Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (582) Interpunkcja (191) Wymowa (69) Znaczenie (260) Etymologia (302) Historia języka (24) Składnia (333) Słowotwórstwo (135) Odmiana (328) Frazeologia (131) Poprawność komunikacyjna (189) Nazwy własne (429) Wyrazy obce (89) Grzeczność językowa (40) Różne (162) Wszystkie tematy (3264)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Poprawność komunikacyjna2010-12-03
Mam pytanie dotyczące następującego tekstu: Był inicjatorem powołania na uczelni koła naukowego „Abc”. Wielokrotnym laureatem nagród Ministra i nagród Rektora. Odznaczony odznaką... Moje pytanie brzmi: czy zdanie drugie (zaczynające się od Wielokrotnym) jest poprawne? Moim zdaniem nie, ponieważ brakuje w nim orzeczenia, powinno więc być zapisane albo od przecinka, albo należałoby dodać słowo był. Bardzo proszę o opinię na ten temat.
Myślę, że faktycznie wypowiedź brzmiałaby zgrabniej, gdyby zdanie drugie zostało włączone w pierwsze jako jego człon po przecinku czy też po średniku, tym bardziej że nie jest ono zbyt rozbudowane i nie ma żadnego odpowiadającego mu (paralelnego) fragmentu po sobie (por. bowiem już zupełnie sensownie zapisaną wypowiedź: Była mi przyjaciółką. Siostrą. Matką); zdecydowałabym się tu w związku z tym mówić o potknięciu komunikacyjnym – autor sugeruje nam bowiem, że w dalszej kolejności będziemy mieć jeszcze jeden analogicznie zbudowany równoważnik (np. Był inicjatorem powołania na uczelni koła naukowego „Abc”. Wielokrotnym laureatem nagród Ministra i nagród Rektora. Aktywnym uczestnikiem spotkań pod nazwą Dni Nauki itp.), po czym zostawia nas rozczarowanych. I muszę przyznać, że ja z pewnością dokonałabym zmiany zapisu zgodnie z Pani pierwszą sugestią. Jeśli natomiast zdecydowałabym się wprowadzić czasownik był, rozpoczęłabym nim zdanie, a następnie wprowadziłabym partykułę też lub jakiś spójnik współrzędny. Dzięki temu powtórzenie wyrazu – jeśli nie ma uzasadnienia, traktowane jako usterka stylistyczna – wykorzystane zostałoby tu jako stylistyczna figura – tzw. anafora (zob. Był inicjatorem powołania na uczelni koła naukowego „Abc”. Był również wielokrotnym laureatem nagród Ministra i nagród Rektora).
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2010-12-03
Moje pytanie dotyczy zdania: Panowie oficerowie, wojna! wojna! Niemcy zbombardowali dworzec w Białymstoku. Czy jest to poprawna forma, czy też powinno to zdanie brzmieć: Panowie oficerowie, wojna! Wojna! Niemcy zbombardowali dworzec w Białymstoku.
Tak naprawdę obie zacytowane wypowiedzi są poprawne. Pierwsza zawiera w początkowym zdaniu dwa wyrazy będące okrzykami. Jeśliby zaś wyrazy te zapisać z pominięciem znaku interpunkcyjnego wykrzyknika, musiałby je oddzielać je przecinek, który sugerowałby w wymowie dłuższą przerwę na oddech między dwoma słowami wojna (por.: Panowie oficerowie, wojna, wojna!). Ponieważ zaś taką samą, a nawet nieco dłuższą przerwę zakłada obecność wykrzyknika, dodatkowo jeszcze informującego o większej ekspresywności pewnych zwrotów, użycie przecinka staje się w tym i podobnych kontekstach zbędne. Po analizie tego typu przypadków twórcy zasad interpunkcji polskiej ustalili, że gdy dochodzi do zbiegu dwóch znaków przestankowych i pierwszym z nich jest wykrzyknik, a drugim przecinek, ów przecinek jako mniej akurat w takich sytuacjach funkcjonalny pomijamy. I tak właśnie uczyniono w pierwszym przywołanym przykładzie.
Dodam tylko, że nie wszyscy językoznawcy zajmujący się interpunkcją polecają stosowanie po wykrzykniku małej litery (ich zdaniem charakterystyczne jest to głównie dla tekstów dawniejszych i tam akurat nie razi). Woleliby bowiem, aby wykrzyknik zawsze kończył zdanie, a więc wymagał użycia po sobie wyrazu pisanego wielką literą (por. np. Jan Podracki, Anna Gałązka, Słownik interpunkcyjny PWN, Warszawa 2002), i zastosowaliby raczej interpunkcję i ortografię jak w przykładzie drugim.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-12-03
Czy sformułowanie wyznanie miłości w formie listu jest poprawne językowo?
