Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (583) Interpunkcja (191) Wymowa (69) Znaczenie (260) Etymologia (302) Historia języka (24) Składnia (333) Słowotwórstwo (135) Odmiana (328) Frazeologia (131) Poprawność komunikacyjna (189) Nazwy własne (430) Wyrazy obce (89) Grzeczność językowa (40) Różne (162) Wszystkie tematy (3266)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Interpunkcja2015-10-26
Chciałabym wiedzieć, czy w zdaniu: Nie zrobię tego, ani tego powinnam postawić przecinek przed ani, czy też nie. Wiem, że na ogół przed ani nie stawiamy przecinka. Wyjątkiem są sytuację typu: On nie zrobił ani tego, ani tamtego. No i właśnie mam niejasne wrażenie, że w przypadku zdania: Nie zrobię tego, ani tego słowo ani jest jakby ukryte (w domyśle), ale konstrukcja zdania sugeruje jego obecność. Dlatego ja intuicyjnie w takim zdaniu postawiłabym przecinek. Ale nie mam pewności, czy nie byłby to błąd.
Pani wątpliwości rozwieją dwie zasady pisowni polskiej. Jedna z nich wskazuje, że nie rozdziela się przecinkiem zdań złożonych współrzędnie połączonych m.in. spójnikami wyłączającymi, takimi jak ani, ni (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/371-Zdania-wspolrzedne-polaczone-spojnikami-lacznymi-rozlacznymi-wylaczajacymi;629785.html), co pokazuje poprawnie zapisany przykład Nie zrobię tego ani tego. Druga zasada mówi natomiast, że jeśli spójnik wyłączający ani został powtórzony na początku dwóch zdań współrzędnych, przecinek należy postawić przed powtórzonym spójnikiem (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/373-Spojnik-laczny-rozlaczny-wylaczajacy-oraz-partykula-czy-powtorzone-na-poczatku-dwoch-zdan-wspolrzednych;629788.html). Jeśli więc w zdaniu z ani miałby się pojawić przecinek, musiałoby mieć ono np. postać Nie zrobię ani tego, ani tego. Idzie o to, że istnienia spójnika ani nie mamy się domyślać, lecz musi on w zdaniu być użyty.
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2015-10-26
Dzień dobry, jestem członkiem zarządu Fundacji na Rzecz Rodziny i choć Fundacja działa już od ponad dziesięciu lat, wciąż gnębi nas niepewność, jak powinniśmy zapisywać jej nazwę: Fundacja na Rzecz Rodziny, Fundacja Na Rzecz Rodziny czy może Fundacja na rzecz Rodziny.
Jedyny poprawny zapis to Fundacja na rzecz Rodziny (i skrót [iFR) zgodnie z następującą regułą „Zasad pisowni polskiej”: http://sjp.pwn.pl/zasady/Nazwy-indywidualne-jednostkowe-urzedow-wladz;629403.
W polszczyźnie przy tworzeniu skrótów pomijamy większość przyimków i spójników (czasem zdarza się przyimek o, bp. w skrócie ZBoWiD ‘Związek Bojowników o Wolność i Demokrację’, spójnik i zwykle jest elementem skrótowca, np. PKiN [Pałac Kultury i Nauki’, PiS ‘Prawo i Sprawiedliwość’). Oto reguła dotycząca pomijania wyrazów: http://sjp.pwn.pl/zasady/Pomijanie-w-skrotowcach-niektorych-elementow-wystepujacych-w-pelnych-nazwach;629582.html.
Połączenia na rzecz nie ma zwyczaju skracać i jego początkowych liter umieszczać w skrócie, pomijam tu fakt, że FnrR wygląda, jakby miała w środku skrót nr. Proszę wziąć pod uwagę analogię interesującej Pana nazwy do Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, od której poprawny skrótowiec ma postać FNP.

