Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Znaczenie2004-11-26
Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie, czy wyraz żądać w poniższym zdaniu można uznać za synonim wyrazu wnosić: Uczestnicy mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak jak na następnym posiedzeniu.... Dokonana przeze mnie analiza definicji słownikowych obu wyrazów zdaje się wskazywać, że pojęcia te nie są w pełni synonimiczne, ponieważ żądać ma charakter o wiele bardziej kategoryczny niż wnosić. Żądanie można po prostu przyjąć bądź odrzucić, wniosek natomiast powinno się wnikliwie rozpatrzyć, a następnie wyrokować o jego zasadności. Innymi słowy: żądający dochodzi swych racji w sposób stanowczy, natomiast wnioskujący poddaje pod dyskusję pewną propozycję. Użycie słowa żądać (a nie wnioskować) byłoby zatem upoważnieniem do stanowczego dochodzenia swych racji i nie dopuszczałoby debaty nad zgłoszonymi postulatami. Dziękuję za opinię. Robert S.
Pana spostrzeżenia są jak najbardziej trafne. Czasowników żądać i wnosić nie sposób uznać za synonimiczne we współczesnej polszczyźnie. Według Słownika języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka żądać oznacza ‘ostro domagać się czegoś, usilnie dopominać się o coś; wymagać’, a wnieść to ‘przedstawić, przedłożyć komuś coś do rozpatrzenia, załatwienia (zwykle na piśmie)’, wniosek natomiast jest tym, co ktoś proponuje, projektem przedstawionym do rozważenia i decyzji, propozycją. Cytowane w pytaniu zdanie w moim rozumieniu komunikuje, że określone osoby jak najbardziej mogą kategorycznie domagać się sprostowania lub uzupełnienia protokołu. Oczywiście te same osoby mogłyby także WNOSIĆ o dokonanie stosownego sprostowania lub uzupełnienia, jeśli taka byłaby ich wola, nie wynika to już jednak ze znaczenia użytego w tekście czasownika żądać.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-11-25
Chciałabym zapytać, czym różni się sektor od branży. Czy sektor jest pojęciem szerszym? Czy może są to pojęcia tożsame?
Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka określa sektor jako ‘część gospodarki narodowej traktowaną odrębnie ze względu na określony typ własności środków produkcji’, np. sektor państwowy, prywatny, spółdzielczy, branżę natomiast definiuje jako ‘gałąź produkcji lub handlu obejmującą towary lub usługi jednego rodzaju’, np. branża metalowa, kupiecka, techniczna. Z przytoczonych definicji słownikowych wynika, że sektor jest pojęciem szerszym od branży.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-11-25
Co oznacza słowo tretować (np. w połączeniach słonina tretowana, tretowana mąka, utretowane masło)?
Czasownik tretować to dawniejsza wersja współczesnego tratować, który w znaczeniu kulinarnym w Słowniku języka polskiego S.B. Lindego (Lwów 1807-1814) przedstawiany jest następująco: tratować co w kuchni, spuszczać co na gorące masło, poza tym znajdujemy zwrot przetratować masło oznaczający w wodzie czystej przepłukać. Tratować, czyli rozetrzeć, można też było jabłka lub gruszki. Synonimami tretować były m.in. czasowniki gnieść i tłuc, a zatem poddane takim zabiegom mąkę i słoninę można było pewnie nazwać tretowanymi.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-11-23
Redaguję stare polskie rękopisy kulinarne z lat 1750-1910. Mam problem ze słowem chuchra - na pewno odnosi się to do rybich wnętrzności, ale których?
