Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Składnia2010-11-23
Proszę uprzejmie o informację, czy poprawny jest zwrot: kilkoro dziewcząt i chłopców poszło do kina? W słowniku znalazłam tylko pod hasłem kilkoro: ludzi, dzieci, sportowców. Nie mam pewności, czy: kilkoro dziewcząt i chłopców, czy: kilka dziewcząt i kilku chłopców jest poprawnie.
Poprawnie będzie tylko: kilkoro dziewcząt i kilku chłopców poszło do kina, ponieważ rzeczownik dziewczę łączy się z liczebnikami zbiorowymi, zaś chłopiec z głównymi i nie ma innej możliwości, by zachować wymagania składniowe tych rzeczowników w związkach z liczebnikiem.
Oczywiście konstrukcje takie jak omawiana do łatwych nie należą. Użycie liczebników zbiorowych stwarza problemy, bo chyba nie do końca rozumiemy zapisy reguły, wedle której łączy się z nimi m.in.: 1) rzeczownik rodzaju nijakiego z M. lp. na , oznaczający istoty młode (np. pięcioro piskląt, ośmioro dziewcząt); oraz 2) rzeczownik oznaczający w liczbie pojedynczej istotę rodzaju męskiego, ale stosowany w liczbie mnogiej na oznaczenie zbioru złożonego z jednostek różnej płci (np. kilkoro studentów).
Skupmy się chwilę na punkcie 2. Ważne jest – choć może nie zawsze wystarczająco mocno akcentowane – że zbiór, o którym tam mowa, jest określany jednym rzeczownikiem. Niepoprawny byłby zapis: *kilkoro studentek i studentów, bo mamy już wtedy dwa rzeczowniki, do których liczebnik miałby się odnosić, a żaden z nich sam nie oznacza w tym kontekście zbioru różnopłciowego, bo każda z członkiń grupy studentek będzie tylko żeńska, a każdy z członków zbioru studentów tu akurat męski. Podobnie nie możemy użyć konstrukcji *kilkoro dziewcząt i chłopców – znów liczebnik łączy się z nazwą grupy ludzi określanej dwoma rzeczownikami, a to jest nieuprawnione w tym przypadku. Zauważmy zresztą, że gdyby powyższe połączenie nie było wadliwe, powinniśmy umieć je przekształcić w następujący sposób *kilkoro dziewcząt i kilkoro chłopców, a to jest niewykonalne, gdyż rzeczownik w liczbie mnogiej chłopcy nie zakłada zbioru różnopłciowego, a zatem nie łączy się z liczebnikiem zbiorowym. Za niedozwoloną należy uznać również konstrukcję *kilka dziewcząt i kilku chłopców – słowo dziewcząt musi być poprzedzone liczebnikiem zbiorowym, a nie głównym, jak w przykładzie.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Moje pytanie dotyczy następującej sytuacji: Jeżeli w tekście piszemy o Domu Pielgrzymkowym Arka, a potem w tekście używamy samej nazwy Arka, to czy piszemy ją w cudzysłowie („Arka”)?
Nie ma uzasadnienia dla tego, by umieszczać samą nazwę Arka w cudzysłowie, jeśli w pełnej nazwie występuje ona bez tego znaku. Inaczej jednak postąpilibyśmy, gdyby np. w dokumentach lub na billboardach widniał napis: Dom Pielgrzymkowy „Arka”. Zatem równie dobrze, bo w obu przypadkach konsekwentnie, byłoby: 1) Zatrzymaliśmy się w Domu Pielgrzymkowym Arka. Trzeba przyznać, że dyrektor Arki świetnie dostosował ośrodek do potrzeb gości; oraz: 2) Dom Pielgrzymkowy „Arka” wziął udział w plebiscycie na najlepsze miejsce noclegowe w regionie. To, którą ostatecznie „Arka” zajmie lokatę, okaże się już niebawem. Konsekwencja ma znaczenie!
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Witam. Jeśli pełna nazwa firmy brzmi: Basen w Świeciu Sp. z o.o., to czy poprawny jest zapis: spółka „Basen w Świeciu”?
