Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2016-02-24
Szanowni Państwo, prosiłabym o informację, jak poprawnie zapisywać tytuły komiksów i historyjek obrazkowych. Najczęściej mają one charakter cykliczny i początek tytułu jest jednocześnie tytułem serii, a rozwinięcie to tytuł danego odcinka, np. Podziemny front. W pułapce; Podziemny front. Wilk w matni; Binio Bill. Na szlaku bezprawia; Binio Bill i 100 karabinów. Czy wszystkie człony pierwszej części tytułów powinny być pisane wielkimi literami, jak w przypadku serii, a rozwinięcie małymi (np. Podziemny Front. W pułapce), czy może pierwotne zapisy były poprawne? Będę wdzięczna za pomoc.
W myśl uchwały Rady Języka Polskiego z 2008 roku tytuły czasopism i serii wydawniczych pisze się wielkimi literami, nawet gdy są nieodmienne (zob. http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=90:zapis-tytuow-czasopism-i-cykli-wydawniczych&catid=43:uchway-ortograficzne&Itemid=59; tu uaktualniona po tej uchwale reguła 72 zasad pisowni polskiej: http://sjp.pwn.pl/zasady/small-72-small-small-18-15-small-Tytuly-czasopism-i-cykli-wydawniczych-oraz-nazwy-wydawnictw-seryjnych;629390.html). Oczywiście poza przyimkami i spójnikami. W swym komunikacie RJP podaje między innymi przykłady: „Biblioteka Wiedzy o Prasie”, „Typy Broni i Uzbrojenia”, „Listy z Teatru”, „Mówią Wieki”, „Po Prostu”, „A To Polska Właśnie”. Wszystko więc jasne.
Aldona Skudrzyk

Ortografia2016-02-24
Szanowna Poradnio, jak należy zapisać nazwę motywu matki cierpiącej, jeśli topos ten nie odnosi się do Maryi? W literaturze znajdziemy wiele takich postaci, choćby pradawną Niobe. Zapiszemy wówczas stabat mater dolorosa czy może stabat Mater Dolorosa?
Najpierw zasada ogólna: motywy literackie zapisujemy w języku polskim małą literą. W pytaniu mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną: zarówno Mater, jak i Dolorosa wyraźnie odnoszą do Maryi, zatem możliwość zapisu jest dwojaka, zależnie od tego, czy wielką literą zapiszemy także określenie, atrybut Maryi: motyw stabat Mater Dolorosa lub motyw stabat Mater dolorosa.

Ortografia2016-02-24
Szanowni Państwo! Jesteśmy przed zmianą pieczątek, stąd prośba o weryfikację prawidłowości zapisu: ul. Trzeciego Maja/maja czy ul. 3 maja/M?
Zgodnie z regułą nr 82 zasad pisowni polskiej wielką literą piszemy jedno- i wielowyrazowe nazwy dzielnic, ulic, placów, rynków, ogrodów, parków, bulwarów, budowli, zabytków, obiektów sportowych (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/small-82-small-small-18-25-small-Jedno-i-wielowyrazowe-nazwy-dzielnic-ulic-placow-rynkow-ogrodow-parkow-bulwarow-budowli-zabytkow-obiektow-sportowych;629401.html). Jeśli takie nazwy wielowyrazowe rozpoczynają się od przymiotnika lub innego określenia przymiotnikowego, wszystkie wyrazy piszemy wielką literą. Nazwa tej ulicy rozpoczyna się od liczebnika, który należy do wymienionej wyżej kategorii, choć jest zapisany cyfrą. Zapis powinien mieć zatem postać ul. 3 Maja, taki też jest cytowany jako przykład wśród wielu innych ilustrujących wspomnianą regułę. Zapis liczebnika zależy od tego, jaką formę przyjęto w Państwa mieście – jeśli słowny (co jest rzadkością), to obowiązywałaby pisownia ul. Trzeciego Maja.