Chuchra w Słowniku języka polskiego S.B. Lindego (Lwów 1807-1814) są zdefiniowane jako ksieniec, rybi żołądek, ksieniec z kolei opisuje się jako żołądek, księgi, książki u zwierząt, a w szczególności jako żołądek niektórych ryb, np. szczupaka, choć także wieloryba (por. cytat Jonasz był w ksieńcu wieloryba trzy dni).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-11-22
Jak można zdefiniować znaczenie słowa litość? Michał S., kl. Via, Zielona Góra
Litość to ‘uczucie żalu nad kimś, współczucie dla kogoś, chęć przyjścia mu z pomocą’. Definicje większości wyrazów istniejących we współczesnej polszczyźnie znaleźć można łatwo i szybko w udostępnianym na stronie internetowej Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN pod red. S. Dubisza. Wystarczy do stosownego okienka wpisać wyraz litość.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-11-12
Która forma jest poprawna – z zagranicy czy zza granicy?
Pod względem językowym poprawne są oba wyrażenia z przyimkami. Problem polega na tym, że różnią się znaczeniem. Zagranica to ‘kraje leżące poza granicami danego państwa’, a zatem z zagranicy oznacza ‘z innego kraju’, np. przyjechał z zagranicy. Złożony przyimek zza występujący w drugim z przykładów ma znaczenie ‘z miejsca znajdującego się za czymś; spoza czegoś’, granica zaś to ‘linia zamykająca lub oddzielająca pewien określony obszar; kontur, zarys; linia oddzielająca terytorium jednego państwa od innych’. Można byłoby powiedzieć np. patrzył zza granicy na przekraczających ją ludzi o kimś, kto patrzy spoza granicy, stojąc po drugiej stronie linii granicznej. Podejrzewam jednak, że idzie Panu o wyrażenie z zagranicy :-).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-11-06
Co oznacza czasownik dniować?
Czasownik dniować jest odnotowany w Słowniku języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego (z lat 1958-1962) jako wyraz przestarzały o znaczeniu ‘spędzać dzień’, używany jeszcze przez B. Prusa czy w „Tygodniku Ilustrowanym” z 1900 roku. Słowo to utworzono analogicznie do nocować ‘spędzać noc’.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-28
Co oznacza zwrot: sic!?
Uwaga (często ironiczna) sic! oznaczająca ‘tak! właśnie tak!’ umieszczana bywa w tekście po cytowanym fragmencie zawierającym osobliwy lub niepoprawny wyraz albo zwrot. Ma podkreślać, że tak właśnie było powiedziane lub napisane w oryginalnym tekście, że to nie omyłka cytującego. Jest to także uwaga umieszczana po podaniu jakiejś zaskakującej informacji w celu zwrócenia na nią uwagi odbiorców. Wyraz ten należy wymawiać [s-ik] (zob. Wielki słownik wyrazów obcych PWN pod red. M. Bańki, Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-23
Proszę o definicję pojęcia społeczność, popartą autorytetem znanego językoznawcy. W tej kwestii znalazłam dwie opcje, które - dla moich celów - się wykluczają. Czy jest to wspólnota terytorialna mająca wspólna kulturę, ewentualnie język (mini państwo), czy też każda wspólnota zorganizowana ze względu na zainteresowania, zawód, uczęszczanie do jednej placówki uczelnianej, jednej szkoły, które bynajmniej same sobie jej nie wybrały, tylko spełniają obowiązek szkolny, a może zgrupowana przez fakt, że spotykają się często na konkretnym terenie np. chodzą do tego samego lekarza?
Myślę, że zadowoli Panią przegląd słowników redagowanych przez znanych językoznawców. Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego (wydany w latach 1958-1969) zawiera definicję społeczności prawie w całości odniesioną do pojęcia społeczeństwo. Społeczność zatem to (1) społeczeństwo w znaczeniu 1, czyli ‘ogół ludzi pozostających we wzajemnych stosunkach, wynikających z ich udziału w procesach produkcyjnych i w życiu kulturalnym; ogół ludzi danego kraju, okręgu, miasta itp.’ oraz (2) społeczeństwo w znaczeniu 2, czyli ‘ludzie poszczególnych środowisk zawodowych, społecznych; klasa społeczna, środowisko’. Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka (wydanie z roku 1994) podaje już tylko drugą z cytowanych wyżej definicji z przykładami: społeczność szkolna, akademicka, rolnicza. W najnowszym, czterotomowym Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN pod red. S. Dubisza (z 2003 roku) rzeczownik społeczność uznaje się za słowo książkowe i opatruje definicją: ‘ludzie poszczególnych środowisk zawodowych, społecznych; środowisko, zbiorowość’. Takie znaczenie można także zrekonstruować posługując się choćby przykładami użycia interesującego Panią słowa na stronach internetowych, mamy tam bowiem np. społeczność uczniowską, żydowską, chrześcijańską, lokalną, wirtualną, internetową (albo społeczność Internetu), społeczność menedżerów, społeczność etniczną bez państwa (np. Kurdowie), społeczność Linuxa (osób używających tego programu) etc. Nie nazwałabym jednak społecznością osób chodzących do tego samego lekarza, zresztą – jak taką społeczność można byłoby nazwać?
