Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Frazeologia2013-12-06
Czy można użyć sformułowania wymierzyć policzek w twarz?
Wyrażenie wymierzyć policzek zawiera wszystko, co sprawia, że jest kompletne znaczeniowo: policzek wszak to część twarzy, a znaczenie takiego metaforycznego połączenia notują słowniki ‘uderzyć w twarz, spoliczkować’. Skoro policzek to część twarzy, a wymierzyć policzek to ‘uderzyć w twarz’, nie ma potrzeby dodawać jeszcze dość oczywistego elementu, który zmieniłby zgrabną metaforę w pleonazm, czyli wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących, podobny do znanego i wyśmiewanych wyrażeń cofnąć się do tyłu czy masło maślane.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2013-11-18
Jaką literą pisze się przymiotnik Janusowy w połączeniu z oblicze?

Jeśli Janusowy oznaczałoby coś, co do Janusa (czyli staroitalskiego bóstwa o dwu twarzach obróconych w przeciwne strony) należy, jest mu poświęcone, jak np. świątynia, wtedy pytalibyśmy czyja? i ten przymiotnik jako dzierżawczy zapisalibyśmy wielką literą.
Jeśli natomiast mamy do czynienia z przymiotnikiem jakościowym, odpowiadającym na pytanie jaki? , czyli oznaczającym cechę, jak w wymienionym połączeniu przenośnym janusowe oblicze, to obowiązuje pisownia małą literą. Przymiotnik janusowy oznacza ‘dwulicowy, zmienny, zagadkowy’, a związek frazeologiczny janusowe oblicze używany jest w znaczeniu ‘«dwustronny lub dwuznaczny charakter czegoś, dwa aspekty jakiejś sprawy’ (Uniwersalny słownik języka polskiego pod. Red. S. Dubisza).
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2013-11-15
Czy poprawna jest pisownia popularno-naukowy?
Poprawna jest pisownia łączna – popularnonaukowy, ponieważ ten złożony przymiotnik składa się z członów nierównorzędnych znaczeniowo, oznaczając ‘popularyzujący naukę’ (a nie równorzędnych ‘popularny i naukowy’, co byłoby powodem do pisania z łącznikiem).
Podobny zapis stosujemy w przypadku przymiotnika historycznoliteracki w znaczeniu ‘odnoszący się do historii literatury’, napiszemy natomiast historyczno-literacki, jeśli coś dotyczy zarówno historii, jak i literatury.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2013-11-14
Jak odmienia się przez przypadki imię Nel?


Imię Nel jest nieodmienne. Gdyby było imieniem mężczyzny, odmieniałoby się jak Kornel, a więc: Nela, Nelowi, Nelem, Nelu. Jest to jednak – jak wiemy choćby z lektury powieści Sienkiewicza – imię kobiece. „Słownik imion” Jana Grzeni wyjaśnia, że jest to funkcjonująca w krajach anglosaskich skrócona forma imienia Helen lub imion o zakończeniu -ela / -nella, takich jak Pernella.
W polszczyźnie imię (a także nazwisko) noszone przez kobietę, które ma formę typową dla rzeczowników męskich (bezkońcówkową, pozbawioną typowej dla rzeczowników rodzaju żeńskiego końcówki -a), nie ulega odmianie przez przypadki i liczby. Można to zilustrować przykładem wspomnianej już Nel Rawlison, bo tu nazwisko również ma formę jak typowy rzeczownik rodzaju męskiego. Już jednak imię i nazwisko jej ojca jest odmienne: George Rawlison, George’a Rawlisona, George’owi Rawlisonowi, George’em Rawlisonem, George’u Rawlisonie.
Katarzyna Wyrwas

