Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2017-12-28
Pracuję w liceum, którego pełna nazwa brzmi: „Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół nr 1”. Ostatnio władze powiatowe uchwałą zmieniły nazwę na „Liceum Ogólnokształcące Zespołu Szkół nr 1”. Poprawność tej konstrukcji budzi nasze wątpliwości. Proszę o wskazówki, jaka zasada rządzi tworzeniem takich konstrukcji składniowych.
Konstrukcja pełnej nazwy szkoły brzmiąca: Liceum Ogólnokształcące Zespołu Szkół nr 1 jest jak najbardziej poprawna. Wynika to z przynależności pewnych instytucji do innych. W tym przypadku Liceum Ogólnokształcące jest podległe Zespołowi Szkół, dlatego wyrażony jest on w dopełniaczu: Liceum Ogólnokształcące (kogo? czego?) Zespołu Szkół.
Podobną konstrukcję będą miały nazwy innych instytucji np. Wydział Lekarski (kogo? czego?) Uniwersytetu Medycznego. Wydział Chemii (kogo? czego?) Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydział Nauk Społecznych (kogo? czego?) Uniwersytetu Śląskiego.
Anna Pawłowska

Interpunkcja2017-12-28
Czy czasownik proszę użyty jako kolejne orzeczenie w zdaniu powinien zostać objęty przecinkami? Przykład: Wyślij mi, proszę, odpowiedź na moje pytanie. Nie zapomnij, proszę, oddać książki do biblioteki?
Czasownik proszę użyty w tym zdaniu pełni funkcję wtrącenia. W takich przypadkach powinien zostać zastosowany przecinek podwójny, który służy do wydzielania wyrazu w obrębie wypowiedzenia (zob. „Zasady pisowni polskiej”). Podobną konstrukcję będą miały zdania typu : Było wtedy, pamiętam, bardzo zimno. Pociąg odjeżdża, jeśli się nie mylę, za pół godziny.
Anna Pawłowska
Ortografia2017-12-28
„Szkoła Podstawowa nr 5 w…” czy „Szkoła Podstawowa Nr 5 w…” – jak poprawnie zapisać skrót : nr czy Nr, gdy podajemy pełną nazwę szkoły? Jaki skrót powinien widnieć na szkolnej pieczątce?
Przyimki, spójniki, wyrażenia imienia, pod wezwaniem, numer występujące w nazwach indywidualnych urzędów, władz, instytucji, szkoły, organizacji, towarzystw, zespołów muzycznych, artystycznych i sportowych, zapisujemy małą literą (zob. „Zasady pisowni polskiej”). Zatem poprawny zapis pełnej nazwy szkoły to Szkoła Podstawowa nr 5.
Anna Pawłowska

Odmiana2017-12-28
Szanowni Państwo, piszę z prośbą o pomoc w prawidłowej odmianie przez przypadki (liczba pojedyncza i mnoga) wyrazu dno. Proszę również o rozpisanie tematów i końcówek fleksyjnych oraz o wytłumaczenie, dlaczego w dopełniaczu liczby mnogiej jest taka końcówka fleksyjna.
Odmiana słowa dno przebiega następująco:
liczba pojedyncza:
M. dn-o
D. dn-a
C. dn-u
B. dn-o
N. dn-em
Ms. dni-e
W. dn-o
liczba mnoga:
M. dn-a
D. den-Ø
C. dn-om
B. dn-a
N. dn-ami
Ms. dn-ach
W. dn-a
W dopełniaczu liczby mnogiej pojawia się e pochodzenia jerowego. Staro-cerkiewno-słowiańska forma słowa dno brzmiała dьno i jer twardy występował w niej w pozycji słabej. Jednak w dopełniaczu lm. dьnь drugi jer w wygłosie wzmocnił pozycję pierwszego, co we współczesnej polszczyźnie zachowało się jako e w temacie obocznym. Ponieważ obecnie jery w języku polski nie występują, a wzór odmiany nie uległ w tym przypadku zmianie, końcówkę fleksyjną słowa dno w dopełniaczu stanowi zero morfologiczne.
Agnieszka Kusek

Ortografia2017-12-28
Jak napisać wyrażenie nie eskalowanie – razem czy osobno – w zdaniu: Jednocześnie proszę o nie eskalowanie problemów?
Rzeczowniki odczasownikowe (gerundia), takie jak: nieśpiewanie, nieskakanie, niemyślenie, zawsze piszemy łącznie z partykułą nie. Wyjątkiem są sytuacje, w których zależy nam na podkreśleniu przeciwieństwa np.: Prosiłam o nie recytowanie, a śpiewanie piosenki! Poprawna forma to: Jednocześnie proszę o nieeskalowanie problemów.
Agnieszka Kusek

