Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Przepraszam, że zawracam czas taką drobnostką, jednak wydaje mi się, że tylko Państwa wiedza i autorytet są w stanie rozstrzygnąć spór. Sprawa tyczy się odmiany (deklinacji) nazwiska Wall. Kolega upiera się, że jest ono nieodmienne, ja twierdzę, że jest. Czy byliby Państwo łaskawi orzec, kto ma rację? Swoje zdanie opieram na „Wielkim słowniku języka polskiego”, w którym jest wyraźnie napisane, że nazwisko należy odmieniać, jeśli jest to tylko możliwe.
Większość nazwisk podlega odmianie, nieodmienne są bardzo nieliczne (zob. Nazwiska nieodmienne). Nazwisko Wall powinno przyjąć w liczbie pojedynczej formy: Walla, Wallowi, Wallem, Wallu, a w liczbie mnogiej: Wallowie, Wallów, Wallom, Wallami, Wallach.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Istnieje wieś Szkudła (w mianowniku). Czy poprawie jest: do Szkudły, w Szkudli?
Skoro forma podstawowa ma postać Szkudła (jak szkoła, to nazwa powinna się odmieniać jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego: idziemy do Szkudły, przyglądamy się Szkudle, widzimy Szkudłę, chwalimy się Szkudłą, mówimy o Szkudle.

Ortografia2015-10-26
Jak jest poprawnie: aha czy acha?
„Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN” pod red. E. Polańskiego podaje tylko jedną poprawną formę: aha (zob. http://sjp.pwn.pl/so/aha;4407884.html). Słowniki języka polskiego podają definicję tego potocznego słowa: «wykrzyknik wyrażający potwierdzenie, zrozumienie, przypomnienie, ironię itp.» (zob. http://sjp.pwn.pl/sjp/aha;2439013.html).
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Czy nazwisko Paszko się odmienia? Jeżeli tak, to w jaki sposób?
Nazwiska zakończone na -o odmieniają się według deklinacji żeńskiej, podobnie jak Matejko, Kościuszko, Moniuszko, Fredro. Kolejne formy to: Paszki, Paszce, Paszką jak Matejki, Matejce, Matejką, Kościuszki, Kościuszce, Kościuszką, Fredry, Fredrze, Fredrą. W liczbie mnogiej, czyli np. dla pary małżeńskiej lub rodzeństwa, nazwisko to powinno przyjąć formy: Paszkowie, Paszków, Paszkom, Paszkami, Paszkach.

Frazeologia2015-10-26
Spotkałem się z opinią, że sformułowanie zadać kłam należy do języka potocznego. Chciałbym się dowiedzieć, czy rzeczywiście można ten zwrot tak zakwalifikować.
Połączenie to nie należy z pewnością do języka potocznego, a wręcz przeciwnie: można je umieścić w stylu wysokim. W słownikach rzeczownik kłam określany jest jako archaizm z definicją «fałsz, kłamstwo, kłamanie» i wskazaniem, że we współczesnym języku pojawia się wyłącznie w cytowanym w pytaniu związku frazeologicznym. Zadawać komuś / czemuś kłam / fałsz uznawane jest za wrażenie przestarzałe i/lub podniosłe, w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” pod red. S. Dubisza odnotowane jest z definicjami: «stwierdzać nieprawdziwość, fałszywość czegoś; demaskować czyjeś kłamstwo» (z przykładem: zadawać kłam plotkom, pogłoskom i «zarzucać komuś kłamstwo» (z przykładem: Nie pozwolę, żeby zadawano mi kłam).