Znaczenie2016-02-24
Chciałabym się dowiedzieć, czy poprawne jest zdanie: Mój zegarek jest wodoodporny, dlatego można w nim pływać. Dokładniej mówiąc, czy poprawny jest zwrot: pływać w zegarku?
Stosowniej będzie, gdy rozpatrzę tę wątpliwość pod względem semantycznym aniżeli poprawnościowym, gdyż kwestia poprawności zwrotu pływać w zegarku pozostaje nierozstrzygnięta. Uważam, że lepiej używać konstrukcji pływać z zegarkiem (na ręce lub na ręku) niż pływać w zegarku, ponieważ wydaje się, że pływać w zegarku oznacza, jakby zegarek był elementem ubioru. Można pływać w kąpielówkach, w kostiumie kąpielowym, a nawet, co może zdawać się niezwyczajne, ale pod względem językowym jest bez zarzutu, w koszulce, w spodniach, w kożuchu itd. Moja argumentacja wynika z przeświadczenia, że zegarek jest elementem nienależącym do garderoby.
Jednakże muszę nadmienić, że w różnego rodzaju tekstach występuje wariancja, o czym można przekonać się, przeglądając Narodowy Korpus Języka Polskiego, z którego notabene zaczerpnąłem dwa następujące przykłady. Bohaterka książki „Plac zabaw” Marka Kochana tak jest scharakteryzowana: „Po chwili jednak zobaczyłem ją, siedziała w salonie, przy stole, ubrana, w żakiecie, w zegarku, w biżuterii, trzymając przed sobą plik czasopism, które nieuważnie kartkowała, wyglądało to tak, jakby na coś albo na kogoś czekała”.
Grzegorz Kózka

Odmiana2016-02-24
Mam wątpliwość o dopełniacz liczby mnogiej dwóch wyrazów o podobnej końcówce: portfel i cel. Na pewno portfeli, ale czy też portfelów? Na pewno celów, ale czy też celi?
Jak podają „Wielki słownik ortograficzny PWN” (http://sjp.pwn.pl/so/portfel;4492310.html) oraz „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN”, w przypadku portfela dopełniacz liczby mnogiej może przybierać postać portfeli oraz – choć zdecydowanie rzadziej – portfelów; z kolei – jedynie celów (nie: celi). Możemy powiedzieć zarówno: Patrzcie! To złodziej naszych portfeli!, jak i: Oto wytwórnia skórzanych portfelów. W przypadku celu powiemy: Człowiek zawsze dąży do osiągnięcia własnych celów (ale nie: celi). Warto zauważyć, że nowsze słowniki – jak „Wielki słownik języka polskiego PAN” – podają już tylko formę portfeli (zob. http://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=4065&id_znaczenia=758887&l=20&ind=0).
Oba wyrazy, o których odmianę Pan pyta, są rzeczownikami rodzaju męskonieżywotnego (męskorzeczowego), w przypadku których często dopuszczalne są dwie formy dopełniacza liczby mnogiej (np. pokój, rygiel czy portfel).
Małgorzata Grzonka

Ortografia2016-02-24
Dlaczego określenie typu szlachcic ziemianin nie pisze się z łącznikiem?
Pisownia rozdzielna jest wskazana jako właściwa w zestawieniach rzeczownikowych, których człony nie są równorzędne znaczeniowo; drugi pełni tutaj funkcję określenia członu pierwszego. Przedstawia to reguła nr 135 zasad pisowni polskiej opublikowana w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/135-25-Pisownia-zestawien-typu-artysta-malarz-lekarz-chirurg-zamachowiec-samobojca-pies-przewodnik-ryba-pila-samochod-pulapk;629463.html). Wracając do przykładu, możemy mówić o szlachcicu dworzaninie lub szlachcicu ziemianinie, wskazując na wspólnotę, z jakiej szlachcic się wywodzi.
W myśl tej zasady piszemy zestawienia artysta malarz, lekarz chirurg, człowiek encyklopedia, kobieta inżynier, pies przewodnik, samochód pułapka i inne. Artysta malarz to artysta specjalizujące się głównie w malarstwie, lekarz chirurg to lekarz zajmujący się chirurgią – drugie człony określają tutaj pierwsze.
Odmienną zasadę stosujemy natomiast przy zestawieniach rzeczownikowych o członach, które oznaczają równoważne cechy osoby lub przedmiotu – te piszemy z łącznikiem. Mowa tutaj o zestawieniach typu laska-parasol, kupno-sprzedaż, fryzjerka-kosmetyczka; laska-parasol to taki przyrząd, który pełni funkcję zarówno parasola, jak i laski (zob. reguła nr 187: http://sjp.pwn.pl/zasady/187-51-Pisownia-z-lacznikiem-dwuczlonowych-rzeczownikow-typu-laska-parasol-lawa-stol-pralka-suszarka-kupno-sprzedaz-cud-dziewczyna;629542).
Małgorzata Grzonka

