Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Znaczenie2016-03-22
Która forma jest poprawna: pierogi z serem i z grzybami czy pierogi z serem i grzybami. Czy jest jakaś różnica?
Pewna różnica jest. Można uznać, że połączenie pierogi z serem i grzybami oznacza pierogi wypełnione mieszaniną dwóch wymienionych składników, a pierogi z serem i z grzybami to dwa rodzaje pierogów – jedne z nich zawierają ser, a drugie grzyby. Gramatycznie obie wymienione w pytaniu konstrukcje są poprawne. Kulinarnie pewnie także możliwe jest połączenie sera i grzybów, o czym świadczą liczne przepisy łatwo dostępne na stronach internetowych.
Katarzyna Wyrwas

Składnia2016-03-22
Oddałem tekst do korekty. Zdanie: Głos ten – zważywszy okoliczności – wcale nie zabrzmiał odpychająco korektorka poprawiła, proponując: Głos ten – zważywszy na okoliczności – wcale nie zabrzmiał odpychająco. Czy na okoliczności w tym przypadku jest poprawniejsze niż moje sformułowanie? Zważywszy pochodzi od ważyć, czyli że ważymy na szali coś za i przeciw i zważywszy (okoliczności) oceniamy, że...
Z góry dziękuję za ustosunkowanie się do mojej obiekcji!
Krzysztof
Zacznijmy od etymologii. Czasownik zważyć ma formę niedokonaną zważać, którą również należałoby wziąć pod uwagę. Pod uwagę w naszych rozważaniach należałoby wziąć także i uwagę, uważać, a nawet rozważać, rozwagę, bo pamiętać warto, że wszystkie wymienione formy mają związek z przymiotnikiem ważny, który został utworzony od rzeczownika waga zapożyczonego ze staro-wysoko-niemieckiego wāga ‘waga’ przez wiele języków słowiańskich. Jak wiadomo, słowo waga oznacza także ‘ciężar’, co jest kontynuacją znaczenia dawniejszego. Początkowo był to ciężar fizyczny, lecz z czasem określenie to przeniesiono (metaforycznie) na ważność, doniosłość, znaczenie czegoś, co dało początek wielu wyrazom pochodnym tworzonym za pomocą przedrostków, które modyfikowały znaczenie pierwotne, podstawowe. Wiesław Boryś w „Słowniku etymologicznym języka polskiego” w artykule hasłowym omawiającym czasownik ważyć wymienia formy odważyć, podważyć, poważyć, przeważyć, rozważyć, uważać, zauważać, wyważyć, zaważyć, zważyć. Już samo to wyliczenie pokazuje rozpiętość zmian znaczeniowych w wyrazach wyrosłych z tego samego pnia. A do tych zmian czasem dochodziły jeszcze modyfikacje doprecyzowujące znaczenie czasownika w zdaniu, ustalające jego łączliwość z określonymi przyimkami. I tu dochodzimy do Pana wątpliwości. Współcześnie występuje w polszczyźnie różnica znaczeniowa między zważyć – zważać «określić ciężar kogoś lub czegoś za pomocą wagi» a zważać na coś «zwracać szczególną uwagę na coś ze względu na związane z tym konsekwencje, uwzględniać coś, brać coś pod uwagę». „Uniwersalny słownik języka polskiego podaje przykłady: Zważał na poprawność wypowiedzi. W swoim postępowaniu nie zważała na nikogo. Nie zważając na trudności, uczył się pilnie, a także typowe połączenia: nie zważać na czyjeś rady, prośby, przestrogi; nie zważać na czyjeś humory. Konstrukcja z przyimkiem na powstała prawdopodobnie dzięki widocznemu znaczeniu związanym z uwagą, którą się na coś zwraca, a sens tej konstrukcji oddalił się od ważenia ciężaru czegoś.
Na koniec warto zauważyć, że interesujące Pana połączenie wymieniony wyżej słownik odnotowuje jako związek frazeologiczny: Zważywszy na... «biorąc pod uwagę» z przykładem: Zważywszy na okoliczności, nie można go winić za podjęcie takiej decyzji.