Ortografia2015-10-26
Szanowni Państwo! W nawiązaniu do reguł i wyjątków od nich dotyczących pisowni partykuły nie z imiesłowami (http://sjp.pwn.pl/zasady/168-Z-imieslowami-przymiotnikowymi;629516.html) zwracam się do Państwa z uprzejmą prośbą o pomoc w rozwiązaniu dylematu, jak zapisać partykułę nie z imiesłowem w zdaniu: Twórcy przekażą know-how wniesione lub nie wniesione (niewniesione?) do projektu.
Dodam, że mam wątpliwości czy wniesione / niewniesione w kontekście zdania stanowią przeciwstawienie, a także czy stanowią imiesłów w znaczeniu czasownikowym (wniesione odnosi się do cechy, więc jest imiesłowem przymiotnikowym). Niemniej nie mogę oprzeć się wrażeniu, że zapis partykuły z imiesłowem osobno jest bardziej słuszny.
Pisownia rozdzielna, jak sama Pani wie, jest dopuszczalna w przypadkach takich, jak ten opisywany przez Panią. Co więcej: w wyraźnych przeciwstawieniach rozdzielnie zapisuje się także partykułę nie z rzeczownikami i przymiotnikami, z którymi wszak reguła ogólna nakazuje pisownię łączną (http://sjp.pwn.pl/zasady/Pisownia-laczna-partykuly-nie;629513.html), np. nie nauczyciel, ale pisarz; nie słodki, lecz gorzki (bez takiego kontekstu obowiązują formy: nienauczyciel, niesłodki).
Uważam, podobnie jak honorowy przewodniczący Rady Języka Polskiego, prof. Walery Pisarek, że umiejętność zastosowania rozdzielnej pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi jest przejawem wyższej świadomości językowej. Jeśli czuje Pani wyraźnie czasownikowy charakter imiesłowu, to proszę śmiało – zwłaszcza w tak jednoznacznej konstrukcji przeciwstawnej – pisać te słowa osobno. Oto link do uchwały Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 9 grudnia 1997 roku, która zmieniła zasady pisownię nie z imiesłowami: www.rjp.pan.pl.

Odmiana2015-10-26
Czy słowo temperatura ma liczbę mnogą?
Nie ma przeciwwskazań, aby od rzeczownika temperatura w znaczeniu «odczytywana na skali termometru wielkość fizyczna określająca stopień ogrzania czegoś, np. powietrza lub wody w jakimś miejscu» używać w liczbie mnogiej. Formy odmiany tego wyrazu znaleźć można w udostępnionym w Internecie „Słowniku gramatycznego języka polskiego”: http://sgjp.pl/leksemy/#8184/temperatura. W komunikatach meteorologicznych często jesteśmy ostrzegani przed wysokimi czy niskimi temperaturami. W „Wielkim słowniku języka polskiego PAN” (www.wsjp.pl) podano cytaty pochodzące z Narodowego Korpusu Języka Polskiego, które również dokumentują tego typu formy: „Podczas panowania ujemnych temperatur powietrza mgła składa się głównie z mieszaniny przechłodzonych kropelek wody i kryształków lodu” (z książki Alojzego Wosia „Meteorologia dla geografów” z 1997 roku); „[...] polecam malutkie ręczniczki frotte. Te są najbardziej higieniczne, bo można je prać w wysokich temperaturach” (z dodatku do „Gazety Wyborczej” z 1997 roku). Formy pluralne znajdziemy również w tekstach o tematyce budowlanej, rolniczej, mechanicznej, naukowej i innych.