W tekstach nieurzędowych możemy zastosować zaproponowany w pytaniu zapis. Dotyczy to zarówno rezygnacji z dopisku Sp. z o.o., jak i użytego tu cudzysłowu – wydaje się on wręcz niezbędny, by nie potraktować wyrażenia w Świeciu jedynie jako informacji o lokalizacji spółki, skoro, co wiemy, stanowi ono zasadniczą część nazwy własnej.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-23
Moje wątpliwości budzi pisownia niespełniającym (warunków do...). Jaka jest poprawna pisownia? Razem czy osobno?
Imiesłowy przymiotnikowe, niezależnie od tego, czy są użyte w znaczeniu przymiotnikowym, czy czasownikowym, z partykułą nie piszemy łącznie. Dopuszcza się pisownię rozdzielną w przypadku znaczenia czasownikowego, jednak bezpieczniej jest zapisać takie wyrażenie razem. Wielki słownik ortograficzny PWN wszystkie zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe podaje w pisowni łącznej.
Ewelina Pałka
Różne2010-11-23
Co to są analityki lub analityzmy?
Formy analityczne (inaczej: formy złożone) – bo o takie chyba pada pytanie – mogą być formami fleksyjnymi, których składnikiem jest słowo posiłkowe lub morf fleksyjny pisany oddzielnie od tematu danego leksemu. Do form analitycznych należą m.in.: formy czasu przyszłego złożonego (będę mówić lub będę mówiła); formy trybu przypuszczającego bezosobowych postaci czasownika (mówiono by, zrobiono by); niektóre formy trybu rozkazującego (niech mówi, niech czytają) (za: Mirosław Bańko: Wykłady z polskiej fleksji. Warszawa 2004, s. 45–46, 54). Analityzmami zwane są także tzw. orzeczenia peryfrastyczne typu wpaść w zachwyt, mieć nadzieję czy zwracać uwagę, których skomplikowaną naturę przybliżają m.in. prace: Ewy Jędrzejko: Słownictwo tzw. analityczne w opisie leksykalnym (propozycja opisu i klasyfikacji). W: Markowski A., red.: Opisać słowa. Warszawa 1992 oraz Iwony Loewe: Konstrukcje analityczne w poezji Młodej Polski. Katowice 2000.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-11-23
Pracuję w Multikinie. Nie wiem dlaczego, nikt nie chce odmieniać nazwy firmy. Używa się tu formy: pracuję w Multikino, współpraca z Multikino, zapraszamy do Multikino itp. Według mnie nie jest to poprawna forma. Brzmi to niezręcznie i źle. Chciałabym się dowiedzieć, czy moja irytacja na nieodmienianie Multikina jest słuszna.
Multikino nie jest wyrazem nieodmiennym, w związku z tym irytacja Autorki/Autora listu jest jak najbardziej uzasadniona. Mnie też przywołane tu przykłady rażą. Są po prostu błędne i takiej praktyce należy się przeciwstawiać – zatem gratuluję językowego wyczucia.
Ewa Biłas-Pleszak
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Ostatnio napisałam artykuł o tematyce historycznej i zwrócono mi uwagę, że zapis: Miało to miejsce 14 maja 1994 roku jest niepoprawny, że powinnam pisać tylko: 14 maja 1994. Czy istnieje jakaś zasada regulująca użycie słowa roku bądź skrótu r.?
Nowy słownik poprawnej polszczyzny (1999) pod red. A. Markowskiego jako poprawny zapis daty podaje ten, w którym jest przynajmniej skrót r. Pominąć możemy go np. w bibliografii, natomiast w tekście głównym pracy powinien się pojawić.
Ewa Biłas-Pleszak
Składnia2010-11-23
Prawidłowe sformułowanie to: Sędzia Sądu Rejonowego w R. zarządza: ustanowić dla pozwanego X, ostatnio zamieszkałego w R., kuratora procesowego w osobie pracownika Sądu Okręgowego w R. – Magdalenę Kowalską czy ... Magdaleny Kowalskiej?