Frazeologia2015-10-26
Czy wyrażenia pranie brudnych pieniędzy i zimna wojna należy brać w cudzysłów?
Oba cytowane połączenia to związki frazeologiczne, czyli wyrażenia metaforyczne, przenośne: zimna wojna to określenie napiętych stosunków między USA i ZSRR oraz ich sojusznikami, walki prowadzonej środkami politycznymi, ekonomicznymi i propagandowymi bez używania broni; można także mówić o takich stosunkach między państwami jako o zimnej wojnie (definicja z „Uniwersalnego słownika języka polskiego” pod red. S. Dubisza), wyrażanie prać brudne pieniądze w znaczeniu «legalizować nieuczciwie zarobione pieniądze, inwestując je w legalne interesy» podaje „Wielki słownik języka polskiego PAN” (www.wsjp.pl). Związków frazeologicznych w polszczyźnie nie ujmuje się w cudzysłów, odbiorcy rozpoznają je jako wyrażenia przenośne, bazując na swej znajomości języka.

Wyrazy obce2015-10-26
Mam problem ze słowem pisownią anglojęzycznego słowa starup / start-up oznaczającego nowo powstałe przedsiębiorstwa, spółki czy działalności gospodarcze. W Internecie widziałem kilka różnych sposobów zapisu i przyznam, że jestem nieco skołowany. Jak zapisać to słowo, aby brzmiało najpoprawniej: starupów, start-up’ów czy może startup’ów?
Sprawa jest nieco skomplikowana. Interesującej Pana nazwy nie odnotowują jeszcze polskie słowniki. Określenie jest dość nowe i dlatego bywa niejednolicie zapisywane. Sprawdziłam więc w „Merriam-Webster Dictionary” – słownik ten podaje pisownię formy angielskiej start-up i pewnie taką można byłoby przyjąć również na gruncie polskim. Oczywiście zgodnie z tendencja, jaką można zaobserwować w angielszczyźnie, może się wkrótce ustalić w tym znaczeniu jako jedyna pisownia łączna startup, którą widać już zresztą na anglojęzycznych i polskich stronach. Podobnie jest z angielskim rzeczownikiem makeup nazywającym podkład pod makijaż, który polskie słowniki odnotowują jedynie jako make-up, podczas gdy wspomniany „Merriam-Webster Dictionary” odnotowuje tylko formę makeup, będącą efektem częstego w angielszczyźnie procesu scalania czasownika (make) z przyimkiem (up) w celu utworzenia rzeczownika (por. też angielski czasownik pick up ‘podnieść’ i rzeczownik od niego pochodny pickup ‘półciężarówka’, w polszczyźnie odnotowywany w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” jako pick-up lub w wersji spolszczonej pikap).
Mając na uwadze powyższe argumenty, można powiedzieć, że poprawnie będzie napisać startup. Inna sprawą jest zapis form odmiany tego rzeczownika. Przytacza Pan formy pisane z apostrofem, gdy tymczasem apostrof nie jest tu potrzebny, ponieważ używany jest do przedstawiania form odmiany wyrazów obcych jedynie wtedy, gdy istnieje różnica ilościowa pomiędzy pisownią a wymową, a konkretnie wtedy, gdy na końcu wyrazu występuje e, które jest niewymawiane, np. w formach sprite’a, pendrive’a. Jeśli wyraz nie ma na końcu głoski niemej, końcówki dodajemy bezpośrednio do tematu.
Rzeczownik startup przyjmowałby zatem w odmianie przez przypadki formy następujące: w liczbie pojedynczej: DB. startupu, C. startupowi, N. startupem, Ms. startupie, w liczbie mnogiej: M. startupy, DB. startupów, C. startupom, N. startupami, Ms. startupach.

Składnia2015-10-26
Proszę o odpowiedź, czy w poniższym tekście (w przypadku pana Y) należy użyć słowa części czy częściach:
Orzeczono o zwrocie nieruchomości: panu X – w 1/3 części, panu Y – w 2/3 części.
Jeśli przeczytamy tekst na głos, wyraźnie usłyszymy, która forma jest poprawna: w jednej trzeciej części i w dwóch trzecich części. Zaimki ułamkowe łączą się z rzeczownikami, wymagając od nich przyjęcia formy dopełniacza: jedna czwarta – czego?; dwie trzecie – czego? Inne przykłady to pół chleba, ćwierć minuty, półtorej godziny.