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2016-02-23
Piszę w imieniu Polskiej Agencji Prasowej z prośbą o rozstrzygnięcie, w jaki sposób odmieniać nazwę węgierskiej miejscowości Paks (wymowa: paksz). Z Katedry Hungarystyki UW dostaliśmy odpowiedź, że w miejscowości Paks lub w Paksu. W Internecie natomiast można znaleźć opinię prof. Mariana Bugajskiego z Uniwersytetu Zielonogórskiego, że w Paksie. Kto ma rację?
Odmiana zależy od tego, czy mamy oprzeć odmianę na wymowie, czy pisowni. Jeśli na wymowie, to w Pakszu, jeśli na pisowni – w Paksie. Należy wziąć pod uwagę fakt, że ta nazwa chyba nigdy nie była polszczona. Z tego powodu za lepszą uważam formę w Paksu (z wymową [w pakszu]).
Jan Grzenia

Odmiana2016-02-22
Czy prawidłowy jest zwrot półtora ciasta?
Jeśli tylko mamy na myśli ciasto nie jako substancję, lecz jako określonej wielkości czy kształtu „kawałek” (np. kształt z foremki), to uznajemy, że ciasto jest całością. Gdy zatem mamy jeden taki kawałek i połowę drugiego, takiego samego, to oczywiście mamy półtora ciasta. Podobnie mówimy o chlebie: możemy np. kupić półtora chleba, lecz tu jest łatwiej, bo chleb piecze się i sprzedaje w bochenkach, a ciasto nie zawsze jest przez nas postrzegane jako taka właśnie ograniczona całość.
Warto przypomnieć, że liczebnik określający wartość 1,5 ma w języku polskim dwie formy rodzajowe: półtora w połączeniu z rzeczownikami męskimi i nijakimi (np. półtora miesiąca, roku, kilometra, chleba, litra, okna, ciasta) oraz półtorej w połączeniu z rzeczownikami żeńskimi (np. półtorej godziny, doby, filiżanki, łyżki, szklanki, tony).

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2016-02-22
Jak należy wymawiać nazwisko (pochodzące z niemieckiego) Busse? Podobnie jak Barosso, czyli [barozo] (analogicznie: buze), czy też jako [busse]?
Jak odmieniamy nazwisko Busse? W liczbie pojedynczej jako nieodmienne? Podobnie w liczbie mnogiej, ale z dopuszczeniem formy: Bussowie zaprosili nas na obiad. Idziemy do Bussów?
Podwójne s w języku niemieckim wymawia się jak polskie pojedyncze s, czyli nazwisko Busse należy wymawiać [buse].
Aleksandra Cichoń