Składnia2016-03-22
Dzień dobry, czy to zdanie jest poprawnie sformułowane: Choć w szkole już wesoło i kolorowo, my z wytęsknieniem czekamy na dni, kiedy słońce zagości już na stałe? Zdanie pisane w kontekście nadchodzącej wiosny. Nie wiem, czy po przecinku pasuje to kiedy. Z wyrazami szacunku i poważania, Joanna B.
Przecinek jest w jak najbardziej odpowiednim miejscu, bo oddziela dwa zdania składowe w zdaniu złożonym. Kiedy wprowadza zdanie podrzędne okolicznikowe czasu, podobnie jak gdy. Proponowałabym w zdaniu zmienić formę z wytęsknieniem na z utęsknieniem, bo ta jest znacznie częstsza w użyciu, tradycyjna, ugruntowana w polszczyźnie. Poza tym po czasowniku zagości warto byłoby dodać okolicznik, bo konstrukcja jest niepełna, a więc np. zagości u nas. Zagościć to czasownik o znaczeniu «pojawić się, wystąpić», który wymaga określenia miejsca – „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza podaje przykłady: Spokój zagościł w moim sercu. Uśmiech nigdy nie zagościł na jej twarzy. Szczęście zagościło w naszym domu. Teatr wiedeński ponownie zagościł na polskiej scenie.

Odmiana2016-03-22
Dzień dobry, piszę, aby się upewnić w kwestii związanej z kwestią odbierania i składania uroczystej przysięgi. W mediach wielu prawników i urzędników używa określenia prezydent zaprzysięży, natomiast według Poradni Językowej PWN czasownik zaprzysiężyć nie istnieje (http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Zaprzysiac-zaprzysiegnac-zaprzysiegac;16463.html). Czy możliwe jest, że istnieje taki termin prawniczy i w tym kontekście forma zaprzysięży wyjątkowo nie będzie błędna?
Czasownik !zaprzysiężyć rzeczywiście nie istnieje, ale w polszczyźnie istnieje czasownik, który w nazywa opisywaną przez Panią sytuację czy też procedurę: ma on formę bezokolicznikową zaprzysiąc lub zaprzysięgnąć (aspekt dokonany), a także zaprzysięgać (aspekt niedokonany). Ma on znaczenie podwójne, ukazujące sprawę ze strony osoby, która składa przysięgę («złożyć (składać) przysięgę zobowiązującą do wypełnienia jakiegoś obowiązku»), oraz osoby, której przysięgę się składa («odebrać (odbierać) od kogoś przysięgę zobowiązującą do wypełnienia jakiegoś obowiązku»).
Właściwą w cytowanym przez Panią kontekście formą 3. osoby liczby pojedynczej byłoby prezydent zaprzysięgnie lub prezydent zaprzysięże, a w czasie przeszłym prezydent zaprzysiągł. Pełny zestaw form odmiany tego czasownika można znaleźć m.in. w „Słowniku gramatycznym języka polskiego”: http://sgjp.pl/leksemy/#250009/zaprzysi%C4%85c.

Znaczenie2016-03-22
Czy zdanie gąbka wsiąka wodę jest prawidłowe?
Zdanie to nie jest poprawne. Woda może wsiąkać w gąbkę, a gąbka może wodą nasiąkać lub wodę pochłaniać, wchłaniać, albo też – jeśli użyjemy terminu z dziedziny chemii i fizyki – absorbować.
Wsiąkać to czasownik, za pomocą którego mówimy o cieczach: « przenikać w głąb czegoś, wsączając się lub nasączając coś», np. Woda wsiąkła w ziemię. Atrament wsiąka w papier. Wchłonąć to fizyczne lub fizjologiczne określenie dotyczące ciała stałego lub tkanki: «wessać coś, nie pozostawiając nic na zewnątrz; resorbować»: Bibuła wchłonęła atrament. Sucha ziemia wchłania wilgoć z powietrza. Treść pokarmowa jest wchłaniana przez ścianki jelita. Podobne znaczenie ma czasownik pochłonąć – «wciągnąć w siebie, wessać do wnętrza; wchłonąć». Absorbować w chemii i fizyce oznacza «wchłaniać, pochłaniać, np. gazy, ciecze, promieniowanie».

Znaczenie2016-03-22
Co znaczy słowo mitromania?
W polszczyźnie nie ma takiego słowa. Być może nastąpiła pomyłka i chodzi o mitomanię, czyli określenie z dziedziny medycyny i psychologii: «chorobliwa skłonność do zmyślania i opowiadania nieprawdziwych, fantastycznych historii, zwłaszcza o sobie» („Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza).
Na stronach internetowych widnieje forma z pytania, lecz jest to pisana wielką literą nazwa własna – Mitromania jest nazwą jaskini na włoskiej wyspie Capri (Grotta di Matromania lub Mitromania, Matrimonio, zob. artykuł z Wikipedii).