Ortografia2015-10-26
Jak pisać wielką czy małą literą wyrażenie Święta Bożego Narodzenia?
W zasadzie nazwą święta jest samo połączenie Boże Narodzenie, a rzeczownik święta nie powinien być pisany wielką literą (zob. http://sjp.pwn.pl/zasady/70-Nazwy-swiat-i-dni-swiatecznych-w-odroznieniu-od-ich-nazw-opisowych;629388). Praktyka udokumentowana w życzeniach, kartkach okolicznościowych, reklamach i innych tekstach pokazuje, że użytkownicy polszczyzny wolą pisownią wielką literą objąć także wyraz święta. Użycie takie można wytłumaczyć względami uczuciowymi (zob. reguła http://sjp.pwn.pl/zasady/Uzycie-wielkiej-litery-ze-wzgledow-uczuciowych-i-grzecznosciowych;629417.html).

Odmiana2015-10-26
Zasiedlić Marsa czy zasiedlić Mars?
Zdecydowanie zasiedlić – kogo? co? – Marsa. Nazwa planety Mars ma w bierniku formę równą dopełniaczowi: Marsa. Formy odmiany wyrazów znaleźć można w udostępnionym w Internecie „Słowniku gramatycznego języka polskiego”: http://sgjp.pl/leksemy/#4026/Mars.

Składnia2015-10-26
Czy forma 130 elementy jest poprawna? Np. widzę 130 elementy – czy jest możliwość, by użyć 130 elementy zamiast 130 elementów?
Z liczebnikami jest tak: połączenia jeden element, dwa elementy, trzy elementy, cztery elementy występują w związku zgody, a w połączeniach rzeczowników z liczebnikami od 5 wzwyż mamy do czynienia ze związkiem rządu, co oznacza, że liczebniki pięć, sześć, dwadzieścia, sto trzydzieści i inne wymagają, aby towarzyszący im rzeczownik przybrał formę dopełniacza (rządzą formą rzeczownika). Dlatego jedyną akceptowalną formą w polszczyźnie jest połączenie sto trzydzieści – czego? – elementów. Nie zmienia tego nawet użycie z czasownikiem widzieć.

Odmiana2015-10-26
Chodzi o słowo kilkanaścioro, a właściwie o jego odmianę. Jak jest poprawnie:
Zabawę przygotowano dla kilkanaściorga czy kilkunaściorga dzieci?
Zdecydowanie dla kilkanaściorga dzieci. Formę tę odnotowuje m.in. „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. Andrzeja Markowskiego, przestrzegając jednocześnie przed błędnymi formami z wewnętrznym -u-. Warto sięgnąć także do udostępnionego w Internecie „Słownika gramatycznego języka polskiego”, który zamieszcza pełen zestaw form odmiany interesującego Panią słowa: http://sgjp.pl/leksemy/#90121/kilkana%C5%9Bcie.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Jestem w trakcie wypisywania zaproszeń ślubnych i pojawiła się pewna wątpliwość. Otóż jeden z naszych przyjaciół ma na imię Bolko. Nie Bolesław, nie Bolek, tylko Bolko. Jaki jest paradygmat odmiany tego imienia? Zapraszamy Sz.P. Bolko czy Bolka?
Zaproszenie jest tekstem oficjalnym, nawet jeśli jest kierowane do znajomych, rodziny, przyjaciół. Nawet na zaproszeniu do babci nie napiszemy zapraszamy babcię Jadzię Kowalską, lecz zapraszamy Jadwigę Kowalską. Już w tym momencie sprawa powinna być jasna, ponieważ Bolesław i Bolko to dwa różne imiona, a Bolek jest zdrobnieniem od Bolesław i w zaproszeniu tej formy nie użyjemy. Pozostaje imię Bolko, które oczywiście jest odmienne, lecz formy ma zbieżne z formami zdrobnienia Bolek: Bolko, Bolka, Bolkowi, Bolkiem, Bolku. I w tym miejscu warto się zastanowić, czy Zapraszamy Sz.P. Bolka Kowalskiego rzeczywiście stanowi problem. Sam Bolko wie, jak brzmi jego imię, zapewne je odmienia, a zaproszenie jest adresowane do niego…