Skoro zatem nazwisko wymawia się [buse], odmieniać je powinniśmy jak inne zakończone na -e, czyli np. Goethe, Kolbe, Rilke, Linde, Dante, Bramante, Wende, Paszke, Janke itp., czyli jak przymiotniki w rodzaju nijakim, np. Goethe, Goethego, Goethemu, Goethem (zob. hasło w „Wielkim słowniku ortograficznym” pod red. E. Polańskiego: http://sjp.pwn.pl/so/Goethe;4437875.html); Dante, Dantego, Dantemu, Dantem (zob. http://sjp.pwn.pl/so/Dante;4423943.html ), a zatem także Busse, Bussego, Bussemu, Bussem, a w liczbie mnogiej Bussowie, Bussów, Bussom, Bussami, Bussach. Reguła 253 zasad pisowni polskiej opisuje właśnie takie przypadki: http://sjp.pwn.pl/zasady/253-Nazwiska-zakonczone-na-e-i;629629.html.
Warto zawrócić uwagę na to, że nazwiska obce tego typu – zwłaszcza mniej znane – bywają niechętnie odmieniane nawet w liczbie pojedynczej (przykładami mogą być nazwiska Kolbe, Moltke), dlatego z uwagi na ten zwyczaj językowy dopuszcza się użycie formy nieodmienionej wraz z odmienionym imieniem. W artykule Nazwiska w „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego jest również fragment odnoszący się do nazwisk o odmianie przymiotnikowej: „Współcześnie coraz powszechniejszy jest zwyczaj pozostawiania w liczbie mnogiej obcych nazwisk opisywanego typu bez odmiany. Dotyczy to sytuacji, gdy stojący przy nazwisku rzeczownik pospolity jednoznacznie wskazuje na to, że nazwisko odnosi się do większej liczby osób. Z uwagi na praktykę językową w tym zakresie należy ten zwyczaj usankcjonować […]”. Dlatego też wersja bez odmiany w liczbie mnogiej nie jest potępiana.

Znaczenie2016-02-22
Proszę o podanie definicji słowa frenety.
Nie ma w polszczyźnie takiego słowa, jest za to przymiotnik frenetyczny o znaczeniu «entuzjastyczny, pełen zapału, gwałtowny, burzliwy, owacyjny» (jest to znane od XIX wieku zapożyczenie pochodzące od francuskiego frénétique). Frenetyczne mogą być brawa, okrzyki, a także uśmiech. Od tego przymiotnika powstał przysłówek frenetycznie «entuzjastycznie, z zapałem, gwałtownie»: frenetycznie można np. oklaskiwać aktora. „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza odnotowuje także pokrewny rzeczownik frenezja (od fr. frénésie) jako przestarzałe określenie entuzjazmu, zapału, szału. W nauce o literaturze używane jest sformułowanie frenezja romantyczna – «skłonność do przesycania obrazu literackiego motywami okropności, zbrodni i szaleństwa, charakterystyczna dla literatury wczesnego romantyzmu». Warto również odczytać zawartość artykułu hasłowego w „Słownik języka polskiego” pod red. W. Doroszewskiego: http://doroszewski.pwn.pl/haslo/frenetyczny.

Grzeczność językowa2016-02-22
Mam pytanie dotyczące pewnej drażniącej (przynajmniej mnie) i, jak mi się zdaje, niepoprawnej maniery stosowanej przez niektórych dziennikarzy. Przykładowo pani Justyna Pochanke zawsze na koniec rozmowy „pięknie dziękuje” swojemu gościowi. Wydaje mi się, że powinna raczej „bardzo dziękować”, bo to, czy podziękowania są piękne, powinni oceniać raczej goście, ewentualnie widzowie. A może moje wątpliwości są bezpodstawne i taka forma jest jednak poprawna?
Krótko mówiąc: formuła pięknie dziękuję jest poprawna.
Określenie podziękowania w formie pięknie dziękuję jako „drażniącego” jest sprawą indywidualną i znakomicie pokazuje to, co w językoznawstwie pragmatycznym nazywa się efektem perlokucyjnym, czyli w tym wypadku jest to reakcja odbiorcy na akt mowy. Reakcje takie mogą być różnorodne, subiektywne i może ich być wiele, są też w pewnym stopniu niezależne od intencji mówiącego.
Polacy lubią podziękowania i dziękują bardzo często. Stopniują też nasilenie pozytywnych emocji tkwiących w dziękowaniu przy pomocy różnych intensyfikatorów. Można powiedzieć dziękuję, ale też można do tego aktu dodać określenia, np.: bardzo, uprzejmie, bardzo uprzejmie, serdecznie, najserdeczniej, jak najserdeczniej, gorąco, pięknie, ślicznie itp. Podobnie jest w przypadku dzięki: dzięki, wielkie dzięki, serdeczne dzięki, piękne dzięki, stokrotne dzięki
Funkcją tych wyrazów jest to, że wzmacniają one moc podziękowania.
Formuła pięknie dziękuję harmonizuje z zachowaniem niewerbalnym towarzyszącym zwykle podziękowaniu, czyli z uśmiechem. Działa tu zasada synergii wzmacniającej moc przekazu dzięki współdziałaniu dwóch kodów: językowego i niejęzykowego.
Zachęcam do lektury „Słownika językowego savoir-vivre’u” Małgorzaty Marcjanik (Warszawa 2014), zwłaszcza rozdziału poświęconego podziękowaniom, który pokazuje wielość form i formuł używanych dla wyrażenia rozmówcy wdzięczności za dobro (także symboliczne) wyświadczone przez niego.
Skorzystanie z korpusu języka polskiego (np. http://sjp.pwn.pl/korpus/szukaj/pi%C4%99knie-dzi%C4%99kuj%C4%99.html) przekonuje, że zwrot pięknie dziękuję jest w użyciu, a nie jest indywidualną realizacją podziękowania.

