Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-12-06
Nazywam się Sylwia Grzenia i szczerze powiedziawszy nie lubię odmian mojego nazwiska, biorąc pod uwagę, iż niektórzy nawet mówili Państwo Grzeniowie. Czy w zasadzie można w ogóle nie używać odmian tego nazwiska i będzie to poprawne językowo?
Nazwiska zakończone na -a poddają się odmianie z łatwością, toteż nieodmienianie ich jest sprzeczne z elementarnymi regułami języka polskiego. Nazwisko Pani powinno być odmieniane (DCMs. Grzeni, B. Grzenię, N. Grzenią), również w liczbie mnogiej (M. Grzeniowie, DB. Grzeniów, C. Grzeniom, N. Grzeniami, Ms. Grzeniach). Jedynie w komunikacji urzędowej można zrobić wyjątek, pod warunkiem że nazwisko będzie poprzedzone imieniem lub innym odmienianym wyrazem.
Mówiąc krótko: nazwisko to jest odmienne, a ostatecznym argumentem powinno być nazwisko autora tej porady.
Jan Grzenia]
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-12-06
Mam mały problem z odmianą. Pewna drużyna nazywa się Sudety Jelenia Góra. Jak odmienić tą nazwę: pokonał Sudety Jelenią Górę czy pokonał Sudety Jelenia Góra?
W takich nazwach odmienia się (jeśli to możliwe) nazwa indywidualna drużyny, nazwa miejscowości pozostaje nieodmienna: pokonał Sudety Jelenia Góra, wygrał z Sudetami Jelenia Góra, nie poddali się Sudetom Jelenia Góra.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-12-06
Mój kolega nazywa się Jarosław Szambora. Czy to nazwisko się odmienia? Kolega twierdzi, że nie, bo jest ono pochodzenia węgierskiego, a w związku z tym pozostaje w formie mianownika np. widziałem Jarosława Szambora, a nie widziałem Jarosława Szamborę. Jaki „przepis” językowy reguluje, że to nazwisko jest odmienne lub nie?
Nie wiem, czy nazwisko Szambora ma rzeczywiście węgierski rodowód, bo w dostępnych mi źródłach jego etymologia nie jest wywiedziona wystarczająco jasno. W publikacji Kazimierza Rymuta Nazwiska Polaków. Słownik etymologiczno-historyczny jako źródłosłów nazwisk tego typu (bo jest ich kilka) podaje się imię złożone Sambor znane od XII w., która to forma bywała w nazwiskach pomieszana z niemiecką nazwą osobową Schamber. Jednak nawet gdyby nazwisko kolegi było pochodzenia węgierskiego, wcale nie znaczyłoby to, że jest nieodmienne! Nazwiska i imiona węgierskie odmieniają się, por. np. Nagy, Nagya, Nagyowi, Petöfi, Petöfiego Petöfiemu, Kossuth, Kossutha, Kossutowi, Kossucie (taki zapis!), Imre, Imrego, Imremu, zwyczajowo nie stosuje się w nich tylko apostrofu oddzielającego temat od końcówki fleksyjnej, jako to jest przyjęte w nazwiskach angielskich czy francuskich (Kennedy, Kennedy’ego, Valery, Valery’ego). Nie ma specjalnej ustawy, która regulowałaby odmienność nazwisk, ponieważ nazwiska, jak inne wyrazy istniejące w języku fleksyjnym, takim jak nasz, po prostu się odmieniają – jest to rzecz najzupełniej naturalna, zgodna z duchem języka. Obszerne, wielostronicowe hasło na ten temat zawiera m.in. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego (s. 1686-1698).
Jeżeli tylko dane nazwisko można przyporządkować do któregokolwiek polskiego typu deklinacyjnego, to należy je odmieniać, dlatego też nazwisko Szambora zakończone podobnie jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego typu kora, komora czy (przepraszam) zmora powinno w przypadkach zależnych przybrać formy: D. Jarosława Szambory, C. Jarosławowi Szamborze, B. Jarosława Szamborę, N. (z) Jarosławem Szamborą, Ms. (o) Jarosławie Szamborze.