Interpunkcja2015-10-26
Bardzo proszę o informację, czy w buletach na końcu zdań powinno się wstawiać kropkę jak na końcu zdania. Czy bulety powinno się zaczynać od wielkiej czy małej litery? Bulety występują w newsletterach e-mailingowych bądź w ulotkach – to wymienione w punktach korzyści przedstawionej oferty.
Rozumiem, że bulety to pewien rodzaj wyliczeń, a zatem należy postąpić z nimi tak jak z wyliczeniami. W przypadku wyliczeń składających się z członów zapisywanych od myślnika w osobnych wierszach można albo umieszczać na końcu każdego z nich średniki lub przecinki, albo zrezygnować z tych znaków, jeśli człony wyliczenia są krótkie i będzie to podnosiło czytelność tekstu, np.:
Oferujemy:
— niskie ceny
— dostępność usług
— wysoką jakość
— profesjonalną obsługę.

lub:
Oferujemy:
— niskie ceny,
— dostępność usług,
— wysoką jakość,
— profesjonalną obsługę.

Jak widać, wyliczenie należy zakończyć kropką. Jeśli wyliczamy coś za pomocą zdań, kolejne punkty powinna rozpoczynać wielka litera, a kończyć kropka, np.:
Plan pracy:
1. Przygotowujemy narzędzia.
2. Kupujemy materiały.
3. Wykonujemy szkic.
4. Wycinamy szablon.
5. Malujemy wzór.


Różne2015-10-26
Moje pytanie dotyczy wyznania wiary katolickiej według Kodeksu Prawa Kanonicznego. Otóż zastanawiam się, jaki zwrot jest prawidłowy: ukrzyżowany został dla nas pod Ponckim Piłatem czy może też ukrzyżowany został dla nas pod Poncjuszem Piłatem. A może oba zwroty są prawidłowe?
W Kościele funkcjonują dwa ustalone teksty wyznania wiary, oba cytowane są w katechizmie Kościoła katolickiego (w wydaniu Pallotinum 1994 na s. 54): jeden – „Symbol Apostolski” i drugi – „Symbol Nicejsko-Konstantynopolitański” (używany w liturgii eucharystycznej), zredagowane w różnych okresach historii Kościoła, zgodnie z potrzebami czasu. Pierwszy (bardziej archaiczny językowo) zawiera frazę umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion. W drugim tekście odpowiada jej fraza Ukrzyżowany również za nas pod Poncjuszem Piłatem został umęczony i pogrzebany.

Znaczenie2015-10-26
Moi koledzy z pracy uważają, że stosowane przeze mnie w różnych opracowaniach określenie osoby pochodzenia kaukaskiego nie jest poprawne. Czy mają rację?
Nie sprecyzował Pan, o jakie opracowania chodzi, ale podejrzewam, że pisze Pan na temat ras ludzkich. W opisach antropologicznych stosuje się termin rasa kaukaska (kaukazoidzi) w znaczeniu ‘rasa biała’, jeśli natomiast zamiast tego użyjemy połączenia osoby pochodzenia kaukaskiego, odbiorcy mogą je odczytać jako określenie osób, które pochodzą z Kaukazu.

