Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (582) Interpunkcja (191) Wymowa (69) Znaczenie (260) Etymologia (302) Historia języka (24) Składnia (333) Słowotwórstwo (135) Odmiana (328) Frazeologia (131) Poprawność komunikacyjna (189) Nazwy własne (429) Wyrazy obce (89) Grzeczność językowa (40) Różne (162) Wszystkie tematy (3264)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Etymologia2010-11-08
Jakie jest pochodzenie słowa puszcza? Czy słowo to pochodzi od pustka i oznaczało miejsce, którego stopa ludzka nie dotknęła?
Słowo puszcza – jak podaje Wiesław Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego – pojawia się w polszczyźnie już w XIV wieku na oznaczenie dziewiczego lasu, a także lasu znacznych rozmiarów. W staropolszczyźnie nazwano nim też pustynię (jako ziemię nieuprawianą oraz teren pozbawiony życia), a od XVI w. również pustkowie i pustelnię. Omawiany wyraz przejęliśmy z prasłowiańszczyzny, która znała rzeczownik pušča, powstały poprzez dodanie formantu -ja do tematu pust- występującego w psł. przymiotniku pustъ – ‘pusty, niczym nie napełniony, opróżniony’.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2010-11-08
Błąd w prawie karnym - Stan obecny i proponowane zmiany. Jak to zapisujemy: z myślnikiem, łącznikiem czy półpauza i czy ze spacją czy bez? To samo pytanie przy zapisie daty 22-23.09.1993, oraz to samo pytanie do Lublin - Kazimierz Dolny.
Podany w pytaniu dwuczęściowy tytuł należałoby składać z myślnikiem (por. Błąd w prawie karnym — Stan obecny i proponowane zmiany) albo z zastępującą go często w druku półpauzą ze spacjami, zwaną też półpauzą ze światłami (por. Błąd w prawie karnym – Stan obecny i proponowane zmiany).
Gdy w tekstach drukowanych chcemy podać natomiast jakiś przedział czasowy, stosujemy między liczbami arabskimi oznaczającymi np. dzień, miesiąc czy rok półpauzę bez spacji (por. 22–23.09.1993), ewentualnie dywiz, ale osobiście polecam to pierwsze wyjście. Tych samych znaków używamy do zaznaczania trasy między dwoma punktami (por. Lublin–Kazimierz Dolny oraz Lublin-Kazimierz Dolny), z tym że użycie tu dywizu może być bardzo mylące (występuje on bowiem m.in. w nazwach własnych złożonych, por. Bielsko-Biała, Katowice-Piotrowice), więc zdecydowanie odradzam jego zastosowanie.
W tekstach pisanych odręcznie w omawianych wyżej kontekstach w miejsce owej półpauzy bez spacji lub dywizu wprowadza się często myślnik lub półpauzę ze spacjami (por. również poprawne wersje zapisu nie w druku: 22 — 23.09.1993 lub 22 – 23.09.1993; a także Lublin — Kazimierz Dolny oraz LublinKazimierz Dolny).
Katarzyna Mazur

Interpunkcja2010-11-08
Proszę o informację: czy w tekście, kiedy wprowadzam nowe słowo (nazwę maszyny), powinno ono być zapisane w cudzysłowie?
Nie ma takiej konieczności. Proszę jednak pamiętać, że jeżeli mimo wszystko zdecydujemy się na użycie cudzysłowu, nie powinniśmy już poprzedzać nazwy, która jest nim opatrzona, dodatkowym zwrotem metajęzykowym, np. tak zwany (w skrócie tzw.).
Katarzyna Mazur

Składnia2010-11-08
Czy poprawna jest forma centrum obsługi klienta i logistyki czy może centrum logistyki i obsługi klienta?
Tak naprawdę obie formy są do zaakceptowania, choć aby ustrzec odbiorcę przed mogącą się u niego zrodzić niewłaściwą interpretacją, jakoby w komunikacie chodziło o centrum obsługujące jednocześnie i klientów, i jakiś dział logistyki, wybrałabym wariant drugi, moim zdaniem zgrabniejszy, czyli centrum logistyki i obsługi klienta. Oczywiście składniowo dalej będzie to wypowiedź dwuznaczna (ostatecznie ktoś mógłby pomyśleć, że mamy do czynienia z organizacją zajmującą się nie tylko obsługą, ale i logistyką klienta(!)), lecz jeśli na składnię nałożymy semantykę, właściwie problem zupełnie nam znika.
Katarzyna Mazur

