Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-14
Zwracam się z wielką prośbą o udzielenie mi informacji na temat odmiany następujących nazwisk: 1. Socha – czy zapraszam na ślub panią i pana Sochów? 2. Rytt – czy zapraszam pana Rytta? 3. Chalcarz – czy zapraszam panią i pana Chalcarzy czy Chalcarzów? 4. Kościelny, Porębny – czy zapraszam pana Kościelnego i panią Porębną?
Na ślub, i nie tylko, można zaprosić państwa Sochów, pana Rytta, państwa Chalcarzów i pana Kościelnego. Zanim wypisze się zaproszenie dla ostatniego gościa, trzeba będzie mu, a właściwie jej, zajrzeć do dowodu osobistego. Jeśli pani o imieniu – powiedzmy – Anna ma na nazwisko Porębna, to zaprosimy i ugościmy panią Annę Porębną. Ale jeżeli w jej dokumencie tożsamości widnieje w odpowiedniej rubryce zapis Anna Porębny, to sygnał, że nazwisko tej kobiety jest nieodmienne (w myśl reguły, że spośród nazwisk żeńskich odmieniają się tylko te zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -a). W tym drugim przypadku w zaproszeniu pojawi się więc np. taka formuła: Serdecznie zapraszamy p. Annę Porębny na nasz ślub. Życząc narzeczonym dużo szczęścia, pozdrawiam gorąco.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Dzień dobry, mam pytanie dotyczące wyrażenia żyć w ciągłym biegu. Czy jest ono poprawne? Jeśli tak, czy jest ono zgrabne?
Wyrażenie żyć w ciągłym biegu jest potocznym związkiem frazeologicznym, odnoszę wrażenie, że w naszych "zagonionych" czasach nader często używanym. Czy jest zgrabne? To już podlega subiektywnej ocenie, pozwolę sobie jedynie nieco żartobliwie zauważyć, że ktoś tak ustawicznie biegający na problemy z własną sylwetką narzekać nie będzie.
Ewa Biłas-Pleszak
Odmiana2010-11-14
Czy rzeczownik trup jest żywotny, czy nieżywotny?
Wyraz trup należy do kategorii rzeczowników męskożywotnych. O jego statusie przesądza bowiem synkretyzm (tożsamość) przypadków dopełniacza i biernika liczby pojedynczej: D. (nie ma) trupa, B. (widzę) trupa.
Joanna Przyklenk
Ortografia2010-11-14
Nurtuje mnie kwestia zapisu nazwy roku poświęconego uczczeniu pamięci i upowszechnieniu twórczości pisarza, poety lub kompozytora. Słownik ortograficzny PWN z 2006 r. podaje przykład: rok mickiewiczowski, prawie konsekwentnie niemal spotyka się w mediach i nie tylko zapis analogicznej nazwy: Rok Chopinowski. Ten drugi zapis wydaje się bardziej uzasadniony, gdyż obejmuje zapewne cały cykl imprez składających się na obchody tego święta. Kiedy więc można pisać: rok chopinowski, a kiedy Rok Chopinowski?
Wielka litera w tego typu nazwach wyraźnie wskazuje na jednostkowość, indywidualność określanych wydarzeń. Każdą imprezę bez względu na jej wielkość i zasięg możemy nazwać tak właśnie: Turniej Jednego Wiersza, Rok Szopenowski/Chopinowski zatem także.
Aldona Skudrzyk
Składnia2010-11-14
Który ze zwrotów jest poprawny: na II zmianie w dni wolne od pracy czy: na II zmianie w dniach wolnych od pracy?
Przyimek w może wprowadzać zarówno rzeczowniki w miejscowniku, jak i w bierniku. W przypadku połączenia przyimka w oraz rzeczownika dzień możliwe i poprawne jest zastosowanie zarówno miejscownika (na drugiej zmianie w dniach wolnych od pracy), jak i biernika (na drugiej zmianie w dni wolne od pracy). Osobiście uważam, że wyrazistszą formą jest miejscownik, i dlatego radzę właśnie jej używać.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Składnia2010-11-14
Przepisy te stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem. Czy tak sformułowane zdanie wskazuje, że wymóg sprawowania przez dłuższy czas pieczy nad dzieckiem spoczywa tylko na innych osobach, czy także na rodzeństwie, dziadkach i powinowatych w linii prostej?
