Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Odmiana2005-06-03
Dzień dobry! Piszę pracę licencjacką o tomie Krzyże i miecze. Mam problem z odmianą nazwy zbioru w dopełniaczu. Czy będzie to Krzyży i mieczy (tak jak w wypadku ulicy Trzech Krzyży), czy też będzie to brzmiało Krzyżów i mieczów? Dziękuję z góry za pomoc. Pozdrawiam
W dopełniaczu tytuł ten przybiera formę Krzyży i mieczy. Końcówka -ów jest starsza, już archaiczna, rzadko używana.
Aldona Skudrzyk
Odmiana2005-05-20
Oczekuję dwieście dwudziestej pierwszej kobiety. Interesuję się dwieście dwudziestym pierwszym niemowlęciem. Interesuję się dwieście dwudziestym drugim niemowlęciem. W sali było dwudziestu dwóch żołnierzy. W sali były dwadzieścia dwie kobiety. Widzę dwieście pierwszego żołnierza.
Mam pytanie: czy te liczebniki są prawidłowo odmienione?
Wszystkie formy są poprawne.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-05-20
Pracuję w firmie, która zajmuje się pisaniem i tłumaczeniem programów komputerowych. Czasami, podczas tłumaczeń, pojawiają się pewne wątpliwości dotyczące poprawności pewnych sformułowań. Tak jest i tym razem. Czy poprawne jest zdanie: Baza danych nie może zostać otworzona? Pozdrawiam.
Częściej używa się imiesłowu przymiotnikowego biernego otwarta, ale otworzona jest również formą poprawną. Ponieważ jest znacznie rzadziej spotykana, może wydawać się nieco dziwna. Ja sama w tym kontekście użyłabym jednak formy otwarta.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-05-18
Czy można użyć słów ego i legion w liczbie mnogiej?
Rzeczownik ego nie tworzy w polszczyźnie form liczby mnogiej, jest wyrazem nieodmiennym (por. choćby Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza), nie ma natomiast przeszkód, aby używać form pluralnych, takich jak legiony, legionów.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-05-16
Która forma jest poprawna: czterema czy czteroma?
Poprawna jest forma czterema, podobnie jak trzema. Współwystępowanie dwóch końcówek narzędnika dotyczy tylko liczebnika dwa, gdzie jednak zastosowanie końcówki -ema lub -oma jest uzależnione od rodzaju określanego rzeczownika, a więc: dwiema dziewczynami, dwiema różami (dwiema - tylko w rodzaju żeńskim), ale - dwoma chłopcami, dwoma samochodami i dwoma oknami.
Mirosława Siuciak
Odmiana2005-04-27
Jak się mówi: pomóc czy pomóż?
Bezokolicznik brzmi pomóc, np. Mogę wam pomóc.
Tryb rozkazujący (2. os. lp.) to pomóż, np. Pomóż nam.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-03-23
Witam serdecznie, proszę o odpowiedź na pytanie, czy można stopniować przymiotnik płaski. Z góry dziękuję. Kamila B.
Płaski można stopniować wyłącznie w sposób opisowy, analityczny, tzn. bardziej płaski, najbardziej płaski.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-03-23
Czy mam rację, iż niepoprawne i niedopuszczalne jest tworzenie trybu rozkazującego od czasownika móc? Czy móc należy do czasowników defektywnych?
Czasownik móc nie tworzy form trybu rozkazującego, podobnie jak czasowniki typu musieć, potrafić, trzeba, należy itp. Jest to ciąg czasowników tzw. modalnych, których znaczenia wskazują na nastawienie nadawcy komunikatu do artykułowanej wypowiedzi lub pisanego tekstu. Istotnie, jedne mniej, inne daleko bardziej mają defektywny paradygmat fleksyjny. Regularnie natomiast po nich w ciągu zdaniowym występują czasowniki właściwe w bezokoliczniku: trzeba wyprać, należy się wyspać, potrafię skoczyć.
Iwona Loewe
Odmiana2005-03-18
Czy poprawne jest tworzenie liczby mnogiej od wszystkich rzeczowników odczasownikowych? Moim zdaniem tworzą się dziwne wyrazy np. lanie - lań, pisanie - pisań, jedzenie - jedzeń, malowanie - malowań itd.