Możliwe są dla wyrazistości dwa rozwiązania do równoprawnego wyboru: kuratora procesowego w osobie Magdaleny Kowalskiej, pracownika Sądu Okręgowego w R. albo: kuratora procesowego: Magdalenę Kowalską, pracownika Sądu Okręgowego w R.
Iwona Loewe
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Na poniższych stronach znalazłem wyraz newsletter. W słowniku języka polskiego nie ma takiego wyrazu. Obecnie z dużą grupą osób jestem w trakcie tłumaczenia dużego systemu komputerowego na język polski. Szef projektu twierdzi, że słowo newsletter powinniśmy zamienić słowem biuletyn, które jest bardziej poprawne językowo. Czy użycie wyrazu newsletter jest poprawne?
Nawet najnowsze słowniki nie notują jeszcze słowa newsletter. Jednak w publikacjach poprawnościowych odnaleźć można rzadziej używane leksemy jak news czy newsroom. Wydaje się więc, że coraz większe upowszechnienie newslettera jako formy rozsyłania informacji spowoduje akceptację również tego leksemu. Newsletter jest terminem specjalistycznym, a w tej grupie słownictwa akceptacja dla zapożyczeń (w tym anglicyzmów) jest największa. Zakresy znaczeniowe słów newsletter i biuletyn (który notabene również jest pożyczką językową – tyle że starszą i z języka francuskiego) nie pokrywają się w pełni, co może uzasadniać użycie w tekstach specjalistycznych terminu newsletter. Przyjęcie słowa newsletter wiąże się również z koniecznością odmiany go według polskiego paradygmatu (M. newsletter; D. newslettera; C. newsletterowi; B. newsletter; N. newsletterem, Msc. newsletterze).
Alicja Podstolec
Ortografia2010-11-23
Chciałbym zapytać, jaki jest prawidłowy podział wyrazu myślisz przy przenoszeniu go do następnego wiersza (np. w książce, czasopiśmie itp.)? Czy będzie to my-ślisz, czy może raczej myś-lisz?
Zgodnie z zasadami dzielenia wyrazów podanymi w Wielkim słowniku ortograficznym (reguła 54.3) grupę spółgłoskową można albo w całości przenieść do następnego wiersza – wtedy podział wyglądałby tak: my-ślisz – albo dowolnie podzielić, przy czym przynajmniej jedna spółgłoska musi się znaleźć w przenoszonej części wyrazu – wtedy podział wygląda następująco: myś-lisz.
Alicja Podstolec
Znaczenie2010-11-23
Chciałbym prosić o informację, czy poprawne jest słowo pyprać i co ono oznacza, jaka jest jego etymologia?
Słowo pyprać jest gwarowym wariantem ogólnopolskiego paprać, które ma dwa znaczenia: 1) ‘babrać, brudzić, walać, paskudzić’, np. paprać ubranie; 2) ‘robić coś niedbale, niechlujnie’, np. paprać robotę. Na skutek typowego dla gwar przesunięcia wymowy samogłosek nastąpiła wymiana samogłoski a na y.
Z punktu widzenia normy języka ogólnego czasownik pyprać jest niepoprawny, gdyż należy do słownictwa gwarowego. Spotykany jest w gwarze śląskiej, w której też funkcjonuje utworzony od niego rzeczownik pyprok, oznaczający osobę wykonującą niechlujnie jakąś pracę.
Mirosława Siuciak

Słowotwórstwo2010-11-23
W świecie fantasy pojawia się bardzo często rasa ludzi-demonów, którzy znani są tam także jako gogi. Problemem pojawia się, gdy od słowa gog, chcemy utworzyć jego żeński odpowiednik, ponieważ słowo to nie występuje w języku polskim (nie znalazłem go w żadnym ze słowników), a jest jedynie zapożyczeniem. Na ile poprawna jest (o ile w ogóle jest poprawna) forma gożka, czyli nazwa żeńskiej przedstawicielki owej rasy?