Różne2017-12-28
Jak podzielić przy przenoszeniu wyraz (w) dziuplach? Syn na dyktandzie podzielił dziu-plach. Nauczyciel poprawił na dziup-lach. Ja osobiście podzieliłabym tak jak syn, ale może się mylę. Proszę o pomoc.
W języku polskim dzielenie wyrazów opieramy na dwóch kryteriach: fonetycznym (dzieląc wyraz na sylaby: ma-te-ma-ty-ka) i morfologicznym (kiedy dzielimy wyraz na rdzeń słowotwórczy i afiksy: pod-ziemny). Grupę spółgłosek można dzielić dowolnie, jednak przynajmniej jedna ze spółgłosek powinna znaleźć się w drugiej, przenoszonej części wyrazu. „Zasady pisowni i interpunkcji” podają jako przykład możliwości podzielenia wyrazu iskra: i-skra, is-kra, isk-ra, ale nie *iskr-a. Analogicznie można wyraz dziuplach podzielić na dziu-plach i dziup-lach. Obie formy są poprawne.
Agnieszka Kusek

Różne2017-12-28
Jak podzielić słowo nieznośny podczas przenoszenia wyrazu? W programach do składu tekstu jest: niezno-śny.
Kiedy dzielimy wyrazy, możemy brać pod uwagę dwa kryteria – fonetyczne (kiedy dzielimy wyrazy na sylaby, np.: gra-ma-ty-ka, za-wo-dy) i morfologiczne (patrząc na rdzeń słowotwórczy i afiksy, np.: pod-wieczorek). Program dobrze podzielił wyraz, chociaż równie poprawne (i być może łatwiejsze do odczytania) byłoby zapisanie nie-znośny. Na tych dwóch możliwościach sposoby dzielenia tego słowa się kończą.
Agnieszka Kusek

Słowotwórstwo2017-12-28
Czy forma dziewczyński jest poprawna? Ja uważam, że poprawna forma to dziewczęcy. Proszę o odpowiedź i uzasadnienie
Forma dziewczyński nie jest w niczym gorsza od dziewczęcy. Oba wyrazy mają podobne znaczenia, różnią się jednak źródłosłowem. Najlepiej widać to na ich definicjach strukturalnych: dziewczyński ‘taki, który dotyczy dziewczyny’ lub ‘złożony z dziewczyn’; – ‘odnoszący się do dziewczęcia’, ‘złożony z dziewcząt’. Prawdą jest jednak, że forma dziewczyński jest używana rzadziej.
Agnieszka Kusek

Interpunkcja2017-12-28
Mam pytanie odnośnie do poniższego sformułowania w oficjalnym piśmie: „W nawiązaniu do Państwa pisma z dnia DD.MM.RRRR r., uprzejmie informuję…”. Czy poprawne jest umieszczenie kolejno po literce „r” (na końcu daty) kropki i zaraz potem przecinka?
Postawienie w tym miejscu przecinka jest niekonieczne, a wręcz błędne. Inaczej to będzie wyglądać w zdaniach, w których po dacie pojawi się wtrącenie, np. 24 listopada 2017 r., tj. w piątek, odbyło się zebranie lub w przypadku konieczności oddzielenia zdania podrzędnego, np. Jeśli wystąpi w Polsce w 2018 r., tłumy przyjdą go oglądać (zob. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Jak-pisac-po-skrocie-zamknietym-kropka;9608.html).
Jeśli chodzi o samą formę cytowanego w pytaniu zdania – warto zastanowić się nad określeniem nawiązując do. Jako że po zdaniach z imiesłowem przysłówkowym współczesnym (zakończonym na -ąc) lub uprzednim (zakończonym na -łszy, -wszy) konieczne jest postawienie przecinka, w przypadku przekształcenia wypowiedzi po skrócie r. przecinek musiałby się pojawić.
Natalia Kubicius