Istnieją w języku formy potencjanle, które utworzyć można i do takich należą rzeczowniki wymienione w pytaniu. Są to formy poprawne gramatycznie, choć pewnie nieczęsto używane.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-03-07
Witam serdecznie :) Czy poprawne są następujące formy: źgań, szczytowań, skonań, puszeń, zawlekań? Rozumiem, że są to rzeczowniki odczasownikowe w liczbie mnogiej. Czy są poprawne? Gram w scrabble i czołowi skrabbliści tworzą te formy z upodobaniem. Znam adres http://wszystko.tk ; ))) i nie śmiałabym zabierać czasu, jednak nigdzie nie mogę znaleźć rzeczowej odpowiedzi rozwiązującej mój problem. Pozdrawiam. M.
Wymienione formy to odczasownikowe nazwy czynności i wszystkie są poprawne. Mogą budzić wątpliwości, ponieważ nieczęsto używa się takich rzeczowników w dopełniaczu liczby mnogiej.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-03-03
Dzień dobry, chciałam się zapytać, czy pisze się (i mówi) wziąć czy wziąć?
Jest tylko jedna poprawna forma tego czasownika w bezokoliczniku – wziąć.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-03-02
Ostatnio, zwłaszcza z ust pracowników służby zdrowia, słyszę formy pesla, zamiast pesela. Czy to poprawne?
Interesująca Panią forma to skrótowiec głoskowy, czyli złożony z pierwszych liter nazwy rozwiniętej, czytanych (wymawianych) łącznie, jako suma głosek. Pełna nazwa to Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności. Nazwą tą określa się także numer ewidencyjny wpisywany do dowodu osobistego. PESEL wymawia się [pesel] i odmienia jak rzeczownik męski: DMs. PESEL-u, C. PESEL-owi, B. PESEL, N. PESEL-em (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego). Jak widać, w D. lp. akceptowaną formą jest PESEL-u, nie zaś !PESEL-a. Z kolei forma !pesla jest niedopuszczalna, ponieważ w skrótowcu tym nie może występować e ruchome, jako że owo E jest integralnym składnikiem pierwotnej, pełnej nazwy i oznacza Elektroniczny.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-02-20
Jak powinno się właściwie przeczytać zapis: w 2005 roku? W dwa tysiące piątym roku czy tak, jak słyszymy w mediach: w dwutysięcznym piątym roku? Dziękuję.
Wzorcowo powinno się mówić w dwa tysiące piątym roku, ponieważ w liczebnikach złożonych formę liczebnika porządkowego (odpowiadającego na pytanie który) przybierają tylko człony dziesiątek i jedności (w tym przypadku mamy wyłącznie jedności – piątym). Maciej Malinowski w książce Obcy język polski (Kraków 2003, s. 150) tak wyjaśnia przyczyny upowszechnienia się form typu w dwutysięcznym piątym: «Kiedy nastał rok 2000, jedynym możliwym odczytem stało się: Zdarzyło się to w dwutysięcznym roku; Do końca dwutysięcznego roku można składać podania. Rok dwutysięczny tak się wbił ludziom w pamięć, że automatycznie przenieśli go na rok dwutysięczny pierwszy, dwutysięczny drugi, dwutysięczny trzeci (...)» . Autor cytowanej wypowiedzi ze względu na znaczne rozpowszechnienie nowych form postuluje uznanie ich za dopuszczalne i wprowadzenie do słowników. Formy są rzeczywiście bardzo częste w uzusie, lansują je także wszechwładne i wszechobecne media, dlatego przyjdzie nam je pewnie zaakceptować.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-02-18
Czy jest jakaś reguła odmiany czasowników, takich jak: zawisnąć – zawisł czy zawisnął, zawisła czy zawisnęła; odprysnąć – odprysła czy odprysnęła?