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-21
Czy występuje w piśmie i w mowie słowo toż (np. Toż to wielka rzecz!)?
Występuje, choć być może częściej w piśmie, bo słowniki uznają toż za słowo książkowe (ale na stronach internetowych także jest wcale niemało poświadczeń!). Toż (pomimo swych niepozornych rozmiarów) jest słowem złożonym – stanowi nijaką formę zaimka wskazującego ten (=to), do której dla wzmocnienia dołączono partykułę ekspresywną -że, która (jak w Pani przykładzie) może wyrażać zdumienie, zaskoczenie, podkreślać coś, jakieś stwierdzenie, przekonanie o czymś, np. Toż to naiwność tak sądzić!, lub też wskazuje na ekspresywny charakter wypowiedzi i występuje w znaczeniu ‘przecież, wszak(że)’, np. Toż i ty chodziłaś ze mną do szkoły. Toż może również oznaczać ‘to samo, to właśnie’, analogicznie to tenże ‘ten sam, ten właśnie’ (por. np. Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-21
Co oznacza słowo beletryzacja, np. beletryzacja tekstu?
Beletryzacja to nadanie tekstowi charakteru beletrystyki. Beletrystyką zaś nazywa się utwory literatury pięknej, twórczość prozatorską obejmującą powieść, nowelę, opowieść, reportaż literacki (por Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-20
Co znaczy słowo małostkowy?
Człowiek małostkowy w definicji ze Słownika języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka to ktoś przywiązujący wagę do rzeczy błahych, nieistotnych, osoba drobiazgowa. Jest to w polszczyźnie raczej negatywne określenie człowieka, skoro Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego podaje dodatkowo informację, że małostkowy to inaczej także ‘świadczący o małoduszności, małoduszny’ wraz z przykładami, w których występują połączenia, takie jak np. małostkowa próżność, zawiść, zazdrość.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-20
Chciałabym się dowiedzieć o znaczenie słowa bezpruderyjny.
Według Słownika języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka pruderia to fałszywa skromność, przesadna wstydliwość, ktoś pruderyjny natomiast to człowiek pełen pruderii, fałszywie skromny, a zatem bezpruderyjny to określenie osoby nie przejawiającej fałszywej skromności.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-19
Co oznacza słowo oportunista?
Oportunista to człowiek bez stałych zasad, przystosowujący się do okoliczności dla osobistych korzyści. Oportunizm to postawa moralna człowieka kierującego się w swym postępowaniu nie powszechnie przyjętymi zasadami, lecz tym, co w danej sytuacji jest dla niego korzystne, postawa, którą cechuje bierna ugodowość (od łac. opportunus ‘wygodny, korzystny’) (por. Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka, Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-17
Co oznaczają skróty 1t. i 1s.?
Cyfra przed tymi skrótami wskazuje, że są to skróty od wyrazów tona oraz sekunda, tyle że w takim przypadku oba powinny być pisane 1 t, 1 s, czyli bez kropki . Jeśli jednak drugi ze skrótów odnosi się do wyrazu strona, powinien być zapisany z kropką (zwykle stawiany jest przed wymienioną liczbą lub po niej, np. tabele na s. 10 lub tom ma 100 s.).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-17
Czy istnieje takie słowo jak episkopolog?