Ortografia2010-11-08
Jak napisać aqua park?
Park wodny to inaczej aquapark lub akwapark. Podane formy zapisu są równoprawne.
Katarzyna Mazur
Odmiana2010-11-08
Chodzi mi o odmianę dwóch rzeczowników połączonych dywizem. Odmieniają się oba czy tylko jeden z nich, np. kaseta-adapter, kasety-adaptera itd.? Producenci tego rodzaju urządzeń nie stosują pisowni z dywizem tylko rozdzielną - czy to nie jest błędem?
Bardzo dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam
Z łącznikiem zapisujemy takie zestawienia, których oba człony rzeczownikowe są równorzędne, tzn. oznaczają dwie cechy lub funkcje przedmiotu (albo osoby). Kaseta-adapter byłaby więc urządzeniem pełniącym jednocześnie funkcję kasety i adaptera. Wydaje się jednak, że urządzenie, o które chodzi w pytaniu, to kaseta (magnetofonowa), której funkcją (jedyną) jest adaptowanie magnetofonu do odtwarzania muzyki z innych urządzeń. Zatem jest to kaseta pełniąca funkcję adaptera. W takim wypadku należy nazwę tego urządzenia pisać bez łącznika (kaseta adapter). W tego typu złożeniach oba człony zachowują swoje właściwości gramatyczne (również odmianę), mamy więc następujące formy: D. kasety adaptera, C. kasecie adapterowi, B. kasetę adapter, N. kasetą adapterem, Ms. kasecie adapterze.
Alicja Podstolec

Frazeologia2010-11-08
Co oznacza: morze przepłynął, na brzegu utonął ? Z góry dziękuję za pomoc.
Przysłowie to opisuje sytuację, gdy w drodze do osiągnięcia danego celu pokonamy wiele przeszkód, a poniesiemy klęskę przy jej końcu. Wyjaśnia to np. Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod red. H. Zgółkowej (Poznań 1994–2005), który wskazuje, że oznacza ono ‘pokonując trudności, do końca należy być ostrożnym’.
Maciej Trenczek
Składnia2010-11-08
Jak jest poprawnie:
1. ... przesyła kserokopie dokumentów wymienionych w w/w piśmie czy 2. ... przesyła kserokopie dokumentów wymienione w w/w piśmie.
Domyślam się, że w owym piśmie wymienia się dokumenty, nie zaś ich kserokopie, a zatem należałoby nadać przymiotnikowi wymienione postać zgodną z postacią rzeczownika dokumenty. Ponieważ wyraz dokumentów występuje w D. l.mn., wymaga postawienia przy nim odpowiednio odmienionego przymiotnika – również w D. l.mn. Będziemy więc mieć konstrukcję ... przesyła kserokopie dokumentów wymienionych... Zatem jeśli chodzi o odmianę, właściwa została zastosowana w wypowiedzi numer jeden.
Jednak to pierwsze zdanie ma pewne usterki językowe, na które chciałabym zwrócić uwagę. Otóż według słownika ortograficznego występujący w nim skrót od wyżej wymieniony możemy zapisać ww. lub wyż. wym., nigdy *w/w. Ponadto pojawia nam się kolejny problem, tym razem stylistyczny: powtórzenie treści – mamy w wypowiedzi w bliskim sąsiedztwie wyrażenia: wymienionych i wyżej wymienionych. W tym wypadku wypadałoby usunąć jedno ze nich, przekształcając zdanie. Proponuję np. ... przesyła kserokopie dokumentów wymienionych w piśmie, o którym mowa powyżej.
Sandra Karliczek
Składnia2010-11-08
Proszę o pomoc w rozwianiu moich wątpliwości.
Czy zdanie: Pierwsza świnka postawiła dom ze słomy, druga z desek, trzecia z cegieł jest zdaniem złożonym. Proszę o dokonanie rozbioru zdania.