Nie istnieje zasada, która regulowałaby raz na zawsze odmianę czasowników z przyrostkiem tematycznym -ną-, bo wiele zależy tu od uzusu, czyli zwyczaju językowego. dlatego w przypadku niepewności konieczny jest kontakt ze słownikiem języka polskiego lub poprawnej polszczyzny. W przypadku tych czasowników można mówić jedynie o pewnych prawidłowościach wymienianych już niegdyś (w innej internetowej poradni) przez naszego uczelnianego Kolegę, dra Jana Grzenię, które zacytuję:
1) czasowniki mające samogłoskę przed tym przyrostkiem, np. ginąć, plunąć, mają tylko formy z -ną-,
2) czasowniki dokonane, w których przyrostek oznacza jednokrotność czynności, zwykle zachowują -ną-, np. dmuchnąć – dmuchnął, dźwignąć – dźwignął (tu są wyjątki, np. prysnąć – prysnął albo prysł, klęknąć – klęknął albo klękł),
3) czasowniki niedokonane mają – jako podstawową – formę bez -ną-np. gasnąć – gasł, puchnąć – puchł (możliwe też gasnął, puchnął), to samo dotyczy pochodzących od nich czasowników dokonanych, np. zgasnąć – zgasł, spuchnąć – spuchł (i tu możliwe zgasnął, spuchnął).
W razie wątpliwości czasowniki dokonane odmieniamy, zachowując -ną-, zaś niedokonane – pomijając ten przyrostek. Dodać warto, że Polacy obawiają się niekiedy używać form z przyrostkiem -ną-, nie chcąc być posądzeni o naleciałości gwarowe w języku (o czym wspomina np. A.Czesak), właśnie w gwarach jest bowiem wiele form bezprzyrostkowych. Bywa, że osoby te hiperpoprawnie wybierają – nie zawsze poprawne – formy bez przyrostka.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-01-17
Witam, jestem studentem Politechniki Gdańskiej. Jednym z naszych przedmiotów w obecnym semestrze jest kultura języka polskiego. Podczas zajęć zostaliśmy poproszeni przez prowadzącą o utworzenie formy pierwszej osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego czasownika wziąć. Poproszona o podanie prawidłowej odpowiedzi pani stwierdziła, że właściwa będzie tu forma wezmę, co wzbudziło naszą konsternację. Pomimo odwołania się do słownika nie mogliśmy z całą pewnością stwierdzić, czy rzeczywiście podana odpowiedź jest tą prawidłową. Opinie wśród znajomych polonistów także są podzielone - jedni głoszą, że istotnie należy powiedzieć wezmę, natomiast inni - że w grę wchodzi supletywizm tematów fleksyjnych, a poprawną odpowiedzią jest biorę. Proszę więc o rozstrzygnięcie tej kwestii: wezmę czy biorę? Z poważaniem, Michał N.
Osoba prowadząca zajęcia z kultury języka polskiego wprowadziła pewne zamieszanie - jej błąd polegał na tym, że poleciła Państwu utworzyć formę czasu teraźniejszego czasownika wziąć, który jako czasownik dokonany nie ma czasu teraźniejszego, a jedynie przyszły prosty, stąd tworzy formy: ja wezmę, ty weźmiesz, on weźmie, my weźmiemy, wy weźmiecie, oni wezmą. Czasowniki w języku polskim dzielą się na niedokonane i dokonane, najczęściej tworzą takie pary, np. pisać - napisać, liczyć - policzyć, robić - zrobić, wykańczać - wykończyć. Jak widać, najczęściej czasowniki dokonane tworzone są przez dodanie przedrostka do czasownika niedokonanego, czasami występują zmiany w temacie czasownika (np. pokazać - pokazywać), a czasem pary te są nieregularne - wtedy mówi się o supletywizmie, np. wychodzić - wyjść, brać - wziąć. Istotną różnicą w odmianie między czasownikami niedokonanymi i dokonanymi jest to, że tylko niedokonane tworzą wszystkie trzy czasy (teraźniejszy, przeszły i przyszły złożony), np. piszę, pisałem, będę pisał; natomiast czasowniki dokonane odmieniają się tylko przez dwa czasy (przeszły i przyszły prosty): napisałem, napiszę. Mimo, że formy piszę i napiszę wyglądają bardzo podobnie, to określają one różne czasy: piszę - w tej chwili, napiszę - w przyszłości. To samo dotyczy pary brać - wziąć. Czasownik brać jako niedokonany odmienia się przez 3 czasy: biorę, brałem, będę brał / będę brać. Natomiast dokonany czasownik wziąć ma tylko formy 2 czasów: wziąłem, wezmę - w przyszłości. Całe nieporozumienie wynika prawdopodobnie stąd, że osoba prowadząca zajęcia poleciła Państwu utworzenie formy, której nie ma, bo czasownik wziąć nie tworzy czasu teraźniejszego, a forma wezmę odnosi się do przyszłości. Natomiast jeżeli chcemy tę czynność wyrazić w czasie teraźniejszym, to musimy wówczas użyć czasownika niedokonanego o zupełnie innym temacie, czyli biorę - nie jest to jednak forma od czasownika wziąć, ale od brać.