W naszym skomplikowanym języku nie odmienia się tylko naprawdę nielicznych nazwisk, i to wcale nie ze względu na ich pochodzenie, lecz z powodu ich językowego (fonetycznego) ukształtowania. Wśród nazwisk nieodmiennych Jan Grzenia w Słowniku nazw własnych (s. 67) wymienia następujące: 1) zakończone w wymowie na [ła], np. Benoît, Dubois, Pasqua; 2) zakończonych w wymowie na samogłoskę u, np. Ceauşescu, Kimbangu, Nehru, Pompidou, a także z końcowym -x w zapisie: Giraudoux, Levittoux; 3) zakończonych w wymowie na akcentowaną samogłoskę " target=_blank> (ortograficzne -o, -au, -eau z niewymawianymi -s, -x, np. Hugo, Desnos, Despiau, Cocteaux, Cousteau, Rousseau (zob. także Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego, s. 1694). Oprócz wymienionych typów nazwisk reszta jest obowiązkowo odmienna. Jeśli pójdziemy za sugestią Pana kolegi i przestaniemy odmieniać jego nazwisko, to kiedy powiemy widziałem Jarosława Szambora, odbiorca bez wątpienia uzna, że nazwisko kolegi brzmi Szambor. Podobny przykład podaje Hanna Jadacka w książce Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia (Warszawa 2005, s. 38): generał Józef Kuropieska nie pozwalał odmieniać swego nazwiska, trzeba było więc o nim mówić np. znam dobrze gen. Kuropieska, «skutkiem tego dalsi znajomi generała do dziś (!) uważają, że jego nazwisko brzmiało *Kuropiesek na podstawie „rekonstrukcji” mianownika z form uznanych za dopełniaczowe lub biernikowe». A zatem: odmieniajmy nazwiska!
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-11-22
Jak poprawnie powinno się mówić: we Włoszczowie czy we Włoszczowej; w Bukowie czy w Bukowej. Od czego to zależy?
Nazwy miejscowe zakończone na -a odmieniają się według wzorca rzeczownikowego lub przymiotnikowego. Wzór odmiany zależy od postaci słowotwórczej nazwy i ugruntowanej tradycją odmiany, więc w Częstochowie, w Kudowie Zdroju i we Włoszczowie, w Jabłonnie (rzeczowniki), ale w Bukowej, w Kamiennej, w Limanowej (przymiotniki).
Romualda Piętkowa
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-11-08
Mam na nazwisko Pianko. Nigdy nie odmieniałem przez przypadki swojego nazwiska. Czy powinienem je odmieniać i w jaki sposób?
Nazwisko Pana jest odmienne, podobnie jak inne znane nazwiska męskie, takie jak Kościuszko, Fredro, i ma następujące formy: D. Pianki, C. Piance, B. Piankę, N. Pianką, Ms. Piance. Mniej znane nazwiska męskie zakończone na -o można jednak pozostawiać w formie nieodmienionej, jeśli poprzedza je imię lub inny odmienny wyraz, np. Janowi Piance lub Janowi Pianko, z panem Pianką lub z panem Pianko.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-11-08
Czy obydwa człony nazwiska typu Marchlewska-Czapla odmieniają się, czy też tylko pierwszy człon? Spotkałam się z taką pisownią: (proszę panią) Marchlewską-Czapla.
W nazwiskach dwuczłonowych odmieniamy oba człony, a zatem powiemy nie ma pani Marchlewskiej-Czapli, przyglądam się pani Marchlewskiej-Czapli proszę panią Marchlewską-Czaplę, idę z panią Marchlewską-Czaplą, mówię o pani Marchlewskiej-Czapli.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-11-04
Jaka prawidłowo powinna być odmiana nazwy miejscowości Łosinno w dopełniaczu? Chodzi o prawidłową nazwę Szkoła Podstawowa w Łosinnem czy w Łosinnie?
Formę w Łosinnem mielibyśmy, gdyby było (były) Łosinne. A skoro tak nie jest, powiemy i napiszemy w Łosinnie.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-11-04
Witam! wkrótce urodzi się mój syn i chciałabym, by nosił imię Ksawier. Czy będą z tym trudności? Wiem, że są problemy z pisownią tego imienia przez X (Xawier) i są zalecenia, żeby było to Ksawery, ale przecież Ksawier kończy się na spółgłoskę (tak jak Oliwier, Albert, Patryk), więc wskazuje na płeć męską. Jak to jest w rzeczywistości??