Znaczenie2015-10-26
Czy czasownik utopić się (o człowieku, który się topi) może zostać zastąpiony formą zostać utopionym, zdaniem wyrażonym w formie biernej?
Jest pewna istotna różnica między utopić się a zostać utopionym: forma z się wskazuje, że ktoś stracił życie w wyniku utonięcia bez niczyjej pomocy (por. definicję z „Uniwersalnego słownika języka polskiego” pod red. S. Dubisza: «stracić lub odebrać sobie życie przez całkowite pogrążenie się, zanurzenie się w wodzie i duszenie się wywołane napełnieniem się wodą dróg oddechowych; utonąć»), a konstrukcja bierna zostać utopionym zawiera wskazanie osoby, która odebrała ofierze życie, topiąc ją. Także czasownik utopić ma znaczenie «pozbawić życia przez całkowite pogrążenie, zanurzenie w wodzie, wrzucenie do wody». Analogiczne jest zestawienie zabić się «odebrać sobie życie, popełnić samobójstwo» oraz «ponieść śmierć w wypadku; zginąć» i zostać zabitym (przez kogoś). Jak zatem widać, jedno z określeń tu wymienianych nie może zastąpić drugiego.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Przepraszam, że zawracam czas taką drobnostką, jednak wydaje mi się, że tylko Państwa wiedza i autorytet są w stanie rozstrzygnąć spór. Sprawa tyczy się odmiany (deklinacji) nazwiska Wall. Kolega upiera się, że jest ono nieodmienne, ja twierdzę, że jest. Czy byliby Państwo łaskawi orzec, kto ma rację? Swoje zdanie opieram na „Wielkim słowniku języka polskiego”, w którym jest wyraźnie napisane, że nazwisko należy odmieniać, jeśli jest to tylko możliwe.
Większość nazwisk podlega odmianie, nieodmienne są bardzo nieliczne (zob. Nazwiska nieodmienne). Nazwisko Wall powinno przyjąć w liczbie pojedynczej formy: Walla, Wallowi, Wallem, Wallu, a w liczbie mnogiej: Wallowie, Wallów, Wallom, Wallami, Wallach.

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Istnieje wieś Szkudła (w mianowniku). Czy poprawie jest: do Szkudły, w Szkudli?
Skoro forma podstawowa ma postać Szkudła (jak szkoła, to nazwa powinna się odmieniać jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego: idziemy do Szkudły, przyglądamy się Szkudle, widzimy Szkudłę, chwalimy się Szkudłą, mówimy o Szkudle.

Ortografia2015-10-26
Jak jest poprawnie: aha czy acha?
„Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN” pod red. E. Polańskiego podaje tylko jedną poprawną formę: aha (zob. http://sjp.pwn.pl/so/aha;4407884.html). Słowniki języka polskiego podają definicję tego potocznego słowa: «wykrzyknik wyrażający potwierdzenie, zrozumienie, przypomnienie, ironię itp.» (zob. http://sjp.pwn.pl/sjp/aha;2439013.html).
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-10-26
Czy nazwisko Paszko się odmienia? Jeżeli tak, to w jaki sposób?
Nazwiska zakończone na -o odmieniają się według deklinacji żeńskiej, podobnie jak Matejko, Kościuszko, Moniuszko, Fredro. Kolejne formy to: Paszki, Paszce, Paszką jak Matejki, Matejce, Matejką, Kościuszki, Kościuszce, Kościuszką, Fredry, Fredrze, Fredrą. W liczbie mnogiej, czyli np. dla pary małżeńskiej lub rodzeństwa, nazwisko to powinno przyjąć formy: Paszkowie, Paszków, Paszkom, Paszkami, Paszkach.

Frazeologia2015-10-26
Spotkałem się z opinią, że sformułowanie zadać kłam należy do języka potocznego. Chciałbym się dowiedzieć, czy rzeczywiście można ten zwrot tak zakwalifikować.
Połączenie to nie należy z pewnością do języka potocznego, a wręcz przeciwnie: można je umieścić w stylu wysokim. W słownikach rzeczownik kłam określany jest jako archaizm z definicją «fałsz, kłamstwo, kłamanie» i wskazaniem, że we współczesnym języku pojawia się wyłącznie w cytowanym w pytaniu związku frazeologicznym. Zadawać komuś / czemuś kłam / fałsz uznawane jest za wrażenie przestarzałe i/lub podniosłe, w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” pod red. S. Dubisza odnotowane jest z definicjami: «stwierdzać nieprawdziwość, fałszywość czegoś; demaskować czyjeś kłamstwo» (z przykładem: zadawać kłam plotkom, pogłoskom i «zarzucać komuś kłamstwo» (z przykładem: Nie pozwolę, żeby zadawano mi kłam).