Mirosława Siuciak
Odmiana2005-01-12
Dzień dobry. Jak to jest z rodzynkiem / rodzynką? Nie lubię rodzynek czy rodzynków? Zjedz ten czy tego rodzynka? Coś czuję, że obie formy są poprawne.
Rzeczownik ten występuje w dwóch obocznych wariantach – męskim rodzynek i żeńskim rodzynka. Z tego względu możemy (z dopełniaczem liczby mnogiej) poprawnie powiedzieć zarówno nie lubię rodzynków (rodzaj męski), jak i nie lubię rodzynek (rodzaj żeński). Inna rzecz, że o jedzeniu tych słodkości można mówić poprawnie dwojako – według normy wzorcowej polszczyzny zjedz ten rodzynek w języku potocznym natomiast dopuszczalne jest zjedz tego rodzynka. Polecenia zjedz tę rodzynkę wariantywność owa nie dotyczy (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-01-07
Oficerek (butów) czy oficerków? Zawsze mam kłopot z odmianą. Proszę o podpowiedź. Dziękuję.
Oficerki, czyli ‘buty z wysokimi, sztywnymi cholewami, noszone kiedyś przez oficerów; buty oficerskie’, w dopełniaczu liczby mnogiej mają formę oficerek, natomiast forma oficerków dotyczy lekceważącego określenia ‘młodego oficera, oficer niskiej rangi’ (por. Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-12-22
Witam Państwa. Mam następujący problem. Ostatnio spotykam się z częstym, błędnym (w moim przekonaniu) użyciem form grand prix, show oraz jury, mianowicie: ta grand prix, to show oraz ci jury. Co do ostatniego przykładu, rozumiem, na czym polega błąd - istnieje przecież forma ci jurorzy (albo te jurorki?), a jury odnosi się do pojęcia, a nie konkretnej grupy (chyba, że się mylę), ale co do dwóch pierwszych, nie potrafię odpowiedzieć dlaczego?. Wiem, skąd wynikają pomyłki - dąży się do ujednolicenia z polskim odpowiednikiem (to show = to widowisko, ta grand prix = ta nagroda), ale dlaczego norma nakazuje formy ten show i to grand prix???? Nie rozumiem, skąd to się wzięło, czym to argumentować, a wydaje mi się, że problem jest ważny, zwłaszcza, że nawet osoby publiczne używają w mediach na przemian obu form. Będę wdzięczna za wyjaśnienia, które pomogą w kształtowaniu mojej świadomości językowej. Pozdrawiam i dziękuję za Państwa pracę - jest bardzo potrzebna. Kinga
Szanowna Pani! Nie wiem, dlaczego „norma nakazuje” używanie rzeczownika show w rodzaju męskim, a grand prix i jury w rodzaju nijakim, skoro we francuskim rzeczowniki prix i jury są rodzaju męskiego, a show jak większość rzeczowników nieosobowych w języku angielskim jest rodzaju nijakiego. Polszczyzna w taki właśnie sposób zaadaptowała owe pożyczki. W naszym języku wyrazowi obcemu przypisuje się rodzaj, który wynika z jego zakończenia, dlatego angielskie rzeczowniki nijakie zakończone na spółgłoskę (w wymowie i pisowni, jak np. cartridge, shake, joystick, ketchup) mają u nas zwykle rodzaj męski, a większość zapożyczeń nieodmiennych (a do tej grupy należałoby zaliczyć oba słowa francuskie, a także wiele pożyczek innojęzycznych, jak jaccuzi, lobby, woodoo i in.) ma rodzaj nijaki. Warto zauważyć, że w procesie przyswajania wyrazów obcych brak stabilizacji w zakresie rodzaju gramatycznego jest w polszczyźnie typowym zjawiskiem, które obserwowano nie tylko współcześnie (por. np. uwagi na temat asymilacji rodzajowej wyrazów łacińskich i włoskich w książce Haliny Rybickiej w pracy Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976, s. 76-86).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-12-22
Jak odmieniamy przymiotniki w liczbie mnogiej? Czego dotyczy rodzaj niemęskoosobowy? Jaki rodzaj ma wyrażenie górskie szczyty? Pozdrawiam.