Tak, jest poprawne. Choć aby uniknąć ewentualnej jego dwuznaczności składniowej (por. bardzo mało prawdopodobna, choć ostatecznie możliwa interpretacja: miłość w formie listu jako ‘miłość listowna i nieokreślona forma jej wyznania’), ja osobiście nieco bym je przeredagowała, by uzyskać kształt wyznanie miłosne w formie listu.
Katarzyna Mazur
Składnia2010-12-03
Ostatnio usłyszałem takie oto zdanie: Nie poradzisz z tą walizką, jest za ciężka. Zawsze wydawało mi się, że czasownikowi poradzić użytemu w tym znaczeniu powinien towarzyszyć zaimek zwrotny sobie. Czy w podanym przeze mnie zdaniu pominięcie zaimka jest błędem?
Gdyby owo zdanie przyjęło kształt: Nie poradzisz tej walizce, jest za ciężka, byłoby zupełnie poprawne, choć brzmiałoby nieco archaicznie – mielibyśmy w nim bowiem do czynienia z rzadko już współcześnie używanym czasownikiem poradzić w znaczeniu ‘dać sobie radę’, blokującym możliwość przyłączenia słowa sobie i łączącym się z dopełnieniem w celowniku. W przykładzie z pytania pojawia się natomiast nieco inny czasownik, wymagający dopełnienia w postaci wyrażenia przyimkowego o schematach w czymś lub z czymś/kimś. Ten czasownik to poradzić sobie z obligatoryjnym elementem sobie, którego pominięcie w konstrukcji zdaniowej w większości przypadków musiałoby być traktowane jako błąd. W większości, bo ostatecznie można sobie wyobrazić, że np. zacytowana wyżej wypowiedź: Nie poradzisz z tą walizką, jest za ciężka to reakcja na uprzednie pytanie: Myślisz, że poradzę sobie z wszystkimi bagażami?. Wówczas – odwołując się do zjawiska elipsy – moglibyśmy ostatecznie ową odpowiedź uznać za poprawnie sformułowaną pod względem językowym (por. zresztą inną sekwencję zdań z podobnie opuszczonym elementem: – Boisz się? – Boję. Proszę zauważyć, że w innej sytuacji, bez konkretnego kontekstu zdaniowego, słowo się nie mogłoby być pominięte – zob. niepoprawnie zbudowany dialog: *Dlaczego się trzęsiesz. – Boję). Jednak jeśli zdanie, o które Pan pyta, zostało wypowiedziane bez odpowiedniego kontekstu zdaniowego, a tak przypuszczalnie było, należy je uznać za niewątpliwie niepoprawne.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-12-03
Nurtuje mnie pytanie o pewną błahostkę: spotkałam się z opinią, że zapis 40% może oznaczać zarówno ‘czterdziestoprocentowy’, jak i ‘czterdzieści procent’. Czy jest tak faktycznie? Czy może jedynym dopuszczalnym skrótem jest zapis 40-proc.?
Przymiotnik czterdziestoprocentowy oddajemy za pomocą następujących form skróconych: 40-procentowy lub 40-proc., jednak już nie: *40%-owy ani nie *40-% (por. np. A. Wolański: Edycja tekstów, PWN, Warszawa 2008). Zapis 40% może się natomiast pojawić jedynie w zastępstwie liczebnika czterdzieści i łączącego się z nim rzeczownika procent.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2010-12-03
Regulamin jednej z popularnych gier internetowych zakazuje wysyłania wulgarnych wiadomości i obrazy innych graczy. Jeden z punktów dotyczy cenzury: Stosowanie "pseudocenzury" (np.: gwiazdkowania, zmiany pojedynczych liter itd.) będzie także uznawane za obrazę gracza. Pozwolę sobie podać przykład tego typu wiadomości: Dorwę cię, ty k***o. Moje pytanie brzmi: czy zastosowanie terminu pseudocenzura jest właściwe, czy taki termin w ogóle istnieje w języku polskim?
Nieobecność jakiegoś wyrazu w słownikach ogólnych języka polskiego wcale nie musi oznaczać, że wyraz ten nie istnieje lub został utworzony niezgodnie z regułami polszczyzny. Pseudocenzura niewątpliwie należy do polskich rzeczowników złożonych (są to tzw. kompozycje) i powstał zupełnie poprawnie z połączenia dwóch podstaw słowotwórczych pseudo- oraz -cenzura jako termin oznaczający działanie, które tylko udaje prawdziwą cenzurę. Oczywiście nie należy wyrazu pseudocenzura w zacytowanym przez Panią tekście użyte umieszczać w cudzysłowie, gdyż nie ma on w nim ani wydźwięku ironicznego, ani nie przynależy do innego stylu niż pozostałe fragmenty.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-12-03
Ciekawi mnie, czy stwierdzenie przerabiać lektury, w sensie ich omawiania, jest poprawne?