Frazeologia2015-10-26
Czy wyrażenia pranie brudnych pieniędzy i zimna wojna należy brać w cudzysłów?
Oba cytowane połączenia to związki frazeologiczne, czyli wyrażenia metaforyczne, przenośne: zimna wojna to określenie napiętych stosunków między USA i ZSRR oraz ich sojusznikami, walki prowadzonej środkami politycznymi, ekonomicznymi i propagandowymi bez używania broni; można także mówić o takich stosunkach między państwami jako o zimnej wojnie (definicja z „Uniwersalnego słownika języka polskiego” pod red. S. Dubisza), wyrażanie prać brudne pieniądze w znaczeniu «legalizować nieuczciwie zarobione pieniądze, inwestując je w legalne interesy» podaje „Wielki słownik języka polskiego PAN” (www.wsjp.pl). Związków frazeologicznych w polszczyźnie nie ujmuje się w cudzysłów, odbiorcy rozpoznają je jako wyrażenia przenośne, bazując na swej znajomości języka.

Wyrazy obce2015-10-26
Mam problem ze słowem pisownią anglojęzycznego słowa starup / start-up oznaczającego nowo powstałe przedsiębiorstwa, spółki czy działalności gospodarcze. W Internecie widziałem kilka różnych sposobów zapisu i przyznam, że jestem nieco skołowany. Jak zapisać to słowo, aby brzmiało najpoprawniej: starupów, start-up’ów czy może startup’ów?
Sprawa jest nieco skomplikowana. Interesującej Pana nazwy nie odnotowują jeszcze polskie słowniki. Określenie jest dość nowe i dlatego bywa niejednolicie zapisywane. Sprawdziłam więc w „Merriam-Webster Dictionary” – słownik ten podaje pisownię formy angielskiej start-up i pewnie taką można byłoby przyjąć również na gruncie polskim. Oczywiście zgodnie z tendencja, jaką można zaobserwować w angielszczyźnie, może się wkrótce ustalić w tym znaczeniu jako jedyna pisownia łączna startup, którą widać już zresztą na anglojęzycznych i polskich stronach. Podobnie jest z angielskim rzeczownikiem makeup nazywającym podkład pod makijaż, który polskie słowniki odnotowują jedynie jako make-up, podczas gdy wspomniany „Merriam-Webster Dictionary” odnotowuje tylko formę makeup, będącą efektem częstego w angielszczyźnie procesu scalania czasownika (make) z przyimkiem (up) w celu utworzenia rzeczownika (por. też angielski czasownik pick up ‘podnieść’ i rzeczownik od niego pochodny pickup ‘półciężarówka’, w polszczyźnie odnotowywany w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” jako pick-up lub w wersji spolszczonej pikap).
Mając na uwadze powyższe argumenty, można powiedzieć, że poprawnie będzie napisać startup. Inna sprawą jest zapis form odmiany tego rzeczownika. Przytacza Pan formy pisane z apostrofem, gdy tymczasem apostrof nie jest tu potrzebny, ponieważ używany jest do przedstawiania form odmiany wyrazów obcych jedynie wtedy, gdy istnieje różnica ilościowa pomiędzy pisownią a wymową, a konkretnie wtedy, gdy na końcu wyrazu występuje e, które jest niewymawiane, np. w formach sprite’a, pendrive’a. Jeśli wyraz nie ma na końcu głoski niemej, końcówki dodajemy bezpośrednio do tematu.
Rzeczownik startup przyjmowałby zatem w odmianie przez przypadki formy następujące: w liczbie pojedynczej: DB. startupu, C. startupowi, N. startupem, Ms. startupie, w liczbie mnogiej: M. startupy, DB. startupów, C. startupom, N. startupami, Ms. startupach.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164