mam na myśli Chrystusa?
Wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie, poprawnie zatem piszemy nowo narodzony (zob. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego, reguła 134). Zgodnie jednak z opinią dra Jana Grzeni, która mnie w pełni przekonuje, «wyrażenie nowo narodzony w odniesieniu do Chrystusa nie może oznaczać cechy doraźnej, lecz tylko trwałą właściwość (...), a to uzasadnia pisownię łączną. (...) Wniosek: piszmy o nowo narodzonym dziecku, ale o nowonarodzonym Dziecięciu».
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-11-22
Witam. Jaka jest poprawna forma: 100 rocznica czy 100. rocznica lub 26 Międzynarodowe Targi... czy 26. Międzynarodowe Targi...? Dziękuję z góry i pozdrawiam. Michał
Poprawne są oba typy zapisów: i ten bez kropki po liczebniku (kropka nie jest tu konieczna, ponieważ nie ma wątpliwości, że mamy na myśli liczebnik porządkowy), i ten z kropką, ponieważ po liczebnikach porządkowych (o postaci przymiotnika) pisanych cyframi arabskimi stawiamy kropkę z wyjątkiem godzin (bez minut), dni miesiąca, po których nazwa miesiąca jest podana słowami i numerach stron w opisach bibliograficznych.
Romualda Piętkowa i Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24