Zapis ten daje do zrozumienia, że wszystkie wymienione w wyliczeniu osoby objęte są przepisem, czyli rodzeństwo, dziadkowie, powinowaci w linii prostej, a także inne osoby.
Iwona Loewe
Odmiana2010-11-14
Jakiego rodzaju jest czasownik zjesz?
Rodzaj gramatyczny czasowników jest zdeterminowany przez rodzaj gramatyczny rzeczowników. To oznacza, że rodzaj nie przysługuje leksemowi jako całości (jak u rzeczownika, np. wyraz stół bez względu na swą postać fleksyjną będzie rodzaju męskiego), ale pojedynczym formom fleksyjnym tego leksemu (np. on zjadł – r. męski, ale ona zjadła – r. żeński czasownika). Postać 2. osoby liczby pojedynczej dokonanego czasownika zjesz to czas przyszły prosty (czasowniki dokonane nie mają czasu teraźniejszego), zatem nie można tej formy opisywać za pomocą kategorii rodzaju. Rodzaj widoczny jest bowiem tylko w formach czasu przeszłego: zjadłam, zjadłaś, zjadło; zjedliśmy, zjadłyśmy itd.; w konstrukcjach czasu przyszłego złożonego, pod warunkiem, że w skład tej konstrukcji nie będzie wchodził bezokolicznik typu: on/ona/ono będzie czytać, ale: będę jadł/jadła, będziesz jadł/jadła, będzie jadł/jadła/jadło, będziemy jedli/jadły itd.; w formach trybu przypuszczającego: zjadłbym/zjadłabym, zjadłbyś/zjadłabyś, zjadłby/zjadłaby/zjadłoby itp.
Joanna Przyklenk
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Chciałabym się dowiedzieć, czy poprawny jest zwrot protestować w obronie. Na przykład: protest związkowców w obronie miejsc pracy. Mam poważne wątpliwości co do tego.
Protest w języku polskim oznacza ‘zdecydowany sprzeciw, wystąpienie skierowane przeciw czemuś, co uważa się za niesłuszne, niewłaściwe’ (Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz), tak więc protestować to ‘wyrażać sprzeciw’.
Sformułowanie protest związkowców w obronie miejsc pracy jest elipsą (ściągnięciem), która ma zwrócić uwagę na cel podejmowania protestu. Zatem mówiący akcentuje nie to, co związkowcy uważają za niesłuszne – w tym wypadku zapewne decyzję o zwolnieniu (komunikat miałby postać: protest związkowców przeciw decyzji o zwolnieniach), ale cel jego podejmowania. Takie ukształtowanie komunikatu może być jednocześnie próbą budowania pozytywnego obrazu protestującego bądź neutralizacji obrazu negatywnego (protest jest negacją i może być w związku z tym negatywnie postrzegany).
Alicja Podstolec
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Spotkałem się z opinią, że nie wolno zaczynać zdań od wyrazu jest. Chodzi o takie sytuacje, jak np. ta: Grypa powoduje kaszel. Jest to przewlekłe schorzenie. Czy jest to poprawne?
Zdanie zdecydowanie może się zaczynać słowem jest. Trzeba tylko zawsze zwracać uwagę na to, by podmiot, do którego owo jest jako orzeczenie czasownikowe lub składnik orzeczenia imiennego (tzw. łącznik) się odnosi, był jasno określony. A proszę zauważyć, że przywołany w pytaniu przykład nie do końca warunek ten spełnia i to właśnie z tego powodu cała konstrukcja jest wadliwa. Co prawda podmiot w zdaniu drugim został wyrażony, gdyż w jego funkcji występuje anaforyczny zaimek to; nie wiemy jednak, czy ten zaimek pojawił się w zastępstwie wyrazu grypa, czy słowa kaszel zdania poprzedniego, a odwoływanie się do semantyki niekoniecznie w tym przypadku użytkownikom polszczyzny pomaga (por. hasło schorzenie w SJP). Zatem by pozbyć się składniowej wieloznaczności, należałoby zacytowaną wypowiedź nieco przerobić. Proponuję po zmianie np. taką wersję: Grypa powoduje kaszel. Jest ona przewlekłym schorzeniem. Jak widać, jest i tutaj korzysta z danej mu szansy znajdowania się w wypowiedzeniu na pozycji inicjalnej.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-13
Czy można odmienić przez przypadki polskie nazwisko Trepto?