Uwagi, wymogi i zalecenia dotyczące nadawania imion zamieściłem w Słowniku imion (Warszawa 2002, wyd. 2 – 2004, s. 25-26), sugeruję jego lekturę i głęboki namysł przed wizytą w urzędzie stanu cywilnego. Nie widzę istotnych przeszkód, by nadać takie imię (jest tylko jeden problem – nie jest ono znane w Polsce). Jeśli podtrzymuje Pani zamiar nadania takiego imienia, najlepiej zaproponować je jako imię dziecka, a gdy urzędnik odmówi (w takim wypadku musi podać uzasadnienie), napisać jeszcze raz do naszej poradni albo wprost do Rady Języka Polskiego (www.rjp.pl). Nadawanie imion reguluje u nas §51 Prawa o aktach stanu cywilnego, jego treść można znaleźć we wspomnianym Słowniku imion na s. 25-26; w publikacji tej (na s. 349-351) znajdują się także Zalecenia dla urzędów stanu cywilnego dotyczące nadawania imion dzieciom… opracowane przez Komisję Kultury Języka Polskiej Akademii Nauk (dostępne również na srtonie RJP). Imię Ksawier nie jest niezgodne z zaleceniami §51 Prawa o aktach stanu cywilnego, można je w takim razie nadać. Faktem jest jednak, że takiego imienia do tej pory nie nadawano w Polsce, ponieważ mamy tradycyjne imię Ksawery. Szczerze powiem, że nie wiem, dlaczego miałoby być ono gorsze od proponowanego przez Panią nowego spolszczenia Ksawier.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-11-02
Proszę o odmianę imienia żeńskiego Pia przez przypadki.
Imię nie jest polskie, a nawet słowiańskie i w języku, z którego pochodzi, zapewne się nie odmienia. Jest jednak zakończone na -a, można zatem uznać, że będzie miało formy odmiany analogiczne do znanych nam imion żeńskich, takich jak Maria, Lidia. Zgodnie z żeńskim wzorcem odmiany formy byłyby następujące: M. Pia, D. Pii, C. Pii, B. Pię, N. Pią, Ms. Pii, W. Pio!
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-31
Prosimy o odpowiedź na pytanie: jak należy odmieniać nazwisko Załóg?
Nazwisko to – jeśli jest noszone przez mężczyznę – odmienia się następująco: D. Załoga, C. Załogowi, B. Załoga, N. Załogiem, Ms. Załogu; u kobiety pozostaje w formie podstawowej: M. Maria Załóg, D. Marii Załóg, C. Marię Załóg itd.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-31
Czy i w jaki sposób należy odmieniać nazwisko Haenggi?
Nazwiska męskie zakończone na -i (por. np. Verdi) odmieniają się jak przymiotniki, a zatem odmieniamy: M. Haenggi, D. Haenggiego, C. Haenggiemu, B. Haenggiego, N. Haenggim, Ms. Haenggim. W formie narzędnika i miejscownika odcinamy początkowe samogłoski z końcówek przymiotnikowych -im, ponieważ końcową samogłoską nazwiska jest również -i.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-28
Jak odmienia się nazwisko Makieła?
M. Makieła, D. Makieły, C. Makiele, B. Makiełę, N. Makiełą, Ms. Makiele.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-27
Proszę powiedzieć, czy w tekście nazwisko Wcisło (tak mam na nazwisko) można odmienić w taki sposób: ...upoważniam pana Marka Wcisłę do przeprowadzenia kontroli..... Nazwisko kończy się na -o i jest odmienne, ale czy tak? Czy mogę oznajmić osobom piszącym taka odmianę, że życzę sobie, aby mojego nazwiska nie odmieniali? Dziękuję.
Dopuszczalne jest nieodmienianie rodzimych nazwisk męskich zakończonych na -o, jeśli są one poprzedzone imieniem, tytułem lub innym słowem. Swoją droga nazwisko Wcisło ma następujące formy odmiany: D. Wcisły, C. Wciśle, B. Wcisłę, N. Wcisłą, Ms. Wciśle.
Katarzyna Wyrwas

Można poinformować wszystkich o takim życzeniu, ale trzeba mieć na uwadze, że odmienianie takiego nazwiska jest zgodne z regułami gramatyki języka polskiego. W związku z tym poinformowani mają prawo odpowiedzieć, że nie zamierzają respektować takiego życzenia.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-27
Jak prawidłowo odmienić nazwiska Makieta i Witbrot (mężczyźni)? Jak traktować oświadczenie „nosiciela”, iż nie życzy sobie odmieniania?