Przymiotniki w liczbie pojedynczej mają rodzaje męski, żeński i nijaki, natomiast w liczbie mnogiej męskoosobowy i niemęskoosobowy. Rodzaj przymiotnika uzależniony jest od rodzaju rzeczownika, z którym przymiotnik się aktualnie łączy. Do rodzaju męskoosobowego zalicza się przymiotniki określające rzeczowniki nazywające osoby rodzaju męskiego, czyli np. rzeczowniki mężczyźni, studenci, nauczyciele itp.; wszystkie wymienione formy można połączyć z męskoosobową formą przymiotnika dobrzy oraz z formą zaimka wskazującego ci. Do rodzaju niemęskoosobowego zalicza się pozostałe przymiotniki określające rzeczowniki nazywające osoby rodzaju żeńskiego i nijakiego, jak np. kobiety, dzieci, a także zwierzęta i rzeczy rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego, a więc np. koty, kocice, kocięta – wszystkie wymienione formy można połączyć z męskoosobową formą przymiotnika dobre oraz z formą zaimka wskazującego te. Połączenie (te) górskie szczyty ma zatem rodzaj niemęskoosobowy.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-12-10
Jaka jest etymologia form lubieją i śmieją (od śmieć)?
Forma śmieją - czyli 3. osoba liczby mnogiej czasownika śmieć ma uzasadnienie w historycznym rozwoju odmiany tego wyrazu: w dawnej polszczyźnie odmieniał się inaczej niż obecnie, tzn. tworzył formy czasu teraźniejszego na bazie tematu śmiej-: ja śmieję, ty śmiejesz, on / ona śmieje, my śmiejemy, wy śmiejecie, oni śmieją. Na skutek zmian w polskim systemie fonetycznym i fleksyjnym czasownik ten przyjął inny wzorzec odmiany, w którym podstawą tworzenia form czasu teraźniejszego stał się temat bezokolicznika śmie-, czyli - ja śmiem, ty śmiesz, on / ona śmie, my śmiemy, wy śmiecie; jedynie w 3. os. l. mn. zachowała się stara forma oni śmieją, chociaż dopuszczalna jest też obecnie forma oparta na skróconym temacie bezokolicznika oni śmią. Analogiczny proces dotyczy takich czasowników, jak umieć i rozumieć, które mają obecnie formy czasu teraźniejszego oparte na skróconym temacie bezokolicznika (ja umiem, ty umiesz, on umie, my umiemy, wy umiecie), jedynie w 3. os. l. mn. zachowały starą odmianę oni umieją, rozumieją - w tym wypadku są to formy jedynie dopuszczalne; absolutnie niepoprawne są użycia oni !umią, oni !rozumią.
Jeżeli chodzi o przytoczoną formę lubieją, to jest ona niepoprawna i niedopuszczalna! Być może niektóre osoby stosują ją jako wynik analogii do takich czasowników, jak śmieją, rozumieją, umieją. Takie stanowisko prezentuje np. J. Miodek w publikacji Odpowiednie dać rzeczy słowo. Szkice w współczesnej polszczyźnie. Wrocław 1987, s. 141-142, uznając to zjawisko za przejaw hiperpoprawności: «Przyrostek -ej, który powinno się umieszczać tylko w 3. osobie liczby mnogiej czasowników koniugacji -em, -esz (rozumi-em, rozumi-ej-ą, umi-em, umi-ej-ą) traktuje się często jako przejaw najwyższej staranności językowej i rozszerza się nim tematy czasowników innych koniugacji» (cytat ze s. 142).
Czasownik lubić ma natomiast od najdawniejszych czasów w języku polskim jednolitą odmianę: ja lubię, ty lubisz, on / ona lubi, my lubimy, wy lubicie, oni lubią.
Mirosława Siuciak

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166