Moja odpowiedź na pewno nie będzie pełna, bo pytanie nie jest precyzyjne (być może tylko dla mnie). W Starym Testamencie w Księdze Ezechiela (38,2) pojawia się Gog jako władca kraju położonego na północy Azji Mniejszej. Szersze znaczenie ma Gog w Apokalipsie św. Jana (20,8): "I wyjdzie, by omamić narody z czterech narożników ziemi, Goga i Magoga, by ich zgromadzić na bój" – mowa tu o potęgach wrogich Kościołowi. W jednym i w drugim wypadku nie ma potrzeby urabiania nazwy żeńskiej od imienia Gog. Ale w pytaniu nie ma mowy o Biblii, a jedynie o świecie fantasy, chodzi o rasę ludzi-demonów. I w tym wypadku można postawić pytanie: Czy ten świat duchów jest zróżnicowany płciowo? Wszak nie ma nazw żeńskich od demon, duch, szatan (choć jest diablica). Ale brak odpowiedników żeńskich nie jest niczym wyjątkowym, bo nie mają żeńskiej pary: szpieg, wróg, demiurg, cyborg, dramaturg (specjalnie dobierałam rzeczowniki z zakończeniem -g). Nie znaczy to oczywiście, że nazwa żeńska nie może się pojawić. I gdyby się pojawiła, może przybrać postać *gożka (wyraz opatruję gwiazdką, co sygnalizuje, że to wyraz, którego brak w polszczyźnie). Przyrostek -ka jest ciągle produktywnym środkiem tworzenia nazw żeńskich, przed nim g przejdzie w ż, jak w Norweg – Norweżka, sługa – służka.
Krystyna Kleszczowa
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-17
Jeśli pewna osoba nazywa się, powiedzmy, Lew Ziębło, to czy poprawie powiem, mówiąc: Teraz przemawia Lew Ziębło; W tej chwili nie ma Lwa Ziębły; Zaufałam Lwowi Zięble; Wczoraj w teatrze widziałam Lwa Ziębłę; Jutro na koncert idę z Lwem Ziębłą; Czy teraz myślisz o Lwie Zięble?
Polskie nazwiska męskie zakończone na o, a poprzedzone spółgłoską twardą (b, p, d, t, w, f, z, s, r, ł) przyjmują końcówki deklinacji żeńskiej rzeczownikowej. Imię męskie Lew odmienia się podobnie jak rzeczownik lew oznaczający zwierzę (różnice dotyczą tylko celownika liczby pojedynczej oraz mianownika i biernika liczby mnogiej (zob. odpowiednie hasła w słowniku PWN). Zaproponowana odmiana jest więc poprawna. Słowo komentarza do celownika liczby pojedynczej: forma Lwowi Zięble jest poprawna, aczkolwiek częściej stosuje się postać Lwu Zięble.
Magdalena Kurpiel
Odmiana2010-11-17
Która z form jest poprawna: błysła czy błysnęła?
Obie formy są poprawne. Wiele czasowników posiadających przyrostek -ną-/-nę- zarówno w rodzaju męskim, jak i żeńskim czasu przeszłego ma dwie formy. W tym przypadku dwie formy ma rodzaj żeński czasu przeszłego. W rodzaju męskim natomiast jest dopuszczalna jedynie forma błysnął, a nie, analogicznie do błysła, *błysł.
Magdalena Kurpiel
Znaczenie2010-11-14
Chciałbym się dowiedzieć, czy wyrażenie paść się może być użyte w odniesieniu do drobiu, jak np. Kury się pasą. Jeśli nie, to jakie inne wyrażenie jest używane w takiej sytuacji?
Czasownik paść ma dwa znaczenia: 1) ‘pilnować bydła (= ‘rogatych zwierząt domowych’), owiec itp. na pastwisku’ oraz 2) ‘karmić, dawać jedzenie, tuczyć zwierzęta hodowlane’. W tym drugim znaczeniu omawiany czasownik może być zatem użyty w stosunku do kur, bo zasadniczo kur nie wyprowadza się na jakieś pastwisko, by tam je paść, co pozwala nam wykluczyć pierwsze ze znaczeń. Warto też zaznaczyć, iż rozpowszechnione jest stosowanie paść w odniesieniu do gęsi i świń.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-11-14
Jak poprawnie odmienić wyraz rok? W celowniku l. poj. ma on formę roku czy rokowi?