Etymologia2013-11-10
Dzień dobry, chciałabym uzyskać informację na temat etymologii słowa „prusak” (w odniesieniu do robactwa). Jego łacińska nazwa to „blattella germanica” i to oczywiście jest spory trop, ale to dalej nie wyjaśnia, czemu cały świat uparł się referować w nazwie tego robaka do Niemców (podobnie - bałkańskie „buba szwaby”). Będę niezmiernie wdzięczna za pomoc.
Szanowna Pani, „prusak” to nie jedyna nazwa karalucha „blatta germanica”. Ja sama słyszałam, jak o tych karaluchach mówiono „rusy”, w słownikach spotyka się też nazwę „francuzy”. Wszystkie one pochodzą od nazw narodowości, a powód takiego nazywania jest dość oczywisty – niepożądanym owadom zostały przydane nazwy osób, które z jakichś względów też są niepożądane w otoczeniu.
Jak chodzi o „prusak”, wyraz jest dość późno odnotowany. Odnalazłam go dopiero w „Słowniku warszawskim” (z początku XX wieku):
Interesująca jest etymologia: słownik odnotowuje, że wyraz pochodzi od niemieckiego „Preusse”, niestety nie udało mi się jej potwierdzić w dostępnych mi słownikach niemiecko-polskich.
W „Słownika warszawskim” pojawiają się inne nazwy: „kasztan” (od koloru owadów), „francuz”, „frajcuz”, „persak” (to zapewne zniekształcenia fonetyczne nazw „prusak”, „francuz”). Z pewnością i wcześniej były jakieś nazwy odnoszące się do prusaków (inne?), ale, wiadomo, nie wszystkie wyrazy odnotowane są w słownikach historycznych, zwłaszcza te, które nie są nazwami oficjalnymi.
Krystyna Kleszczowa

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2013-11-04
Szanowni Państwo, byłabym bardzo wdzięczna za odpowiedź na pytanie, jak brzmi poprawna odmiana nazwiska Zieja.
Zgodnie z regułą zasad pisowni polskiej (http://so.pwn.pl/zasady.php?id=629362) nazwisko to należałoby odmieniać następująco: lp. M. Zieja, DCMs. Ziei, B. Zieję, N. Zieją; lm. M. Ziejowie, DB. Ziejów, C. Ziejom, N. Ziejami, Ms. Ziejach.

Katarzyna Wyrwas

Ortografia2013-11-01
Czy Las Murckowski napiszemy wielkimi czy małymi literami?
Las Murckowski to nie pierwszy lepszy las, to już nie tylko skrawek przestrzeni w jakiejś dzielnicy (katowickie Murcki), lecz leśny rezerwat przyrody, który chroni pozostałości dawnej Puszczy Śląskiej. Ten status powoduje, że nazwa Las Murckowski odnosząca się do obszaru 102 ha lasu mieszanego w Katowicach powinna być zapisywana wielkimi literami.
Katarzyna Wyrwas