Według Słownika poprawnej polszczyzny PWN wymagania polskiej fleksji nakazują, jeżeli jest to możliwe, włączanie nazwisk (również obcych) do modeli deklinacyjnych właściwych rzeczownikom pospolitym. Wybór odpowiedniego wzoru odmiany jest zależny od postaci fonetycznej zakończenia nazwiska, ściślej od ostatniej głoski. Nazwiska męskie zakończone w liczbie pojedynczej na spółgłoskę oraz na samogłoski -a lub -o odmieniają się jak rzeczowniki. Trepto należy do grupy nazwisk męskich odmienianych według deklinacji żeńskiej, do której oprócz nazwisk kończących się na samogłoskę -a poprzedzoną spółgłoską twardą: b, p, d, t, m, n itd., np. Zawada, należą także te kończące się na -o poprzedzone spółgłoską twardą, np. Sidło, Kopyto. Odmieniać się więc będą jak rzeczowniki pospolite rodzaju żeńskiego należące do tej samej grupy, np. bona.
Wzór odmiany: D. Trepty (bo: bony, Kopyty); C.=Ms. Trepcie (bo: bonie, Kopycie); B. Treptę (bo: bonę, Kopytę); N. Treptą (boną, Kopytą).
Jeśli nazwisko Trepto należy do kobiety, będzie ono nieodmienne.
Anna Kołodziej
Poprawność komunikacyjna2010-11-13
Czy poprawne jest sformułowanie: dzisiaj weszłam na komputer?
Oczywiście konstrukcja taka jest niepoprawna. Szerzy się jako przejaw upotocznienia naszych kontaktów językowych. Użycie przyimka na rozszerzyło zakres występowania niepomiernie: na sali, na fabryce, na zarządzie. Są to konstrukcje dopuszczalne jedynie w kontaktach potocznych; mówionych. W przytaczanym przypadku sformułowanie brzmi zresztą jakże dosłownie. Lepiej: pracuję przy komputerze, z komputerem, na komputerze.
Aldona Skudrzyk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-13
Skąd pochodzi końcówka -n w nazwach Neron i Korbulon czy Otton? Przecież w nazwach oryginalnych z języka łacińskiego litera -n nie występuje.
W języku polskim znajdują się imiona zakończone na -o, które mają element -n- tylko w przypadkach zależnych (Hugo, ale: Hugona, Hugonowi; Bruno, ale: Brunona, Brunonowi) oraz takie, w których element -n- występuje w każdej formie przypadkowej (m.in.: Neron, Otton, Cyceron, Platon, Scypion). Zgodnie z informacjami zawartymi w słownikach języka polskiego i poradnikach językowych element -n- w imionach łacińskich i greckich pochodzi z deklinacji łacińskiej i jest wynikiem wyrównania formy mianownika do form przypadków zależnych, które były rozszerzone o element -n-, por.: Nominativus (Mianownik) Otto; Genetivus (Dopełniacz) Ottonis; Dativus (Celownik) Ottone etc.
Polszczyzna, przejmując imiona wielkich Rzymian czy Greków, pozostawiła ten element, być może dla uszanowania reguł gramatyki łacińskiej (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny Red. A. Markowski. Warszawa 2003; Grzenia J.: Słownik imion. Warszawa 2002; O dobrej i złej polszczyźnie. Red. W. Kochański, B. Klebanowska, A. Markowski. Warszawa 1985).
Kinga Knapik
Ortografia2010-11-12
Jak zapisać pomarańczowożółty środek krokusa?