Poprawność komunikacyjna2016-03-22
Jaki może być wizerunek i jakie zwroty można z nim połączyć?
Według „Wielkiego słownika języka polskiego”, który definiuje wizerunek jako ‘sposób, w jaki dana osoba lub rzecz jest odbierana’ (zob. http://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=11573&id_znaczenia=3944861&l=26&ind=0), można opatrzyć ten rzeczownik następującymi epitetami: atrakcyjny, dobry, dotychczasowy, korzystny, nowy, odpowiedni, pozytywny, prawdziwy, swój, właściwy; negatywny, zły; medialny, publiczny, społeczny; zewnętrzny. Mówimy też o wizerunku na arenie międzynarodowej, na rynku, na świecie. Pozostaje jeszcze kwestia tego, co można z wizerunkiem robić: otóż można go budować, kształtować, poprawić / poprawiać, stworzyć, utrwalić, zmienić; wykorzystywać, a także psuć. Z pewnością o wizerunek należy dbać i nikomu nie życzymy, żeby jego wizerunek ucierpiał.

Frazeologia2016-03-22
Czy można powiedzieć poszerzyć ilość miejsc pracy?
Zdecydowanie lepiej byłoby zwiększyć liczbę miejsc pracy. Poszerzyć oznacza ‘zwiększyć zakres’, a, jak rozumiem, nie chodzi o rozszerzenie zakresu np. obowiązków na stanowisku pracy, tylko o stworzenie nowych stanowisk. Z kolei ilość dotyczy rzeczowników niepoliczalnych, do których miejsca pracy z pewnością nie należą. Zapewnianie o !zwiększeniu ilości miejsc pracy może natomiast pełnić funkcję perswazyjną – odnosimy wówczas wrażenie, że nowych miejsc pracy powstanie ogromnie (niezliczenie) dużo.

Frazeologia2016-03-22
Czy wizerunek może być tworzony na nowo? Chodzi mi tutaj o sytuację, gdy polityk nie był znany szerszej publiczności i w kampanii wyborczej mógł sobie pozwolić na wszystko, i dlatego jako nowy aktor na scenie politycznej w swojej kampanii prezydenckiej pragnął sprostać oczekiwaniom wyborców oraz dostosować się do ich oczekiwań.
Z pewnością wizerunek może być tworzony na nowo, o czym przekona się każdy, kto choć trochę przygląda się polityce. Przynajmniej raz na cztery lata wielu dobrze znanych polityków stara się swój wizerunek odnowić, odświeżyć, a także poprawić i, jakże często, naprawić.

Znaczenie2016-03-22
Jak powiedzieć poprawnie o osobie, która zaczęła udzielać się w polityce?
W polszczyźnie nie znajdziemy odrębnego leksemu na nazwanie osoby, która dopiero zaczęła udzielać się w polityce, musimy sięgnąć do określeń ogólniejszych, odnoszących się do zajmowania się daną dziedziną od niedawna: np. ktoś początkujący, świeżo upieczony, amator, nowicjusz, adept, mówimy też, że ktoś stawia [w jakiejś dziedzinie] pierwsze kroki, w pewnych okolicznościach także debiutuje, rozpoczyna karierę. To, które z określeń zastosujemy zależy od sytuacji użycia języka, a także od indywidualnego wyczucia stylu i inwencji. Najbezpieczniej taką osobę nazwać po prostu początkującym politykiem. W tekście o charakterze publicystycznym, można sobie pozwolić na politycznego nowicjusza czy adepta polityki. Warto zwrócić uwagę na wartościujący charakter wielu podobnych określeń: amator, laik, ktoś niewprawny, żółtodziób.