Żaden słownik języka polskiego nie notuje wyrazu episkopolog, nie jest używany nawet na stronach internetowych, a zatem słowo to zapewne jeszcze nie istnieje. Jeśli powołano by go do życia, to jakie znaczenie miałby mieć ten nowy wyraz? Można przypuszczać, że – jak wiele rzeczowników zakończonych na -log (psycholog, filolog, egiptolog, laryngolog itd.) – byłby w słownikach opatrywany definicją ‘specjalista w dziedzinie episkopologii’, co oznacza, że musiałaby powstać także dziedzina wiedzy – episkopologia. Czym zajmowałaby się episkopologia? Wyraz ten mógłby pochodzić od rzeczownika episkopat w znaczeniu ‘ogół biskupów danego kraju lub danej prowincji kościelnej lub ‘godność, władza biskupa’, a także od dawnego rzeczownika episkop ‘biskup Kościoła Wschodniego’ (notuje go Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-10-14
Specjalista od onomastyki to onomastyk czy onomasta?
Specjalista w dziedzinie onomastyki to zdecydowanie onomasta(por. np. Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka). Onomastyk to wyraz dawny i rzadki, określający utwór poświęcony czyjemuś imieniu, czyjejś osobie (zob. Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego).
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-07-14
Proszę o wyjaśnienie znaczenia pojęcia indyferentyzm narodowy.
Słowniki nie podają takiego połączenia, ale za to definiują indyferentyzm jako postawę, którą charakteryzuje obojętność wobec istotnych zagadnień społecznych, moralnych, politycznych, a także brak zainteresowania czymś, obojętność w stosunku do czegoś (z fr. indifférentisme). Połączenie indyferentyzm narodowy można zatem rozumieć jako ‘obojętność wobec spraw narodowych’ lub podobnie.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-07-14
Co oznacza wyrażenie labilność narodowa? Czy można to tłumaczyć jako niestałość, zmienność i pokazać na przykładzie ludzi, którzy emigrują przyjmując nowe obywatelstwo?
Zapożyczony z łaciny (labilis) przymiotnik labilny w terminologii specjalnej występuje w znaczeniu ‘chwiejny, płynny, niestały’, a pochodny od niego rzeczownik labilność występuje w połączeniach typu labilność emocjonalna człowieka, labilność charakteru, labilność poglądów (por. Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza). Myślę, że połączenia labilność narodowa można używać w podanym przez Panią znaczeniu i kontekście, w tekście należałoby jednak wraz z pierwszym pojawianiem się tego wyrażenia podać jego definicję.
Katarzyna Wyrwas
Znaczenie2004-06-28
Czy słowo chlebak może być użyte w znaczeniu ‘pojemnik na chleb’ czy też oznacza wyłącznie harcerską torbę?
Współczesne słowniki ogólne języka polskiego podają przy haśle chlebak tylko znaczenie ‘torba z nieprzemakalnego płótna lub ze skóry, noszona na długim pasku na ramieniu, używana, zwłaszcza w wojsku i na wycieczkach, do noszenia żywności i drobiazgów’. Jak widać, wyraz chlebak rozszerzył swe znaczenie, bo pod względem strukturalnym (słowotwórczym) z pewnością jest od chleba zależny, podobnie zresztą jak jego innojęzyczne odpowiedniki – por. niem. Brotbeutel czy ang. bread box. Wydany na początku XIX w. Słownik języka polskiego Samuela Bogumiła Lindego oraz Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego z połowy XX w. notują rzeczownik chlebnica, oznaczający ‘szafę do przechowywania chleba’. Współcześnie chleba nie przechowuje się w szafach, lecz w pojemnikach. Określenie pojemnik na pieczywo jest jednak pewnie do codziennego użytku zbyt długie, dlatego w potocznej polszczyźnie nazywa się takie pojemniki chlebakami. Rzeczownika chlebak w znaczeniu ‘pojemnik na pieczywo’ używają także producenci i sprzedawcy takich wyrobów (z drewna, stali, plastiku, wikliny itd.), choć słowniki nie zdążyły tego stanu rzeczy jeszcze odnotować.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166