Tak, to zdanie dwukrotnie złożone, za każdym razem współrzędnie przeciwstawnie. Orzeczenie (postawiła) jest pomijane w kolejnych zdaniach składowych, pozostaje ono w domyśle.
Agata Tołkaczew


Mamy tu do czynienia ze jednym zdaniem kompletnym (pierwsza świnka postawiła dom ze słomy) i z dwoma tzw. eliptycznymi równoważnikami zdania (druga z desek oraz trzecia z cegieł).
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-08
Chciałabym się dowiedzieć, które zdanie jest poprawnie napisane:
1. Poinformowano o skutkach nieprzyjęcia i nieopłacenia mandatu.
2. Poinformowano o skutkach nie przyjęcia i nie opłacenia mandatu.
Sprawdzałam już w zasadach pisowni, ale nie mogę tego dopasować do konkretnej reguły.

W Wielkim słowniku ortograficznym PWN (oprac. E. Polański, Warszawa 2009) znajdujemy formy nieprzyjęcie, nieopłacenie pisane łącznie. Dodatkowo w zasadach pisowni w tymże słowniku pojawia się następująca informacja:
"Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: (...) Z rzeczownikami: (…) niedopuszczenie, …, niezdyscyplinowanie, …, niezorganizowanie…".
Formy nieprzyjęcia, nieopłacenia są rzeczownikami wyrażonymi w D. lp, a w M. lp brzmią nieprzyjęcie, nieopłacenie.
Poprawne jest zatem zdanie 1.: Poinformowano o skutkach nieprzyjęcia i nieopłacenia mandatu.
Sandra Karliczek

Ortografia2010-11-08
Która z form jest poprawna: zgubić but czy zgubić buta?
Czasownik zgubić wymaga dopełnienia w formie biernika liczby pojedynczej lub mnogiej. Poprawnie będzie zatem: zgubić (kogo, co?) but.
Tatiana Nastula
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-08
Moje pytanie dotyczy odmiany nazwiska Nowak. Od zawsze uczono mnie, że to nazwisko się odmienia, jednak jedna z moich uczennic usilnie twierdzi, że jej nazwisko jest nieodmienne.
Pani/Pana uczennica ma tylko częściową rację. Otóż w wypadku, gdy chcemy odmienić nazwisko Nowak w rodzaju męskim, oczywiście odmieniamy je tak, jak odmienia się rzeczowniki (M. Nowak, D. Nowaka itd.). Natomiast, gdy przyjmiemy, że jest to nazwisko żeńskie, wtedy pozostaje ono nieodmienne.
Sławomir Duda
Interpunkcja2010-11-08
Czy po skrótach nazw ksiąg biblijnych należy stawiać kropkę, czy nie? Prof. Markowski stawia kropkę, specjaliści od języka religijnego – nie. Jak to więc jest? Np. Mt 5, 6-1 czy Mt. 5, 6-1, itp. I gdzie mogę znaleźć informacje dotyczące najnowszej normy w pisowni słownictwa religijnego?
Nie stawia się kropki po skrótach nazw ksiąg biblijnych. Tak podają Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN z zasadami pisowni i interpunkcji pod red. E. Polańskiego (2003 r.) oraz Słownik skrótów Józefa Parucha (1970 r).
Katarzyna Dybała