Znaczenie2015-10-26
Co to znaczy warzony?
Jest to forma imiesłowu przymiotnikowego biernego od czasownika warzyć, który w słownikach jest odnotowany w kilku znaczeniach. W dawnej polszczyźnie warzyć znaczyło «przyrządzać, gotować gorące potrawy» (np. warzyć kaszę; zob. hasło w „Słowniku języka polskiego PAN” pod red. W. Doroszewskiego: http://doroszewski.pwn.pl/haslo/warzyć). Dziś jest to znaczenie przestarzałe, lecz jakaś jego część pozostała w języku odnoszącym się do produkcji środków spożywczych i technologią z tym związaną – warzyć w tym sensie znaczy «utrzymywać w stanie wrzenia na pewnym etapie procesu technologicznego», co znajduje odzwierciedlenie połączeniu warzyć sól «odparowywać solankę w celu otrzymania soli jadalnej» i w nazwie sól warzona (zwana też warzonką, która jest najlepszej jakości solą jadalną). Mamy też w polszczyźnie połączenie warzyć piwo o znaczeniu «produkować piwo przygotowując zacier, gotując i przerabiając sfermentowaną brzeczkę». Najczęściej w naszych czasach spotykamy się z nazwą sól warzona, a reklamy piwa przekonują nas, że napój ten był „długo warzony”, co ma sugerować, że jest doskonałej jakości.

Odmiana2015-10-26
Mówimy zjem kotleta czy zjem kotlet?
Wzorcowo powinniśmy powiedzieć zjem – co? – kotlet, ponieważ kotlet jako rzeczownik rodzaju męskonieżywotnego powinien w bierniku przybrać formę bezkońcówkową jak inne rzeczowniki z tej grupy: zjem groch, sznycel, bigos; kupię bukiet, samochód, komputer; podaj mi młotek, długopis, nóż. Niektóre jednak rzeczowniku tego typu przybierają formę biernika równą dopełniaczowi, co jest akceptowalne w języku potocznym, jak zjem kotleta.

Ortografia2015-10-26
Jak powinno się napisać: 25-lecia czy 25.lecia? Czy też można używać obu form?
Poprawny zapis widzimy tylko w pierwszej formie. Zasady pisowni polskiej mówią, że w wyrazach złożonych z liczbą w pierwszej części stosuje się łącznik, czyli krótką kreskę, aby połączyć oba człony (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/191-W-wyrazach-zlozonych-z-liczba-lub-litera-w-pierwszej-czesci;629548.html). Formy te można byłoby również zapisać słownie w formie dwudziestopięciolecia. Podobnie możemy zapisać 2-godzinny, 5-miesięczny, 3-majowy, 10-złotowy (albo: dwugodzinny, pięciomiesięczny, trzeciomajowy, dziesięciozłotowy).

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Proszę o odpowiedź, czy dobrze odmieniam nazwiska w dedykacji:
Dla Filipa Ekierta.
Dla Amelii Feitek.
Dla Mikołaja Lejka (Lejk)
Dla Laury Salgut.
Dla Marcela Sulki (Sulk).
Ostatnie nazwisko nie jest odmienione poprawnie. Skoro mianownik ma postać Sulk, to nazwisko powinno się odmieniać według deklinacji męskiej, podobnie jak wcześniejsze nazwisko Lejk, czyli Sulka, Sulkowi, Sulkiem, Sulku.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Mam wątpliwości dotyczące formy przymiotnikowej powstałej od nazwy własnej. Miasteczko nosi nazwę Strzelno.
W „Urzędowym wykazie nazw miejscowości i ich części” (http://ksng.gugik.gov.pl/urzedowe_nazwy_miejscowosci.php) są odnotowane 4 miejscowości o takiej nazwie i we wszystkich wypadkach wykaz wskazuje formę przymiotnika strzeleński, który najdokładniej nawiązuje do formy rzeczownikowej.