Składnia2017-12-27
Będę bardzo wdzięczna za pomoc w poniższej kwestii. Czy poprawną wypowiedzią jest: „Święta to rodzina. Nie ma jej tysiące dzieci w Polsce”, czy: „Święta to rodzina. Nie mają jej tysiące dzieci w Polsce”.
Liczebniki tysiąc, milion, miliard użyte w liczbie mnogiej bez poprzedzających liczebników głównych mają znaczenie zbliżone do wiele, dużo, mnóstwo, jak w zdaniach: Tysiące miłośników nart spędza urlop w Alpach Francuskich. Miliony ludzi nie doczekało uwolnienia Europy od totalitaryzmu. Miliardy bakterii zagraża placówkom gastronomicznym. W tych zdaniach czasownik przyjmuje postać liczby pojedynczej. Zgodnie z powyższą regułą, poprawną wypowiedzią będzie: Nie ma jej tysiące dzieci w Polsce (zdanie bliskoznaczne brzmiałoby następująco: Nie ma jej mnóstwo dzieci w Polsce). Gdyby jednak wypowiedź nie była sprecyzowana, czasownik przyjąłby postać liczby mnogiej (Nie mają jej tysiące. Miliony się rodzą. Miliardy zamieszkują). Warto też pamiętać, że gdy mówimy w czasie przeszłym, czasownik występuje w rodzaju nijakim (Cztery tysiące dzieci nie miało rodziny; Trzynaście milionów ludzi mieszkało w tej miejscowości).
Natalia Kubicius

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2017-12-27
Jak prawidłowo odmienić nazwisko Bareja? Proszę o pomoc.
Odmiana tego nazwiska będzie wyglądać następująco: M. Bareja, D. Barei, C. Barei, B. Bareję, N. Bareją, Ms. Barei. Wynika to z obowiązującej w polszczyźnie reguły, w myśl której rzeczowniki zakończone na -ja w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku pozbawione są spółgłoski -j-. Dotyczy to nie tylko nazw pospolitych (żmija, zbroja, mierzeja, nadzieja), ale również imion (Kaja, Maja), nazwisk (Bareja, Kreja, Stryja), nazw miejscowych (Zawoja, Troja) czy nazw firm (Ziaja, Soraya). Należy jednak pamiętać, że wyjątkami od tej reguły są wyrazy, w których końcówka -ja występuje po c, z, s (kolacja, amnezja, opcja, iluzja, Szkocja, stacja). Nieco bardziej szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii można znaleźć w „Zasadach pisowni polskiej” (zob. punkt A).
Natalia Kubicius

Składnia2017-12-27
Dofinansowano ze środków Miasta Gdańsk czy Miasta Gdańska? Która forma jest poprawna?
Nazwa miasta w podanym wyrażeniu powinna wystąpić w dopełniaczu (Miasta Gdańska). Wynika to z obecnej w polszczyźnie zasady, w myśl której połączenie rzeczownika miasto z nazwą tego miasta powinno pozostawać w związku zgody, a więc odmieniamy całe wyrażenie: D. Miasta Gdańska, C. Miastu Gdańsku, B. Miasto Gdańsk, N. Miastem Gdańskiem, Ms. Mieście Gdańsku. Pozostawienie nazwy miasta w mianowniku jest przejawem zbędnego uoficjalniania języka, ten wariant stosuje się właściwie tylko w języku urzędowym.
Natalia Kubicius

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2017-12-27
Mam problem z odmianą imienia i nazwiska włoskiego kompozytora, który się nazywał Ariggo Boito. Czy w dopełniaczu powinno być Arigga Boita czy Ariggi Boity?
Nazwiska włoskie zakończone na nieakcentowane -o po spółgłosce twardej (b, p, d, t, w, f, z, s, r, ł), np. Boito odmienia się tak jak nazwiska polskie zakończone na -o po spółgłosce miękkiej (p’, b’, f’, w’, ś, ź, ć, m’, n’, l’, k’, g’), np. Cyzio. W liczbie pojedynczej przybierają one formy odmiany typowe dla pospolitych rzeczowników rodzaju męskiego, różnice pojawić się mogą jedynie w formie miejscownika: D.B. Boita, Cyzia, C. Boitowi, Cyziowi, N. Boitem, Cyziem, Ms. Boicie, Cyziu. Analogicznie odmieniane jest imię Ariggo: D.B. Arigga, C. Ariggowi, N. Ariggem, Ms. Aridze.
Poprawna forma dopełniacza to Arigga Boita.
Nikoletta Strojna

Składnia2017-12-27
Proszę o pomoc w wyjaśnieniu problemu: otrzymałam wzór zaproszenia, które jest jednocześnie zaproszeniem na Studniówkę i Bal ZSZ. Czy poprawna jest forma „Mam zaszczyt zaprosić na Studniówkę i Bal ZSZ, który odbędzie się…”, czy powinno być „które odbędą się”?
Zgodnie z normą wzorcową polszczyzny w przypadku podmiotu lub dopełnienia składających się z więcej niż jednego wyrazu poprawne jest użycie liczby mnogiej. Konstrukcja z liczbą pojedynczą byłaby prawidłowa, jeśli rzeczowniki byłyby tego samego rodzaju lub drugie wydarzenie (Bal ZSZ) byłoby wyższe rangą; z treści zaproszenia wynika, że wydarzenia (Studniówka i Bal ZSZ) są równorzędne.
Nikoletta Strojna