Odmiana2016-03-22
Ostatnio oglądałam program edukacyjny i była tam wzmianka o motylach monarchach. W pewnym momencie lektor powiedział monarchowie, ale ja mam niejasne wrażenie, że powinien powiedzieć monarchy. Mam wrażenie, że tak powinno się to odmieniać w tym przypadku, ale przyznam, że nie umiem tego podeprzeć argumentem i to tylko tak raczej na wyczucie. Czy mam słuszność co do odmiany?
Ma Pani całkowitą słuszność! Forma monarchowie w polszczyźnie mogłaby się odnosić jedynie do ludzi, ponieważ końcówka -owie ma łączliwość ograniczoną do rzeczowników męskoosobowych będących nazwami stopni pokrewieństwa oraz tytułów, zawodów, godności i stanowisk oraz niektórych nazw własnych (zob. (ci) przodkowie, synowie, teściowie, wujowie, dziadkowie, admirałowie, królowie, generałowie, posłowie, profesorowie, filozofowie, geografowie, kardynałowie, ministrowie, Arabowie, Belgowie, Finowie).
Nazwa motyla powinna się odmieniać według deklinacji męskożywotnej, czyli w mianowniku liczby mnogiej powinna mieć właśnie formę (te) monarchy. Inna rzecz, że w polszczyźnie nie ma ostatecznie ustalonej formy nazwy tego motyla. Łacińska brzmi Danaus plexippus, angielska monarch, w polskiej literaturze przedmiotu używa się nazw danaid wędrowny, monarch lub monarcha. Jak widać, dwie ostatnie różnią się rodzajem. Monarch jest rodzaju męskożywotnego: M. (ten) monarch, DB. monarcha, C. monarchowi, N. monarchem, Ms. monarchu. Monarcha ma w mianowniku zakończenie -a, czyli powinien się odmieniać wedle deklinacji żeńskiej. Myślę, że polskie nazwy pochodzą z angielskiego: monarch przejęto dosłownie, a monarcha odniesiono do istniejącego już w polszczyźnie słowa oznaczającego władcę. Moim zdaniem nawet jeśli w użyciu jest mianownik na -a, dalsze przypadki powinny być brane z deklinacji męskożywotnej, aby nie powielać odmiany rzeczownika męskoosobowego monarcha w znaczeniu ‘władca’. W Encyklopedii PWN podana jest tylko wersja monarch (http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarch;3942919.html). W liczbie mnogiej powinny być w użyciu formy M. (te) monarchy, DB. monarchów, C. monarchom, N. monarchami, Ms. monarchach, czyli od nazwy władcy rożni tu nazwę motyla jedynie mianownik.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2016-03-22
Szanowni Państwo, moja szkoła współpracuje ze szkołą w miejscowości Równe na Ukrainie. Stąd pytanie: ze szkołą w Równym czy w Równem?
Nazwa tego miasta jest podobna do polskiego Zakopane, które odmienia się Zakopanego, Zakopanem, a zatem i ukraińskie miasto przyjmować będzie te same końcówki: Równe, Równego, Równem. Nazwę tę odnotowuje „Wielki słownik ortograficzny języka polskiego” pod red. Edwarda Polańskiego: http://sjp.pwn.pl/so/Rowne;4506744.html.

Składnia2016-03-22
Czy poprawny jest zwrot wsiadła w pociąg, w tramwaj itd. czy tylko wsiadła do pociągu, do tramwaju?
Czasownik wsiąść łączy się z kilkoma przyimkami w zależności od tego, czego dotyczy czynność wsiadania. Mówimy wsiąść do auta, do autobusu, do łodzi, do pociągu, do samochodu, do taksówki, do tramwaju, do samolotu, do windy, mając na myśli zamknięty lub ograniczony przestrzennie środek lokomocji lub poruszania się (winda), ponieważ przyimek do – jak wskazuje „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza – wraz z użytym po nim rzeczownikiem komunikuje kierunek ruchu, którego celem jest zwykle wnętrze przedmiotu nazywanego przez ten rzeczownik. Mówimy wsiąść na motocykl, na rower; na okręt, na prom, na statek; na konia, mając na myśli stykanie się z powierzchnią tego, na co wsiadamy. Mówimy także, lecz raczej potocznie: wsiąść w auto, w autobus, w pociąg, w samochód, w samolot (zob. w „Wielkim słowniku języka polskiego”). „Nowy słownik poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego wskazuje, że potocznie dopuszczalne jest określenie wsiąść w coś, zwłaszcza jeżeli wymienia się konkretny pojazd, np. autobus, tramwaj określonej linii, pociąg kursujący na określonej trasie, np. Wsiądzie pan w dwudziestkę i dojedzie do ulicy Płaskiej.
Najbardziej rozpowszechnionymi i powszechnie akceptowanymi połączeniami są te z przyimkami do i na, konstrukcja z w jest nacechowana potocznością, dlatego nie w każdej sytuacji będzie dobrze odebrana.

Odmiana2016-03-22
Chciałbym zapytać o zdanie: Czy pozwalasz na rozwój swej świadomości? Czy nie lepiej brzmiałoby: Czy pozwalasz na rozwój swojej świadomości?
Obie formy zaimka – krótsza swej i dłuższa swojej – są równie poprawne gramatycznie. Jeśli idzie o kwestie stylistyczne, to krótsze formy, jak twej, twego, twych, swej, swego, swych, są odbierane jako dostojniejsze, książkowe, archaiczne, a zatem bywają chętniej stosowane w tekstach o charakterze uroczystym, stylizowanym na dawne itp.