Ortografia2015-10-26
Szanowni Państwo, miałem okazję brać udział w dyskusji dotyczącej nazwy tworzonego na uczelni nowego zakładu naukowego. Proponowana nazwa brzmiała Zakład Mikro i Nanotechnologii. Nazwa ta wzbudziła wątpliwości. Proponowano, by zmienić pisownię na Zakład Mikro- i Nanotechnologii – z myślnikiem za członem Mikro. Czy taka pisownia jest prawidłowa?
Po członie Mikro- powinien być użyty nie myślnik, czyli dłuższa kreska (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/Myslnik;629819.html), ale łącznik (dywiz), czyli krótka kreska, która służy do zapisywania wyrazów złożonych z dwu lub więcej członów, które ze względów znaczeniowych nie mogą być zapisane łącznie, jak np. niebiesko-zielony ‘złożony z dwu odrębnych kolorów: niebieskiego i zielonego’ w odróżnieniu od niebieskozielony ‘kolor niebieski z odcieniem zielonym (jednolity)’, także nazwisk dwuczłonowych, jak Drucki-Lubecki, Kidawa-Błońska, złożonych nazw miejscowych, jak Golub-Dobrzyń, Rabka-Zdrój, Warszawa-Praga i innych (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/Uzycie-lacznika;629532.html). Łącznik stosuje się także, aby zapisać – jak w cytowanej w pytaniu nazwie – pierwszy z wymienianych wyrazów o analogicznej budowie drugiego członu, zapisać niejako w skrócie, np. dwu- i trzyletni zamiast dłuższej wersji dwuletni i trzyletni, makro- i mikroekonomia, XIX- i XX-wieczny. Jeśli więc istnieje mikrotechnologia podobna do zapisanej w nazwie w całości nanotechnologii, to w częściowym zapisie pierwszego rzeczownika należałyby użyć łącznika Mikro-.

Składnia2015-10-26
Pilnować psy czy psów, yorki czy yorków?
Czasownik pilnować wymaga, aby nazwa obiektu, który jest pilnowany, przybrała formę dopełniacza: pilnować – kogo? czego? – psów, yorków, domu, dziecka itd.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Mówimy w Brennej czy w Brennie?
Nazwa Brenna odmienia się jak przymiotnik, a zatem jedziemy do Brennej, przeglądamy się Brennej, lubimy Brenną, zachwycamy się Brenną, mówimy o Brennej.

Znaczenie2015-10-26
Dzień dobry, mam wątpliwości, czy wyrazy dragon, muszkiet, janczar to archaizmy. Czy można to sprawdzić w jakimś słowniku? Będę wdzięczna za informację.
We współczesnej polszczyźnie wyrazy: dragon ‘w dawnym wojsku: żołnierz lekkiej jazdy, początkowo pełniący służbę pieszo i konno, potem tylko konno’, muszkiet ‘ręczna broń palna o gładkiej, długiej lufie dużego kalibru, nabijana od strony wylotu, używana przez piechotę w XVI–XVII w.’ oraz janczar ‘żołnierz dawnej regularnej, doborowej piechoty tureckiej, tworzonej początkowo z chrześcijańskich brańców zmuszonych do przyjęcia islamu i poddanych sułtana pochodzenia nietureckiego, później – z rodowitych Turków’ są nacechowane chronologicznie i należą do słownictwa biernego. To tzw. historyzmy lub archaizmy rzeczowe, czyli wyrazy, które określają realia rzeczowe epok minionych. W słownikach ogólnych języka polskiego opatrywane są zazwyczaj kwalifikatorem: historyzm (np. w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” pod. red. Stanisława Dubisza). Przykłady ich użycia w dawniejszych tekstach można znaleźć w udostępnionym na stronach Wydawnictwa PWN „Słowniku języka polskiego PAN” pod red. W. Doroszewskiego: http://doroszewski.pwn.pl. Słownictwo dawne gromadzą też publikacje, takie jak „Podręczny słownik dawnej polszczyzny” S. Reczka (Wrocław-Warszawa-Kraków 1968), „Mały słownik zaginionej polszczyzny” pod red. F. Wysockiej (Kraków 2003) czy „Słownik wyrazów zapomnianych, czyli słownictwo naszych lektur K. Holly i A. Żółtak ( Warszawa 2001).
Agnieszka Piela