Według moich informacji, prof. Markowski pozostaje w kwestii stosowania znaków interpunkcyjnych wierny zasadom opisanym w słowniku ortograficznym, więc nie sądzę, by gdziekolwiek mógł postulować pisanie kropki po siglach biblijnych.
A osobom poprawiającym i redagującym teksty religijne polecam opracowanie pod redakcją Renaty Przybylskiej i ks. Wiesława Przyczyny Zasady pisowni słownictwa religijnego (wyd. BIBLOS, Tarnów 2004).
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-08
Czy poprawne jest zdanie: Pracowałem w jednej spod rawickich firm czy może: z pod rawickich firm lub: z podrawickich firm?
Według Wielkiego słownika ortograficznego PWN (oprac. E. Polański, Warszawa 2009) przyimek spod występuje w konstrukcjach typu: spod łóżka, spod oka . Jeśli spróbujemy opuścić określenie firmy (rawickich) pozostanie nam następujące zdanie: Pracowałem w jednej spod firm zamiast wyrażenia w jednej z . Zatem pierwsza z przywołanych w pytaniu opcji jest niepoprawna.
Ponadto w słowniku ortograficznym nie występuje forma z pod . Co za tym idzie, druga opcja również jest niezgodna z regułami języka polskiego.
Jedyną poprawną formą jest: Pracowałem w jednej z podrawickich firm . Jednak można też przekształcić zdanie i napisać: Pracowałem w jednej z firm spod Rawic.
Sandra Karliczek
Ortografia2010-11-08
Bardzo proszę o odpowiedź, czy wyrazy łączone ze spójnikami bo i to piszemy razem, np. boby to zrobił; tobyśmy tam byli?
Pisownia zaproponowana w pytaniu jest poprawna. Cząstki typu -bym, -byś, -by zapisujemy łącznie z większością spójników. Spójniki bo i to bez wątpienia zaliczają się do tej grupy. Jednak w przypadku wyrazu to należy uważać, czy aby na pewno w danym zdaniu pełni rolę spójnika. Może być np. zaimkiem (jak w podanym przykładzie: boby to zrobił) i wtedy bym, byś itd. zapisujemy osobno. W sytuacjach, gdy nie mamy pewności, najbezpieczniej zastosować inną konstrukcję, przyłączając cząstkę -by do czasownika (np. To bylibyśmy tam zamiast Tobyśmy tam byli).
Daria Sitko
Odmiana2010-11-03
1. Przesącz stał się klarowną cieczą. CZY 2. Przesącz stal się klarowną cieczą. 1 czy 2?
Mogę się tylko domyślać, że w pytaniu chodziło o rodzaj gramatyczny rzeczownika przesącz. Jeśli tak, to śpieszę z odpowiedzią. Otóż jest to rodzaj męski (a precyzyjniej: męskorzeczowny). Poprawne będzie zatem zdanie: Ten przesącz stał się klarowną cieczą.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2010-11-03
Czy jeśli piszę hasło kapitalikami, to stawiam kropkę? Na przykład Poprawne HASŁO: WIELORYB
To, czy w danym wypowiedzeniu po ostatnim słowie, które jest pisane wyłącznie wielkimi literami, czyli tzw. wersalikami (bo myślę, że o to chodziło w pytaniu), dajemy kropkę, zależy od tego, w jakiej funkcji całe owo wypowiedzenie zostało użyte (tzn. czy jest ono tytułem, sloganem reklamowym, informacją na afiszu, czy też np. elementem dłuższej lub krótszej narracji). W podanym przykładzie powinno się ten znak interpunkcyjny postawić. A więc: Poprawne hasło: WIELORYB.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-02-13
Jak odmieniać nazwisko Michela de Ghelderode. Biorąc pod uwagę pochodzenie, powinno być: Ghelderode’a, Gheldrode’em... Ale bardzo rozpowszechniona jest forma: Ghelderodego, Ghelderodem... Czy ta druga może być poprawna?
Nazwisko tego belgijskiego dramatopisarza czyta się z francuska [Gelderod], kończy je w pisowni e nieme, z tego powodu poprawna odmiana do ta z apostrofem przed końcówkami przypadków: DB. Ghelderode’a, C. Ghelderode’owi, N. Ghelderode’em, Ms. Ghelderodzie.
Katarzyna Wyrwas
Etymologia2010-02-05
Dlaczego nazwa kraju Niemiec jest tak różna w wielu językach? Zdecydowana większość nazw krajów jest podobna w rożnych językach, za pierwszy lepszy przykład weźmy: Polska - Poland - Polonia - Polen – Polsko. Rozumiem zmiany w nazywaniu Stanów Zjednoczonych – United States, Estados Unidos, Vereinigte Staaten. Są to słowa, które sie po prostu tłumaczy. Tymczasem nazwa Niemiec? Deustchland - Alemania - Germany - Tyskland - Vokietija - Saksa... Jaki jest tego powód?
Przykład nazwy własnej Niemcy pokazuje możliwości nazwotwórcze poszczególnych języków. W przypadku tego kraju (i jego mieszkańców) nie upowszechniła się jedna dlań nazwa, ale każda z grup etnicznych stykająca się z ludnością germańską nadawała jej własne określenie. I tak w języku polskim Niemiec (*němьcь) pochodzi od niemy, ponieważ ci cudzoziemcy, z którymi dawni Słowianie najczęściej się stykali, a którzy mówili niezrozumiale, niezrozumiałym językiem i nie rozumieli języka Słowian, to byli właśnie Germanie – m.in. przodkowie współczesnych Niemców.
Joanna Przyklenk
Znaczenie2010-02-05
Co oznacza słowo tryb? Chodzi o użycie słowa w przepisie prawnym.
Rzeczownik tryb oznacza ‘procedurę; metodę; tok postępowania’.
Joanna Przyklenk

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164