Składnia2016-03-22
Czy poprawne jest sformułowanie zdania w rozmowie z kolegą: Zaprosiłem je (w sensie dziewczyny) na film?
Zdanie jest poprawne, ponieważ zaimek wskazujący rodzaju żeńskiego ona w liczbie mnogiej ma formę one, a w bierniku, którego użycia wymaga tutaj czasownik zaprosić (kogo? co?), zaimek ten ma właśnie formę je. W rodzaju męskim powiedzielibyśmy: Zaprosiłem ich (chłopców) na film. Pełną odmianę tego zaimka można znaleźć m.in. w „Słowniku gramatycznym języka polskiego: http://sgjp.pl/leksemy/#90012/on.

Odmiana2016-03-22
Czy poprawna jest forma samemu?
Samemu, samej to formy celownika używane w zdaniach bezpodmiotowych i okolicznikowych celu, np. Samemu trudno będzie z nimi wygrać. Odradzała innym starania o zapomogę, aby tym łatwiej dostać ją samej. Absurdem jest płacenie za coś, co można zrobić samemu. „Nowy słownik poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego wykorzystuje ten zaimek w wielu definicjach, np. tolerować «odnosić się z wyrozumiałością do postaw, przekonań, zachowań innych niż się samemu uznaje i praktykuje; spychać «zmuszać kogoś do wykonania czegoś za kogoś innego, obarczać kogoś odpowiedzialnością za to, za co się powinno samemu odpowiadać»; wyręczać się «zlecać komuś pracę, którą trzeba wykonać samemu; posługiwać się kimś».

Znaczenie2016-03-22
Chciałbym zapytać, czy robi to sam znaczy samo co robi to samodzielnie.
Sam to zaimek przymiotny odnoszony do osoby wykonującej pewną czynność i wskazujący, że nie ma żadnych innych osób, które wykonywałyby tę czynność razem z tą osobą. Wyraz ten jest używany w znaczeniu ‘samodzielnie, osobiście, bez pomocy’. W zdaniu odnosi się do podmiotu jako samodzielnego wykonawcy czynności, np.: Zawsze sprzątam w domu sam. Musisz sam zdecydować, czy przyjąć tę ofertę. Marysia już sama wiąże sznurówki. Pralka sama pobiera wodę.

Interpunkcja2016-03-22
Uprzejmie proszę o opinię na temat przecinków w zdaniu: Istnieje co najmniej jedna rzecz, którą robi sam, bez udziału innych osób.
Pierwszy przecinek oddziela zdanie nadrzędne od kolejnego – podrzędnego, jest więc konieczny. Przecinek drugi oddziela tzw. dopowiedzenie, które służy uszczegółowieniu, doprecyzowaniu wypowiedzi, i również jest potrzebny.

Słowotwórstwo2016-03-22
Czy używane przez środowiska LGBT określenia heteryk i heterycki mają według Państwa wydźwięk pejoratywny i/lub lekceważący? Według mnie są to słowa ewidentnie obraźliwe.
Rzeczownik heteryk oraz przymiotnik heterycki pojawiły się na forach internetowych, gdzie używanie języka potocznego nie jest niczym niezwykłym. Ich zasięg i popularność wzrastały, by nawet pojawić się w tekście pisanym, np. w felietonach Tomasza Raczka, gdy pisał o paradach gejowskich: „Jednym słowem — groteskowe widowisko o proweniencji cyrkowej, wyrażające taką samą prawdę o gejach, jak pochód postaci z kreskówek w Disneylandzie o zwierzętach albo tańczący sambę podczas karnawału w Rio o heterykach. W tych pochodach nie ma miejsca na żadną prawdę. Służą one odreagowaniu emocji i popuszczeniu wodzy fantazji” (T. Raczek „Pies na telewizję”, Warszawa 1999). W 2014 roku wyraz ten pojawił się także w tytule filmowym: „Mój przyjaciel heteryk”. Tłumacz i najpewniej dystrybutor zdecydowali o takiej polskiej wersji językowej tytułu amerykańskiego filmu w reżyserii Marka Bessengera „The Last Straight Man”.
Czy wyraz ten obraża? To oczywiście zależy od kontekstu, w jakim występuje, a także od indywidualnego odbioru. Nie sądzę, aby w założeniu wyraz ten miał kogokolwiek obrażać. Jest on raczej zabawą językową, szczególnie, gdy zestawimy go ze słowem homik określającym osoby homoseksualne. Jego pochodzenie związane jest z dążeniem do skrócenia (szczególnie w Internecie) wypowiedzi – zamiast pisać osoby heteroseksualne, używamy formy krótszej, żartobliwej heteryk.
Istnieje jeszcze jedno słowo stworzone na podobnej zasadzie: homoś. Ze względu na kontekst, w którym najczęściej występuje, to właśnie je uznawałabym za formę obraźliwą, a przynajmniej lekceważącą.
Magdalena Piekara
Instytut Nauk o Literaturze Polskiej UŚ im. I. Opackiego