Odmiana2015-10-26
Spotkałam się z zapisem Idę na weselę. Nigdzie wcześniej nie widziałam takiej formy, tylko idę na wesele. Proszę o wyjaśnienie.
Nie widywała Pani takiej formy, ponieważ jest błędna, utworzona zapewne na zasadzie analogii do formy czasownika idę w 1.osobie liczby pojedynczej, która ma końcówkę . Poprawna jest tylko wersja idę na wesele.
Znaczenie2015-10-25
Co znaczy wyraz stążnisty?
Taki wyraz w polszczyźnie nie jest odnotowany, ale domyślam się, że chodzi o podobną formę sążnisty. Można ją znaleźć w większości słowników języka polskiego, nawet tych małych. Np. jednotomowy „Słownik języka polskiego PWN” podaje definicję: «o tekście: bardzo długi». „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza definiuje sążnisty jako «odznaczający się potężnymi rozmiarami, zwłaszcza bardzo długi, bardzo wysoki» i wskazuje, że jest to słowo książkowe, czyli że ma ograniczony zasięg, występuje w pisanej odmianie języka lub w starannych wypowiedziach mówionych, przeważnie należących do stylu publicystycznego lub literackiego, a zatem w potocznej polszczyźnie się z nim nie spotkamy. Wyraz jest rzadko, bo odnosi się do formy dziś już niewystępującej sążeń «dawna jednostka długości, używana do początków XX w., równa mniej więcej rozpiętości rozstawionych ramion; w Polsce sążeń równał się około 1,7 m». Dziś przymiotnik sążnisty bywa używany tylko w kontekstach związanych z pisaniem, USJP podaje przykłady sążnisty list, sążniste sprawozdanie, lecz w dawnej polszczyźnie mógł się odnosić także do innych przedmiotów wielkich rozmiarów (szczupaka, baryłki, zwierciadła, broni, rosłego człowieka i in.), co dokumentuje „Słownik języka polskiego PAN” pod red. W. Doroszewskiego (zob. http://doroszewski.pwn.pl/haslo/s%C4%85%C5%BCnisty/).

Interpunkcja2015-10-25
Czy poprawna jest interpunkcja w zdaniu: Wyższy z gości, dobrze ubrany mężczyzna o pięknej, choć wychudzonej twarzy, robi krok do przodu?
Interpunkcja w tym zdaniu jest wzorcowa, w pełni zgodna z zasadami polskiej interpunkcji (w nawiasach poniżej podam linki do odpowiednich zasad zawartych w „Wielkim słowniku ortograficznym języka polskiego PWN” pod red. Edwarda Polańskiego).
Ciąg zdania głównego, nadrzędnego Wyższy z gości […] robi krok do przodu został rozerwany wtrąceniem dobrze ubrany mężczyzna o pięknej, choć wychudzonej twarzy, które służy uszczegółowieniu opisu postaci. Zdanie wtrącone musi być wydzielone ze zdania głównego przecinkami z obu stron, zamiast przecinków można byłoby użyć również myślników (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/390-Wtracone-czlony-zdan-zlozonych-i-pojedynczych;629810.html; http://sjp.pwn.pl/zasady/361-Uzycie-myslnikow-zamiast-przecinkow;629771.html). W obrębie wtrącenia pojawia się dopowiedzenie choć wychudzonej, które także oddziela się przecinkiem jako element przeciwstawny po poprzedzającego (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/386-Wyrazenia-typu-chyba-ewentualnie-na-przyklad-nawet-prawdopodobnie-przynajmniej-raczej-taki-jak-zwlaszcza;629806.html).


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166