Składnia2013-10-31
Od wielu lat mieszkam w pobliżu Bielska-Białej i często to miasto odwiedzam, ale wciąż mam problem z mówieniem o nim. Nie wiem, czy mówić: widzę piękną Bielsko-Białą czy widzę piękne Bielsko-Białą? Czy mówić: Bielsko-Biała była ośrodkiem włókienniczym czy Bielsko-Biała było ośrodkiem włókienniczym? Nie wiem, z którym członem nazwy tego miasta łączyć przymiotniki i czasowniki.
Słownik nazw geograficznych Jana Grzeni jednoznacznie wskazuje rodzaj tej nazwy jako nijaki, dlatego też poprawne są połączenia z przymiotnikami i czasownikami, takie jak widzę piękne Bielsko-Białą, Bielsko-Biała było ośrodkiem włókienniczym.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2012-06-28
Będąc z zawodu tłumaczem, muszę zwracać szczególną uwagę na poprawność językową. Nie mogę odnaleźć odpowiedzi na nurtujące mnie pytanie. Czy wykorzystanie skrótu j. w znaczeniu ‘język’, np. j. polski jest aby na pewno poprawne? Zadaję to pytanie, ponieważ nie mogę odnaleźć takiej formy skrótu w żadnym z dostępnych słowników, a jedynie skrót jęz.. Dziękuję za ewentualną odpowiedź, wskazanie źródła odpowiedzi.
Skrót j. od formy język może być używany, a notuje go np. Słownik skrótów Józefa Parucha, Warszawa 1992 (wyd. Wiedza Powszechna).
Katarzyna Mazur
Frazeologia2012-06-28
Chciałem rozwiać moje wątpliwości dotyczące zwrotu z punktu widzenia. Bardzo często stosowany on jest w kontekście różnych nauk, przedmiotów, pojęć abstrakcyjnych, np. z punktu widzenia wiary, z punktu widzenia prawa, z punktu widzenia potrzeb itd. W mojej opinii jest to bardzo rozpowszechniony błąd, ponieważ punkt widzenia (czyli inaczej pogląd, osąd, opinię) może mieć wyłącznie człowiek, a co za tym idzie, poprawne połączenie to z mojego punktu widzenia, z jej punktu widzenia itd. Czy moje wnioskowanie jest słuszne?
Tak, ma Pan rację. W języku polskim funkcjonuje frazeologizm z punktu widzenia kogoś/jakiegoś, a zatem poprawne byłyby konstrukcje z punktu widzenia fizyka, z punktu widzenia człowieka wierzącego, z prawnego punktu widzenia. Połączenie z punktu widzenia wiary nie do końca mieści się w normie.
Katarzyna Mazur
Wymowa2012-06-28
Chciałbym poruszyć kwestię takiego zjawiska jak upraszczanie grup spółgłoskowych. Duża część społeczeństwa ma tendencję do mówienia: [króleski] zamiast [królewski], [szejset] zamiast [sześćset] czy [japko] zamiast [jabłko]. Czy mówienie w ten sposób jest prawidłowe? Czy powinniśmy jednak starać się mówić tak jak piszemy, tj. [króleWski], [szeŚĆset], [jaBŁko] itp.?
Wyrazy powinniśmy wymawiać tak, aby móc mieć pewność, że nasz odbiorca usłyszał słowo, o jakie nam chodzi, ale też tak, żeby nasza wypowiedź nie brzmiała przesadnie starannie – hiperpoprawnie. Przy szybkim, a nawet nie tak całkiem szybkim, wymawianiu naturalną sprawą jest to, że dochodzi do upraszczania grup spółgłoskowych, nie powinno jednak to upraszczanie być zbyt daleko posunięte, bo w przeciwnym razie zatracimy trzon wyrazu.
W przypadku wyrazów, o które Pan pyta, wzorcowe są wymowy [krulefski], [sześset], [japłko] lub [jabłko], w normie potocznej akceptowalne zaś są następujące sposoby wypowiadania tych słów: [kruleski], [szejset], [japko]. Niepoprawna byłaby wymowa [sześćset] oraz nierzadko spotykana [jabułko].
Katarzyna Mazur
Odmiana2012-06-28
Dopiero siadłyśmy a już musimy wstać – czy w tym zdaniu poprawne jest użycie słowa siadłyśmy, czy też raczej należałoby użyć słowa usiadłyśmy? Czy w ogóle słowa siadł siadłam są poprawne i od jakiej bazy pochodzą?
Siadłyśmy, siadł oraz siadłam to formy fleksyjne czasownika siąść, a pierwsza z nich w przywołanym zdaniu jest użyta zupełnie poprawnie.
Katarzyna Mazur
Grzeczność językowa2012-06-28
Czy niegrzeczne jest użycie zaimka TY podczas rozmowy face to face, np: Ty zrób? Czy powinno się raczej powiedzieć: Mamo, zrób. To podobnie jak mówienie o kimś w liczbie trzeciej, np. On to zrobił, podczas gdy osoba, o której mowa, uczestniczy w rozmowie.
Zaimka ty nie powinno się używać, jeśli nie jest on wyraźnie przeciwstawiony innemu zaimkowi lub rzeczownikowi w zdaniu, normalnie zatem przy orzeczeniu jest on pomijany, czyli powiemy Przyszedłeś zamiast *Ty przyszedłeś, ale już dobrze będzie Ty przynieś mi pędzel, a Marysia niech weźmie se sobą farbę albo Ty byłaś u nas wczoraj, a dziś przyszła ona. Użycie zaimka poza takim kontekstem faktycznie może być uznane za albo niepoprawne, albo – z odpowiednim akcentem – niegrzeczne. Podobnie jako nie do końca uprzejme – co Pani słusznie zauważyła – jest odbierane mówienie w trzeciej osobie z podaniem zaimka o kimś, kto jest obecny i aktywnie uczestniczy w jakimś polilogu. Świadczy to nierzadko o ignorowaniu tego kogoś.