Przymiotniki o członach nierównorzędnych znaczeniowo, tzn. takie, w których główne znaczenie zawarte jest w drugim członie, natomiast pierwszy człon złożenia określa bliżej to znaczenie, pisze się łącznie, np. pomarańczowożółty (‘żółty o odcieniu pomarańczowym’), pomarańczowoczerwony (‘czerwony o odcieniu pomarańczowym’), bladoróżowy (‘różowy o bladym odcieniu’), perłowoszary (‘szary z odcieniem perłowym’), słonogorzki (‘gorzki z posmakiem słonym’).
Joanna Przyklenk
Składnia2010-11-12
Od kilku dni zadaję sobie pytanie, jaką częścią mowy jest wyraz trzeba. Szukałem odpowiedzi w internecie, lecz nic nie znalazłem. Pytałem nawet mojej nauczycielki od języka polskiego, ale ona nie potrafiła udzielić mi jednoznacznej odpowiedzi. Powiedziała, że jedni uważają ten wyraz za partykułę, a drudzy za jakąś inną część mowy. Mam nadzieję, że odpowiedź z Państwa strony mnie usatysfakcjonuje.
Trzeba jest czasownikiem niewłaściwym, zwanym też modalnym oraz predykatywem. To oznacza, że wymaga on po sobie w kolejności czasownika w postaci bezokolicznika i ma funkcję zdaniotwórczą, czyli odpowiada za utworzenie zdania. Podobnymi predykatywami są: można, potrzeba, warto, wolno.
Iwona Loewe
Ortografia2010-11-12
Jakimi literami należy zapisać poszczególne wyrazy w wyrażeniu CHORĄGIEW WIELKA ZIEMI KRAKOWSKIEJ?
Pisownia: chorągiew wielka ziemi krakowskiej jest poprawna; por. oddziały wojsk polskich; były w bitwie pod Grunwaldem i inne chorągwie: ziemi poznańskiej na przykład.
Aldona Skudrzyk
Interpunkcja2010-11-12
Mam pytanie dotyczące użycia znaku wykrzyknika na końcu zdania. Czy można używać dwóch takich znaków, czy może dopuszczalny jest tylko jeden wykrzyknik, ewentualnie trzy?
Zazwyczaj na końcu zdania dajemy tylko jeden wykrzyknik, ale jeśli jest to uzasadnione, można ich liczbę zwiększyć do dwóch lub maksymalnie trzech. Robimy tak głównie wtedy, kiedy zależy nam na podkreśleniu silnie emocjonalnego charakteru wypowiedzi. Por. poprawny zapis zdań wypowiadanych przez osobę coraz mocniej zdenerwowaną: Idź już! Odejdź!! Nie zbliżaj się!!!.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-12
Bardzo proszę u udzielenie mi odpowiedzi w sprawie odmiany imienia Janusz. Zwróciłam się do znajomego w formie: Dobrze Januszu, poinformuję Cię o tym. Zwrócił mi uwagę, że jest to niepoprawna forma, i pouczył mnie, że powinnam powiedzieć dobrze, Janusz... Podaję argument jakiego użył: "Imię Janusz się nie odmienia w taki sposób i nie ma wersji Januszu. Taka wersja występuje tylko w przypadku – miejscownik. W zdaniu, które napisałaś, będzie brzmieć: Dobrze, Janusz. Sorry, że zwracam uwagę, ale jakoś dziwnie mi się to czyta :))))))). Bardzo proszę o odpowiedź, gdyż całe życie, zwracając się bezpośrednio do osób, odmieniałam imiona. Do mnie też całe życie mówiono dobrze, Aniu.
Poprawną formą rzeczownika Janusz w wołaczu (a taki właśnie kontekst Panią interesuje) jest oczywiście forma Januszu. Jeśli używamy czyjegoś imienia podczas zwracania się do niego, witania czy też żegnamy z nim, zawsze stosujemy owo imię w wołaczu. A zatem powiemy: Witaj, Arturze; Żegnaj Mariuszu i Nie masz racji, Januszu, sądząc, że twoje imię ma formę Januszu tylko w miejscowniku. Taką samą postać ma ono również w wołaczu.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Odmiana2010-11-12
Mam pytanie odnośnie do pisowni wyrażenia Państwo (mam na myśli wyrażenie stosowane w oficjalnych pismach, rozpoczynanych zwrotem Szanowni Państwo). Jaka jest poprawna odmiana tego wyrażenia w zdaniu: Dokonaliśmy zmian w wykorzystywanych przez Państwa programach komputerowych czy Dokonaliśmy zmian w wykorzystywanych przez Państwo programach komputerowych?