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2017-12-27
Jaka jest poprawna odmiana nazwiska Gościło? „Udzielić warunkowego zwolnienia Rafałowi Gościle”? „Warunkowo zwolnić Rafała Gościłę”?
Słowiańskie nazwiska zakończone na -o po spółgłosce twardej (b, p, d, t, w, f, z, s, k, g, r, ł), np. Moniuszko, Lato, Giórko, Gościło w liczbie pojedynczej przybierają formy odmiany typowe dla pospolitych rzeczowników rodzaju żeńskiego: D. Moniuszki, Laty, Giórki, Gościły, C.Ms. Moniuszce, Lacie, Giórce, Gościle, B. Moniuszkę, Latę, Giórkę, Gościłę, N. Moniuszką, Latą, Giórką, Gościłą. W związku z tym „udzielamy warunkowego zwolnienia Rafałowi Gościle” oraz sąd może „warunkowo zwolnić Rafała Gościłę”. Dopuszcza się nieodmienianie nazwisk zakończonych na -o jedynie wtedy, jeśli są one obcego pochodzenia i wydają się słabo znane. Por. „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego.
Nikoletta Strojna

Interpunkcja2017-12-27
Na tablicy pamiątkowej poświęconej artyście pojawił się napis „W 20-tą rocznicę śmierci”. Czy ten napis jest prawidłowy? Twórcy tablicy próbują mnie przekonać, że to jest instalacja, dzieło artystyczne, i mogą tworzyć napis, jaki chcą, bez zasad gramatycznych. Moim zdaniem napis powinien wyglądać: „W 20. rocznicę śmierci”.
Prawidłowy zapis cyfrowy liczebników porządkowych jest ściśle ustalony i wymaga postawienia kropki: „W 20. rocznicę śmierci”. O pewnych wyjątkach możemy mówić jedynie wtedy, gdy z kontekstu jasno wynika, że nie mamy do czynienia z liczebnikiem głównym, np. „6 grudnia”, „na stronie 8” itp.
Pani pytanie dotyczy jednak jeszcze innej kwestii, mianowicie tego, czy fakt, że napis jest elementem instalacji (w dodatku pojmowanej przez jej autorów jako dzieło sztuki), może usprawiedliwiać naruszenie normy językowej. Rzeczywiście, czasem zdarza się, że względy estetyczne biorą górę nad absolutną poprawnością. Przykładowo twórcom niektórych sloganów reklamowych umieszczanych na bilbordach czy plakatach wybacza się, w granicach rozsądku, pewne uchybienia. Zawsze należy się jednak zastanowić, czy dany tekst coś zyskuje na tym, że jest w jakiś sposób sprzeczny z zasadami poprawnej polszczyzny, i czy odstępstwo to nie jest na tyle znaczne, by mogło zostać odebrane jako przejaw czyjejś niekompetencji. W przypadku tablicy pamiątkowej, o jakiej tu mowa, odpowiedź na oba te pytania nasuwa się sama i nie przemawia raczej na korzyść autorów instalacji.
Dawid Milewski

Interpunkcja2017-12-27
Szanowni Państwo, chciałabym się dowiedzieć, czy nazwę funkcji należy oddzielać tylko jednym przecinkiem, czy też dwoma, tj.:
1. Jan Kowalski, prezes firmy X przybył na spotkanie.
2. Jan Kowalski, prezes firmy X, przybył na spotkanie.
W większości przypadków spotykam się z pisownią z jednym przecinkiem, ale mam wrażenie, że powinny być dwa.
W przytoczonym przez Panią przykładzie informacja o funkcji pełnionej przez Jana Kowalskiego („prezes firmy X”) stanowi wtrącenie, a więc należy oddzielić ją przecinkiem obustronnie. Tak samo postąpilibyśmy w przypadku, gdyby to imię i nazwisko były informacją uzupełniającą, czyli: „Prezes firmy X, Jan Kowalski, przybył na spotkanie”.
Są jednak pewne sytuacje, kiedy wydzielenie imienia i nazwiska przecinkami jest niewskazane. Ma to miejsce wówczas, gdy o osobach, które kiedyś sprawowały daną funkcję, mówimy tak, jakby pełniły ją do dziś. Z tego względu np. w zdaniu: „Prezydent Polski Andrzej Duda wypowiedział się na temat…” przecinków nie postawimy, ponieważ prezydentów Polski jest wielu (uwzględniamy również tych, którzy zakończyli już swoją kadencję). Imię i nazwisko nie są zatem w takim wypadku wtrąceniem, lecz informacją obligatoryjną.
Należy w każdym razie pamiętać, że w kontekście informacji wtrąconych zawsze mowa o dwóch przecinkach (lub półpauzach), nigdy o jednym.
Dawid Milewski