Katarzyna Mazur
Składnia2012-06-28
Czy dopuszczalna jest konstrukcja opłaty naliczone W fakturach (zamiast NA fakturach)?
Powinno być opłaty naliczone na fakturach.
Katarzyna Mazur
Składnia2012-06-28
Zastanawia mnie kwestia użycia podmiotu w odpowiednim przypadku w zdaniu Napisz, czego przybyło w Twojej szafie bądź Napisz, co przybyło w Twojej szafie. Intuicyjnie wydaje mi się, że odpowiednią formą jest czego, niemniej nie mogę znaleźć nigdzie odpowiedniego uzasadnienia - poza analogią do czasownika ubywać, gdzie na pewno poprawną formą jest Napisz, czego ubyło, na pewno nie Napisz, co ubyło. Czy mogę prosić o pomoc w rozwikłaniu tej zagadki?
Czasownik przybywać w znaczeniu ‘powiększać jakiś zbiór’ rządzi dopełniaczem swojego podmiotu, zatem wszystkie m.in. zaimki, które występują w miejscu tego podmiotu, powinny również mieć postać dopełniacza. W związku z tym przywołane zdanie powinno mieć brzmienie: Napisz, czego przybyło w Twojej szafie, z zaimkiem co w drugim przypadku.
Katarzyna Mazur
Składnia2012-06-28
Jak poprawnie należy napisać/powiedzieć: Syn podał się do matki czy Syn podał się na matkę? Dlaczego jedna z tych form jest poprawna, a druga nie? Przyznam, że optuję za pierwszą wersją.
Właściwie obie wersje należałoby uznać za poprawne, choć nieco zróżnicowane pod względem obszaru występowania. Do takich wniosków prowadzi analiza zapisów w dwóch słownikach gwarowych.
W pierwszym z nich – Małym słowniku gwar polskich pod red. J. Wronicz (Kraków 2010) – w artykule dotyczącym czasownika podać się w znaczeniu ‘odziedziczyć po kimś jakieś cechy’ mamy taki przykład użycia A ona no to tak sie podała do mnie, można powiedzieć. Słownik notuje ponadto przymiotnik podany z następującą ilustracją materiałową: Wszyski dzieci sóm dó mie podane. Oba wyrazy, jak podają autorzy, są w użyciu na terenie Śląska i Małopolski.
Drugi ze słowników – Mały słownik gwary Górnego Śląska napisany przez Bożenę Cząstkę-Szymon, Jerzego Ludwiga i Helenę Synowiec (Katowice 2000) – opisuje jednostkę podany na kogoś (‘podobny do kogoś’) i opatruje ją cytatem: Łóna jest cołkiym podano na swoja matka.
Katarzyna Mazur
Słowotwórstwo2012-06-28
W języku polskim zadomowiło się już słowo barista, choć nie jest jeszcze tak popularne jak barman. Barista jest osobą, która zajmuje się profesjonalnym parzeniem i przygotowaniem kawy. Chciałabym zapytać, czy poprawne jest używanie przymiotnika od tego słowa, np. mówiąc o szkoleniach dla baristów. Czy można użyć określenia szkolenie baristyczne?
Spokojnie może Pani używać przymiotnika baristyczny.
Katarzyna Mazur
Różne2012-06-28
Mam ogromny problem. Mianowicie w pracy naukowej (magisterskiej) przyjęłam zasadę zapisu obcych wyrazów kursywą. Pojawia się, m.in. słowo: design oraz boutique. Jednak oba wyrazy zostały już na tyle spolszczone, że w odmianie używa się, np. hotel designerski, butikowy. W związku z tym moje pytanie: czy zapisywać kursywą zarówno design, jak i designerski, czy tylko design, a designerski pozostawić bez kursywy, czy oba: design i designerski potraktować bez kursywy?
Ponieważ wyrazy design i boutique przyłączają polskie końcówki fleksyjne, świadczy to o ich zadomowieniu w polszczyźnie i jest argumentem za tym, żeby pisać jedynie bez kursywy. Tym bardziej trzeba zrezygnować z pisma pochyłego przy notowaniu pochodzących od nich przymiotników.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2012-06-28
Mam problem ze słowem azaliż. Szukałam w słowniku etymologicznym, jednak nie znalazłam tam satysfakcjonującej odpowiedzi. Czy mogłabym się dowiedzieć, co to słowo dziś znaczy i w jakich kontekstach można go używać?
Słowo azali (także w wariancie ze wzmocnioną partykułą ) używane jest dziś już tylko w tekstach o stylu podniosłym lub w stylizacji archaizującej, a znaczy ono po prostu ‘czy’ i może być używane właściwie w tych samych kontekstach, co spójnik czy. Zachęcam do zajrzenia tutaj.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2012-06-27
Nie jestem pewna odmiany pewnych nazwisk na zaproszeniu: Kossmann – Państwa Kossmann czy raczej Kossmannów, BarczakBarczaków, SteckoStecków.
Powinno być: Państwa: Kossmannów, Barczaków, Stecków.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166