Słowotwórstwo2016-02-22
Chodzi mi o słowo ubogacić. Kiedyś częste głównie w kazaniach, obecnie nie tylko. Czy to jest forma poprawna? Jak i kiedy powstała? Czy to nowotwór językowy stworzony w latach 90. XX w. czy starszy?
Czasownik ubogacić to wyraz notowany już w najstarszych zabytkach polskiego piśmiennictwa, dla przykładu przytoczę 3 cytaty ze „Słownika staropolskiego” (jest ich tam 7):
Nade wszystko powyszył Cię nadobnością i wszemi dary przyrodzonymi ubogacił cię
barzo twego ciała
(Rozmyślanie przemyskie 23);
Ten psalm powiada, ize Krystus siebie uczynił niemającego i ubogiego a rozumiejące
ubogiemu ubogacił bogactwem pokoja wiekujego
(Psałterz puławski 40);
[…] rzekł: «Jacieśm ubogacił Abrama» (Biblia królowej Zofii, Genesis XIV).
W następnych wiekach czasownik ubogacić też jest notowany, przykładem niech będzie cytat z XVI wieku:
O tym [papież] ustawicznie myślił/ jakoby też swoje sługi ubogacił/ powyższył (KrowObr 34).
Ubogacić reprezentuje klasę czasowników odprzymiotnikowych o znaczeniu ‘spowodować, aby ktoś stał się jakimś’, por. uzdrowić, upiększyć, uniewinnić, umuzykalnić. Jest to stary model słowotwórczy, w „Słowniku staropolskim” odnajdujemy nie tylko ubogacić, ale też ucieńczyć, umiękczyć, uzdrowić.

Słowotwórstwo2016-02-21
Uprzejmie proszę o pomoc w sprawie mnie frapującej. W środowiskach narkomańskich na heroinę mówi się hel, a czasem – personifikując – Helena. Często spotyka się też wersję dłuższą, tj. helupa. Wydaje się, że helupa, podobnie jak hel, powstała z wspomnianego żeńskiego imienia. Czy -upa to jakiś popularny w języku polskim sufiks? Czy posiadacie Państwo wiedzę na temat etymologii tych trzech słów?
W pytaniu poruszone są kwestie środowiskowej odmiany języka (żargonu, slangu), w której często pojawia się specyficzne słownictwo, nieznane ogółowi nosicieli języka. Swoją odpowiedź zacznę od końcowego fragmentu pytania: Czy -upa to jakiś popularny w języku polskim sufiks? Nie tylko nie jest to przyrostek popularny, ale w ogóle brak takiego w polszczyźnie. Owszem, mamy wyrazy o zakończeniu ~upa, por. zupa, liczykrupa, grupa, ale -up- to część rdzenia. Można by podejrzewać przyrostek -upa w wyrazach szalupa, chałupa, skorupa, ale ich rodowód nie jest jednolity, a już na pewno – nie mieści się w regułach słowotwórczych. Szalupa to francuska pożyczka (chaloupe); chałupa pochodzi wprawdzie z prasłowiańskiego *chalupa ‘szałas’, ale prawdopodobnie jest to pożyczka, choć bezpośrednie źródło nie jest jasne; wprawdzie skorupa ma u źródeł leksem skóra, jednak, jak pisze Wiesław Boryś w „Słowniku etymologicznym”: „wątpliwe jest […] istnienie przyrostka *(j)lupa; wtórna postać *skorlupa przez skojarzenie z psł. *lupiti ‘usuwać, zdzierać zewnętrzną warstwę, łupinę, skórkę, skórę, korę’)”.
Skojarzenie nazwy heroina (wyraz wzięliśmy bezpośrednio z języka niemieckiego: Heroin, choć źródeł tego europeizmu należy doszukiwać się w języku greckim: hērōinē) z imieniem Helena wydaje się oczywiste, zwłaszcza że mamy analogię: na marihuanę mówi się maryśka, marycha. Takie „tajemne” słowa często stosowane są w żargonach, podobny cel, tj. ukrycie sensu znaku językowego przed osobami spoza grupy narkomanów, mógł przyświecać przy tworzeniu neologizmów hel i helupa.