Czasownikiem przerabiać w znaczeniu ‘zapoznawać się z czymś’ lub ‘uczyć kogoś czegoś’ możemy posługiwać się w języku potocznym, natomiast w wypowiedziach bardziej oficjalnych powinno się go zastąpić słowami należącymi do języka ogólnego, np. omawiać, analizować itd., aby uniknąć błędu stylistycznego. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, by w towarzystwie kolegów powiedzieć: W szkole z matmy przerabiamy teraz tematy z przebiegu zmienności funkcji, ale już w kontaktach z nauczycielem powinno się używać np. następujących konstrukcji: omawiać lektury, teksty, rozdział podręcznika; analizować przykłady z trygonometrii.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-12-03
Jak odmieniać imię Robbie (Williams)?
Imiona męskie zakończone na –i (w wymowie) odmieniają się w języku polskim jak przymiotnik tani i przyjmują następujące końcówki: D. i B. –ego (Steviego, Robbiego); C. –emu (Steviemu, Robbiemu); N. i Ms. –im (Steviem, Robbiem).
Joanna Przyklenk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-12-03
Moje pytanie dotyczy pisowni dużą literą. Jak zapisywać należy nazwę las katyński (np. w tekście publicystycznym)?
Jedynie ze względów emocjonalnych można pisać wielką literą, pewnie tak się ustali jako nazwa własna.
Aldona Skudrzyk
Składnia2010-12-03
Pytanie moje dotyczy odmiany. Przed chwilą usłyszałam nie uda mu się wygrać te wybory. Wydaje mi się, tak na słuch, że poprawniej byłoby tych wyborów, czyli rzeczownik w dopełniaczu. Mylę się?
Nie, nie myli się Pani. Po przeczeniu używamy w języku polskim formy dopełniaczowej: skoro nie uda się wygrać, to tylko tych wyborów.
Joanna Przyklenk
Różne2010-12-03
Czy istnieje taki zapis wykrzyknienia „(!)&rdquo? Jaka jest możliwość, by w pracy poważnej napisać coś w stylu uwaga!, np. w zdaniu Chłopiec poszedł nie prosto do domu ale, uwaga!, zahaczył o komisariat policji? Zależy mi na efekcie wykrzyknienia, ale nie wiem jak to zrobić.
Jest taka możliwość: sic! [wym. s-ik], oznaczające ‘tak!’, to zwykle uwaga umieszczana po zacytowanym wyrazie albo zwrocie, zaznaczająca, że tak było w tekście oryginalnym i że to nie jest pomyłka cytującego. Jest to także uwaga umieszczana po podaniu zaskakującej informacji w celu zwrócenia na nią uwagi czytelnika. Pragnę też zauważyć, że słowo zahaczyć w sensie, jaki został przywołany w pytaniu, nosi wszelkie znamiona potocyzmu i w tekście tzw. poważnym nie powinien się pojawić.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-12-03
Co to znaczy, że rzeczowniki odmieniają się przez osoby? Myślałem, że się nie odmieniają, przynajmniej w języku polskim. Czy w innych się odmieniają?
Dobrze Pan myślał. Osoba jest kategorią fleksyjną czasowników, tzn. właśnie te wyrazy się przez osoby odmieniają. Rzeczowniki ani w polskim, ani w żadnym innym ze znanych mi języków takiej właściwości nie posiadają. Ciekawa jestem bardzo, gdzie znalazł Pan tę osobliwą informację o odmianie rzeczowników.
Ewa Biłas-Pleszak
Znaczenie2010-12-03
Chciałabym zapytać, kim jest szwagierka, a kim szwagier? Czy te nazwy mogą dotyczyć kilku różnych krewnych?
Zwykle przez szwagra rozumie się ‘męża siostry albo brata żony lub męża; też: męża szwagierki’ i odpowiednio przez szwagierkę – ‘siostrę męża lub żony; też: żonę szwagra’. Ponieważ polszczyzna w czasie swego rozwoju systematycznie pozbywała się nazw pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego, wiele określeń opisujących skomplikowane relacje rodzinne zostało wypartych przez szwagier/szwagierka. Dziś także obserwuje się ich rosnący udział w nazywaniu powinowatych, szczególnie tam, gdzie nie wie się już, w jaki sposób owo powinowactwo nazwać.