Wyraz państwo ma identyczną formę w dopełniaczu i bierniku – to jest państwa. Zatem poprawne jest pierwsze z przywołanych w pytaniu zdań: Dokonaliśmy zmian w wykorzystywanych (przez kogo?) przez Państwa programach komputerowych.
Joanna Przyklenk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-12
Jak prawidłowo odmienić nazwisko w liczbie mnogiej w zdaniu: ISZ i AG w imieniu Rodziców oraz własnym z radością zapraszają: Huehndorf, Gierada, Gawryś, Maj, Łopata, Hołoś, Franczak.
Nazwiska wymienione w pytaniu są odmieniane według modelu rzeczownikowego, czyli przyjmują w liczbie mnogiej takie końcówki, jak wyraz psycholog (tj. M. psychologowie, D. psychologów, C. psychologom, B. psychologów, N. psychologami, Ms. psychologach). Skoro mamy w mianowniku liczby mnogiej formy: ci państwo Huehnderfowie, Gieradowie, Gawrysiowie, Majowie, Łopatowie, Hołosiowie i Franczakowie, to – zapraszając ich – należy użyć formy biernikowej: państwa Huenhdorfów, Gieradów, Gawrysiów, Majów, Łopatów, Hołosiów, Franczaków.
Joanna Przyklenk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-12
Jak odmieniają się nazwiska rosyjskie żeńskie, zakończone na -ina? W Słowniku ortograficznym (PWN, 2006) znalazłam informację, że tylko Karenina ma odmianę rzeczownikową, zaś pozostałe – przymiotnikową. Słownik poprawnej polszczyzny (PWN, wyd. z 2008 roku) natomiast nie wyodrębnia nazwisk żeńskich rosyjskich w osobną grupę i zaleca odmianę rzeczownikową we wszystkich przypadkach. Proszę o rozwianie moich wątpliwości – czy obie wersje zatem są dopuszczalne?
Spośród wszystkich nazwisk żeńskich (w tym i rosyjskich) odmieniają się tylko te zakończone na -a, przy czym nazwiska z formantem -owa, -ewa lub -ska, -cka, -dzka oraz -na (tym ostatnim tylko jako odpowiednikiem męskiego -ny) mają odmianę przymiotnikową, natomiast wszystkie pozostałe z wygłosowym -a (także te na -ówna oraz polskie czy rosyjskie na -ina) włączane są do paradygmatów rzeczownikowych. I nie może być inaczej.
A zgodnie z powyższymi zasadami będziemy mieć następujące formy przypadków nazwisk znanej rosyjskiej piosenkarki Maszy Rasputiny oraz jej rodaczki grającej w narodowej reprezentacji siatkarek Eleny Godiny:
M. Rasputina, Godina; D. Rasputiny, Godiny; C. = Ms. Rasputinie, Godinie; B. Rasputinę, Godinę; N. Rasputiną, Godiną;
a także taką oto odmianę nazwisk innych Rosjanek: tyczkarki Eleny Isinbajewej i tenisistki Marii Szarapowej:
M. Isinbajewa, Szarapowa; D. = C. = Ms. Isinbajewej, Szarapowej; B. = N. Insibajewą, Szarapową.
I jeszcze słowo komentarza do przywołanego przez Panią zalecenia Słownika poprawnej polszczyzny. Uwaga o odmienianiu nazwisk rosyjskich według deklinacji rzeczownikowej jest tam zamieszczona zapewne w punkcie omawiającym fleksję nazwisk męskich na -in (a przy okazji też męskich na -ow, -ew), i do nich powinniśmy ją odnosić (por. zresztą z regułą 314 zasad pisowni polskiej).
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166