Odmiana2016-02-21
Który dopełniacz liczby pojedynczej rzeczownika żywot jest poprawny: żywota czy żywotu?
Obie formy są poprawne, lecz każda z nich odnosi się do innego znaczenia rzeczownika żywot.
Rzeczownik ten w znaczeniu «życie, bieg życia; także: sposób, tryb życia» jest obecnie wyrazem rzadko używanym w codziennej komunikacji, słowniki odnotowują go jako słowo książkowe, podając jako przykłady fragment „Pieśni Filaretów Adama Mickiewicza (Hej, użyjmy żywota! Wszak żyjem tylko raz), sformułowanie biblijne drzewo żywota, drzewo wiadomości dobrego i złego «według Starego Testamentu: jabłoń rosnąca w raju, z której nie wolno było Adamowi i Ewie zrywać owoców», żywot wieczny «według wierzeń religijnych: istnienie pośmiertne, zwykle szczęśliwe bytowanie; życie pozagrobowe duszy ludzkiej» (w modlitwie do Anioła Stróża: zaprowadź mnie do żywota wiecznego), a także związek frazeologiczny dokonać żywota «skonać, umrzeć», mówimy również, że choroba (śmierć) przecięła (przedwcześnie) pasmo (czyjegoś) żywota. Wszystkie przytoczone formy świadczą o tym, że żywot w znaczeniu «życie, bieg życia; także: sposób, tryb życia» ma w dopełniaczu liczby pojedynczej formę żywota, co potwierdzają także „Słownik gramatyczny języka polskiego” (http://sgjp.pl/leksemy/#1821/%C5%BCywot) oraz „Wielki słownik języka polskiego PAN” (http://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=15399&id_znaczenia=2941035&l=30&ind=0).
Rzeczownik ten występuje w polszczyźnie także w drugim znaczeniu – «opis życia, zwłaszcza jakiegoś świętego; biografia, życiorys», przyjmując w dopełniaczu końcówkę -u: żywotu, np. autor „Żywotu Świętej Kingi”. Odmianę w tym znaczeniu szczegółowo przedstawiają „Wielki słownik języka polskiego PAN”: http://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=15399&id_znaczenia=2941038&l=30&ind=0 i „Słownik gramatyczny języka polskiego” (http://sgjp.pl/leksemy/#3214/%C5%BCywot).