Znaczenie2017-12-27
Czy słowo kondycja można stosować swobodnie w odniesieniu do rzeczy martwych? Ostatnio w ogłoszeniu przeczytałem o „samochodzie w doskonałej kondycji” i dyskutowałem o tym z kolegą, bo jak dla mnie to słowo albo w ogóle nie pasuje do rzeczy.
„Internetowy Słownik Języka Polskiego PWN” (https://sjp.pwn.pl) podaje trzy znaczenia rzeczownika kondycja: 1) ‘stan fizyczny organizmu’, 2) ‘ogólny stan czegoś’ oraz 3) ‘czyjaś sytuacja życiowa’. A zatem w doskonałej (lub też nie) kondycji może być nie tylko człowiek, ale również przedmiot, jak np. samochód z przywołanego ogłoszenia.
Dawid Milewski

Odmiana2017-12-27
Bardzo proszę o informację o odmianie przez przypadki rzeczownika, którego dopełniacz liczby pojedynczej brzmi dżdżu. Ciekawa też jestem pochodzenia tego słowa i jego funkcjonowania we współczesnej polszczyźnie. Bardzo dziękuję za ewentualną pomoc.
Wyraz, którego dopełniacz lp. brzmi dżdżu, to nic innego jak dawna forma deszczu. Kiedyś zapisywano ją deżdż (w M. lp), stąd też odmiana w lp: D. dżdżu, C. dżdżowi, N. dżdżem, Ms. dżdżu oraz w lmn: M. dżdże, D. dżdżów, C. dżdżom, B. dżdże, N. dżdżami, Ms. dżdżach. Deszcz (deżdż) – jak podaje Aleksander Brückner w „Słowniku etymologicznym języka polskiego” – nazwano od odgłosu padania. Wyraz powstał z *dǔzg- (*duzgēti ‘brząkać’).
Dlaczego forma deżdż przekształciła się w postać deszcz? Początkowo wyraz wymawiano zgodnie z zapisem (z dźwięczną grupą spółgłoskową żdż), jednak dźwięczność głosek w wygłosie (na końcu wyrazów) zwykle zanika, tak było i w tym przypadku – dźwięczne wymawiano jak bezdźwięczne cz, a dźwięczne ż jak bezdźwięczne sz. Z czasem deszcz wyparł deżdż. Dziś z dawnych form fleksyjnych pozostał dopełniacz dżdżu widoczny w frazeologizmie: pragnąć jak kania dżdżu. Ślady po dżdżu widoczne są także w przymiotniku dżdżysty, bezokoliczniku dżdżyć czy rzeczowniku dżdżownica. W języku meteorologów występuje także termin dżdża, który oznacza ‘drobny deszcz’.
Małgorzata Grzonka

Ortografia2017-12-27
Jak jest poprawnie: śmiali się czy śmieli?
Wymienione przez Pana/Panią śmiali się oraz śmieli się to wersje oboczne. Obie są poprawne (zob. hasło śmiać się w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN”). Warto zastanowić się jednak nad tym, z czego wynika taka oboczność – w tym celu należy sprawdzić (lub przypomnieć sobie), jakie procesy fonetyczne zachodziły w historii języka polskiego. Wyraz śmiać dawniej miał formę *smějati, która uległa dwóm procesom fonetycznym: kontrakcji oraz palatalizacji. Kontrakcja zachodziła w XII wieku i polegała na ściągnięciu dwóch samogłosek rozdzielonych jotą w jedną wzdłużoną przechodzącą ostatecznie w samogłoskę krótką (np. *mojemu > moemu > mēmu > mėmu > mymu > mėmu > memu). Palatalizacja to zaś zmiękczenie – w przypadku omawianego wyrazu śmiać polegała na zmiękczeniu t pod wpływem następującej po niej samogłoski i; w bezokolicznikach na przełomie XII i XIII wieku -ti ulegało palatalizacji i zmieniało postać na -ć. Przekształcenia wyrażenia śmiać się wyglądały zatem następująco: *smějati > *směati > s’m’āć > śmiȧć > śmioć > śmiȧć > śmiać. W niektórych wyrazach widoczne są właśnie ślady dawnych procesów fonetycznych, w przypadku śmiać się są to formy fleksyjne śmiali i śmieli.
Małgorzata Grzonka


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166