Budowa tego potocznego określenia powoduje po pierwsze skojarzenia z formą heretyk, po drugie zaś nawiązuje silnie do tworzonych za pomocą przyrostka -ik/-yk nazw osób chorych, takich jak choćby gastryk med. «człowiek chory na przewlekłą chorobę żołądka lub jelit», afatyk med. «człowiek cierpiący na afazję», astmatyk med. «osoba chora na astmę», reumatyk med. «osoba cierpiąca na reumatyzm», lunatyk psych. «osoba cierpiąca na lunatyzm; somnambulik, noktambulik, noktambulista», artretyk med. «osoba chora na artretyzm», paralityk med. «człowiek dotknięty paraliżem, sparaliżowany», syfilityk med. «człowiek chory na syfilis», sklerotyk med. «człowiek chory na sklerozę», neurotyk med. «osoba cierpiąca na nerwicę, mająca skłonności do reakcji nerwicowych», epileptyk med. «osoba chora na epilepsję», hipochondryk psych. «człowiek dotknięty hipochondrią, wmawiający w siebie urojone choroby», bulimik med. «osoba cierpiąca na bulimię», histeryk psych. med. «człowiek cierpiący na histerię», choleryk psych. «człowiek o szybkich i silnych reakcjach uczuciowych, ale wytrwały i odporny (typ temperamentu według klasyfikacji Hipokratesa)», schizofrenik med. psych. «osoba chora na schizofrenię» (przykłady pochodzą z „Uniwersalnego słownika języka polskiego” pod red. Stanisława Dubisza). W użyciu są również nazwy z przyrostkiem -ik o nacechowaniu potocznym, jak anemik pot. «osoba chora na anemię lub skłonna do anemii» czy cukrzyk pot. «człowiek chory na cukrzycę», co może powodować dodatkowe negatywne skojarzenia. W polszczyźnie za pomocą przyrostka słowotwórczego -yk tworzy się także powszechnie zdrobnienia, jak piecyk, kocyk, pajacyk, placyk, rycerzyk, łotrzyk, pęcherzyk, talerzyk, wierszyk nożyk, krzyżyk. Taką samą funkcję (zdrabniającą) ma przyrostek -ka (salka, główka, kózka itp.), co jest jedną z przyczyn negatywnego odbioru nowo tworzonych nazw żeńskich typu socjolożka, psycholożka, inżynierka, architektka, filozofka.
Niewykluczone, że z powodów opisanych wyżej heteryk może również wywoływać negatywne skojarzenia, a nawet że ktoś poczuje się obrażony takim określeniem. Myślę jednak, że jest to już kwestia indywidualnej wrażliwości.
Ortografia2016-03-21
Bardzo proszę o odpowiedź w sprawie, która nurtuje mnie już od dłuższego czasu: czy słowo bóg powinno być pisane dużą literą? W katolickich przekładach Biblii jest ono tak zapisywane, ale nie wiem, czy wynika to z ogólnie przyjętej normy „grzecznościowej”, czy też z tego, że jest to w pewien sposób jego imię.
Pisownię bóg i Bóg reguluje kryterium ontologiczno-semantyczne: bóg odnosi się do istoty nadziemskiej w religiach politeistycznych, a Bóg do istoty nadprzyrodzonej w religiach monoteistycznych. Różnice ukazują choćby definicje w „Wielkim słowniku języka polskiego”: bóg ‘istota duchowa będąca przedmiotem kultu w religiach, które uznają istnienie wielu takich istot’, Bóg ‘istota duchowa, która zgodnie z wiarą żydów, muzułmanów i chrześcijan spowodowała powstanie świata i jest jego jedynym władcą’ – jest to nazwa własna jednostkowa.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166