Ortografia2016-02-21
Jak piszemy mało/wydajny: razem czy osobno?
Zgodnie z zasadami pisowni polskiej połączenie to należy pisać rozdzielnie jako zestawienia, w którym pierwszy człon – mało – jest przysłówkiem, a drugi – wydajny – imiesłowem odmiennym określanym przez ten przysłówek (zob. reguła nr 134: http://sjp.pwn.pl/zasady/134-Pisownia-wyrazen-typu-dziko-rosnacy-lekko-strawny-nowo-otwarty;629461). Wyrażenie to odnotowuje „Wielki słownik ortograficzny języka polskiego” pod red. E. Polańskiego (http://sjp.pwn.pl/so/malo-wydajny;4461935.html).
Składnia2016-02-21
Która z wypowiedzi jest właściwa: jestem posłem na sejm czy jestem posłem do sejmu?
Obie wersje są poprawne i w użyciu: zarówno poseł na sejm, jak i poseł do sejmu, co odnotowują wszystkie ważniejsze słowniki, np. „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza, „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego, „Wielki słownik języka polskiego PAN” (http://wsjp.pl/index.php?id_hasla=30893&id_znaczenia=5005887&l=20&ind=0).
Składnia2016-02-21
Mówimy dokonać analizy czy analizę?
Czasownik dokonać ma rząd dopełniaczowy, co oznacza, że wymaga, aby towarzyszący mu i związany z nim składniowo rzeczownik przybrał formę dopełniacza. Dlatego też mamy w polszczyźnie konstrukcje, takie jak dokonać analizy, operacji, wynalazku, odkrycia, bohaterskiego czynu, wielkiego dzieła, ale wyraz ten często występuje w połączeniach niekoniecznie pozytywnych, jak np. dokonać włamania, zbrodni, zamachu itp. Mamy także w naszym języku związki frazeologiczne oparte na tej konstrukcji składniowej: dokonać cudu «zrobić coś niezwykle trudnego», coś dokonuje (dopełnia) reszty «coś sprawia, że następuje ostateczna klęska, katastrofa, zniszczenie czegoś», dokonać życia (żywota, dni) «skonać, umrzeć» (zob. „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza).
Sposób łączenia wyrazów w zdaniach podaje „Wielki słownik języka polskiego PAN”
(zob. http://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=39047&id_znaczenia=4458232&l=5&ind=0, zakładka Składnia). Słownik ten podaje także typowe połącznia wyrazów, wśród których znalazło się także to z pytania.

Wyrazy obce2016-02-21
Mam problem ze znalezieniem odpowiednika w języku polskim do wyrazu woodcraft. Jest on użyty w następującym kontekście: Wood – Used in woodcrafts to make items such as a bird table or spice rack (jest to broszura na temat recyklingu).
W polszczyźnie nie ma jednowyrazowego odpowiednika, a najbliższe angielskiego woodcraft jest określenie stolarstwo artystyczne (analogicznie do kowalstwa artystycznego). Ten fragment można byłyby przetłumaczyć tak: Drewno – używane w artystycznych wyrobach drewnianych, jak np. ozdobne stoły lub stojaki na przyprawy.
Michał Tosza

Odmiana2016-02-21
Zastanawiam się nad tworzeniem form porównywanych do strony biernej i zakończonych na -no i -to. Dlaczego od niektórych czasowników możliwe są tylko formy zakończone na -no lub na -to, a z kolei inne tworzą obie te formy? Od czego to zależy?
Formy bezosobowe zakończone na -no i -to tworzy się za pomocą tzw. transformacji dezagentywizującej / dezagentywnej, mianowicie: w strukturze powierzchniowej zdania eliduje się argument o roli agensa (który zostaje zachowany w strukturze głębokiej). Co interesujące, takie konstrukcje zachowują presupozycje leksykalne (selekcyjne), wywołujące wyłącznie argumenty osobowe („ludzkie”), por. o psach: *szczekano, o kotach: *miauczano. Natomiast to, czy forma uzyskuje zakończenie na -no czy na -to, zależy – jak myślę – najczęściej od przyrostka tematowego: „zerowego” lub „niezerowego”, por. bito, bo: bi-0-ć, śpiewano, bo: śpiew-a-ć.

Składnia2016-02-21
Które z poniższych zdań ma poprawną formę?
1. Z przyczyn technicznych sklep w dniu dzisiejszym został otwarty z opóźnieniem, za które przepraszamy.
2. Z przyczyn technicznych sklep w dniu dzisiejszym został otwarty z opóźnieniem, za co przepraszamy.
Za udzielenie odpowiedzi serdecznie dziękuję.
Obie wersje są równie poprawne, lecz różnią się sposobem zespolenia zdania nadrzędnego i podrzędnego: w pierwszym zdaniu połączenie za które odnosi się do słowa opóźnienie, a wersja druga zawiera połączenie za co, które ma odniesienie nie wyrazowe, lecz ogólniejsze: wskazuje na zdarzenie, lecz nie na konkretne słowo.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166