Nazwisko Makieta odmienia się następująco: D. Makiety, C. Makiecie, B. Makietę, N. Makietą, Ms. Makiecie. Witbrot ma następujące formy odmiany: D. Witbrota, C. Witbrotowi, B. Witbrota, N. Witbrotem, Ms. Witbrocie. Jak widać, oba nazwiska są odmienne i nie ma powodu, aby w języku fleksyjnym, jakim jest od swego zarania polszczyzna, nazwisk nie odmieniać. Na naszej stronie w dziale Artykuły publikujemy wypowiedź Prof. Ireny Bajerowej zatytułowaną Wstyd nie odmieniać nazwisk. Może już sam tytuł przekona opornych?
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-27
Czy istnieje imię męskie Bastian? Ewentualnie, jakie jest jego pochodzenie? Czy w Polsce można takie imię nadać chłopcu? Z góry dziękuję - Grzegorz Sz.
Imię takie nie jest jednoznacznie akceptowane przez Radę Języka Polskiego, może być bowiem traktowane jako zdrobnienie od imienia Sebastian, a w Polsce nie można nadawać imion zdrobniałych. W swej opinii Przewodniczący Rady wskazuje jednak, że skoro imię Bastian funkcjonuje w kilku językach europejskich, a nawet jest poświadczone (w formie Bastyjan) w Polsce w XV wieku, to urząd stanu cywilnego nie powinien zabronić nadania chłopcu tego imienia.
Katarzyna Wyrwas

Oczywiście, takie imię istnieje, a jest to skrócona forma imienia Sebastian. Nie widzę przeszkód, by nadawać takie imię w Polsce (o ograniczeniach w ich nadawaniu piszę w Słowniku imion).
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-18
Jeżeli imię bądź nazwisko zaczyna się głoskami typu: ch, sz, cz itd., jak pisać inicjały: Ch. czy też C. itp.?
Jak czytamy w opracowanych przez Prof. Jerzego Podrackiego dla Rady Języka Polskiego Zasadach pisowni inicjałów, z dwuznaków literowych rz, sz, cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawia się w inicjałach tylko pierwszą literę (zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni skrótowców), np. R. dla nazwisk, takich jak Rzymowski, Rzepka, S. dla Szczepan czy Szymański, C. dla Czesław, D. dla Dzierżysław, Dziekan. Dwuznak Ch. zawsze zachowujemy w inicjałach (podobnie jak w skrótowcach), zarówno w wyrazach rodzimych typu Chwalibóg, Cholewiński, jak i obcych, zaczynających się od głosek sz, cz, k, jak np. fr. i ang. Charles, ang. Christopher.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-18
Witam! Mam pytanie następującej treści. Spotkałem się z miejscowością Zławieś, której dwa człony, o dziwo, pisze się razem. Na domiar złego, odmianie ulegają oba człony, mimo że tworzą jeden wyraz. „Na pierwszy rzut oka” poprawną formą wydałaby się Zławieś, Zławsi. Jednakże tamtejsi mieszkańcy używają form Zławieś, Złejwsi.
Nazwa Zławieś pierwotnie była zestawieniem dwu osobnych wyrazów (Zła Wieś), które następnie zrosły się wprawdzie w jedną nazwę, ale każdy z nich zachował odrębną odmianę (jest to tzw. fleksja wewnętrzna). Zrosty, w których odmieniają się oba człony, to także Białystok (D. Białegostoku) czy Krasnystaw (D. Krasnegostawu), mamy w polszczyźnie również wyrazy o odmianie wariantywnej: Wielkanoc (D. Wielkanocy albo Wielkiejnocy), rzeczpospolita (D. rzeczpospolitej albo rzeczypospolitej).
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-07
Proszę o odpowiedź, jak odmienia się nazwisko Datczuk. Serdecznie dziękuję.
Jeśli osoba nosząca to nazwisko byłaby mężczyzną, formy odmiany byłyby następujące: M. Jan Datczuk, D. Jana Datczuka, C. Janowi Datczukowi, B. Jana Datczuka, N. Janem Datczukiem, Ms. Janie Datczuku. Maria Datczuk miałaby odmienne wyłącznie imię. Para małżeńska (Jan i Maria) mogłaby korzystać z takich form liczby mnogiej: M. Datczukowie, D. Datczuków, C. Datczukom, B. Datczuków, N. Datczukami, Ms. Datczukach.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-10-04
Pisze się Szanowna Pani Mariolu, czy Szanowna Pani Mariolo? Jak wygląda odmiana w tym przypadku?
Forma wołacza od imienia Mariola to Mariolu.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2005-09-16
Pani Ewa Kulbaka - gratuluję pani...? Proszę o podanie prawidłowej formy.
Gratuluję pani Ewie Kulbace.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166