Joanna Przyklenk
Znaczenie2010-12-03
Mam uprzejmą prośbę o wytłumaczenie, czy prezydent jest na uchodźstwie, czy też na wychodźstwie?
Obydwie formy można uznać za właściwe. Zarówno uchodźstwo, jak i wychodźstwo oznaczają ‘stały lub czasowy pobyt poza granicami własnego państwa, spowodowany niekorzystną dla kogoś sytuacją ekonomiczną, polityczną itp. we własnym kraju’ i tworzą związki wyrazowe typu: przebywać na uchodźstwie bądź przebywać na wychodźstwie.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-12-03
Piszę do Państwa z zapytaniem o formę dopełniacza l.mn. rzeczownika fundusz. Z informacji, które udało mi się znaleźć wynika, iż poprawną formą jest forma funduszy, gdyż jest to rzeczownik zakończony na spółgłoskę historycznie miękką. Czy forma funduszów jest jednak błędna, skoro w analogicznym słowie kosz poprawne są obie formy: koszy i koszów?
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego uznaje obie formy za poprawne: funduszy albo funduszów.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-12-03
Proszę o pomoc odnośnie do pisowni i odmiany nazwy własnej Antalya.
Nazwa własna Antalya w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku przybiera postać Antalyi, a w bierniku – Antalyę, w narzędniku – Antalyą.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-12-02
Prowadzę firmę kosmetyczną i borykam się ze znalezieniem liczby mnogiej od serum (do pielęgnacji twarzy). Może seruma a może sera?
Słowniki języka polskiego nie notują liczby mnogiej dla rzeczownika serum, stąd trudno mówić o poprawnej formie liczby mnogiej. Jeśli miałaby ona jednak powstać, to – jak można przypuszczać – brzmiałaby ona sera; słowo (to) serum bowiem odmieniałoby się wówczas jak (to) technikum: M. technika, D. techników, C. technikom, B. technika, N. technikami, Ms. technikach.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-12-02
Jak brzmi imiesłów przysłówkowy współczesny od słowa zawładnąć? Czy zawładając jest poprawną formą?
Zawładnąć jest czasownikiem dokonanym i dlatego nie tworzy on formy ani imiesłowu przymiotnikowego czynnego, ani imiesłowu przysłówkowego współczesnego. Notujemy tylko imiesłów przymiotnikowy bierny – zawładnięty i imiesłów przysłówkowy uprzedni – zawładnąwszy. Zasadę tu obowiązującą możemy opisać w taki oto sposób: od czasowników niedokonanych tworzone są imiesłowy przymiotnikowe czynne (np. czytający) oraz imiesłowy przysłówkowe współczesne (np. czytając); imiesłowy przymiotnikowe bierne tworzone są od czasowników zarówno dokonanych, jak i niedokonanych (np. czytany, przeczytany), a imiesłowy przysłówkowe uprzednie – od czasowników niedokonanych (np. przeczytawszy). Ponadto warto zaznaczyć, że tylko czasowniki przechodnie mogą stać się podstawą dla imiesłowów przymiotnikowych biernych.
Joanna Przyklenk
Interpunkcja2010-12-02
Na stronie poradni PWN pojawiły się dwie odpowiedzi, które stawiają pod znakiem zapytania odpowiednie stawianie przecinka kończącego list itp. Chodzi o te zapytania: pierwsze i drugie
Dlatego chciałbym się dowiedzieć, która z tych odpowiedzi jest prawidłowa. A może chodzi po prostu o własne preferencje i żadna z reguł słownikowych nie wskazuje na jednoznaczne działanie?
Słowniki poprawnościowe nie wypowiadają się bezpośrednio w kwestii użycia bądź nieużywania znaku przestankowego między słowem Pozdrawiam lub formułą Z poważaniem a podpisem w zakończeniu e-maila czy np. zwykłego listu. Tak więc mamy tu właściwie sporą dowolność zapisu. Radziłabym jednak, za Adamem Wolańskim, ze względów edytorskich zrezygnować w powyższych kontekstach z interpunkcji, tym bardziej że podpis przenosimy przecież zazwyczaj do nowego wersu (zob. poniżej).
Pozdrawiam serdecznie
Katarzyna Mazur
Odmiana2010-12-02
Kiedyś podczas podróży ze znajomym użyłem sformułowania wiesz: chcieć, a móc... , po czym znajomy odpowiedział to chciej i ... No właśnie, czy to się jakoś odmienia? Czy w ogóle nie ma takiego sformułowania i trzeba je zastąpić innym? Bardzo mnie to ciekawi.
Od czasownika móc nie tworzy się trybu rozkazującego, stąd konsternacja Panów, jak powinien on poprawnie brzmieć.
Joanna Przyklenk

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164