W celowniku lp. wyraz rok ma postać rokowi. –Owi to charakterystyczna końcówka celownika dla rzeczowników rodzaju męskiego. Sporadycznie występującą w tym przypadku końcówką, ograniczoną do niewielkiej liczby wyrazów, jest zakończenie –u, np.: (komu? czemu?) bratu, ojcu, panu, chłopu, księdzu, diabłu, psu, kotu, snu, tchu, bzu.
Joanna Przyklenk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-14
Chciałabym zapytać o poprawną pisownię nazw pociągów – czy piszemy: ekspres Wostok czy „Wostok”, pospieszny Promień Słońca czy „Promień słońca”?
Obie wersje pisowni: ekspres Wostok lub ekspres „Wostok” są poprawne; cudzysłów silniej wyodrębnia jednowyrazową nazwę własną. Nazwa dwuwyrazowa powinna być pisana wielkimi literami: pospieszny Promień Słońca (por. Morze Barentsa) lub pospieszny „Promień Słońca”.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Czy poprawne jest użycie słowa dotychczas w odniesieniu do oznaczonego momentu w przeszłości? Jak chociażby w zdaniu: W roku 1875 uznano dotychczas obowiązujące regulacje za niewystarczające. Wykładnia większości słowników, w których szukałem wyjaśnienia problemu, skłania się bowiem ku znaczeniu do chwili obecnej.
Podane zdanie jest poprawne. Wyraz dotychczas oznacza ‘do tej pory’, co może wskazywać na chwilę obecną, jeśli w zdaniu nie ma innych określników czasowych, np.: Dotychczas był wzorowym uczniem (dotychczas = ‘do chwili obecnej’). Jeśli natomiast jest w zdaniu obecny dodatkowy wykładnik temporalności, to wówczas słowo dotychczas odnosić się będzie do wskazanego momentu, np.: Ostatnio, w ciągu kilku lat powojennych (1944-1947), cała grupa Łemków opuściła dotychczas zamieszkiwane terytorium (A. Kwilecki: Łemkowie. Zagadnienie migracji i asymilacji. Warszawa 1974) (tu: dotychczas = ‘do wskazanego momentu w czasie’).
Joanna Przyklenk
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Kwestią, którą chciałabym poruszyć są pytania czemu? i dlaczego?. Mnie zawsze uczono, by używać tej drugiej formy, ale nawet wśród językoznawców dostrzegam odmienne zdania.
Zaimki czemu i dlaczego są synonimami. Różni je przede wszystkim to, że pierwszy z nich ma charakter bardziej potoczny, w związku z tym w sytuacjach oficjalnych lepiej rozpocząć pytanie od dlaczego. Natomiast w codziennej komunikacji spokojnie możemy posłużyć się zarówno słowem czemu, jak i dlaczego, ponieważ obie formy są poprawne.
Daria Sitko
Składnia2010-11-14
Mam pytanie co do czasownika chcieć. Czy powiem: Chcesz gruszkę czy chcesz gruszki?
Obydwie wskazane w pytaniu formy są poprawne, ich użycie jednak będzie niosło ze sobą nieco odmienne sensy: chcesz gruszkę? – oznacza, czy pytany chce całą, jedną gruszkę, a pytanie chcesz gruszki? – czy pytany chce kawałek gruszki. Obowiązującą tu zasadą jest następująca reguła: [ktoś] chce [coś] (czasownik chcieć wymaga tu rzeczownika konkretnego oznaczającego całość w bierniku), np.: chce książkę, gazetę, płytę, jabłko; [ktoś] chce [czegoś] (tu chcieć wymaga rzeczowników w dopełniaczu – albo rzeczownika konkretnego oznaczającego część czegoś, albo rzeczownika abstrakcyjnego), np.: chce chleba (części chleba, nie całego bochenka), jabłka (kawałka jabłka) pracy, szczęścia, wolności.
Joanna Przyklenk

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166