Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Odmiana2005-12-06
Proszę o potwierdzenie poprawności czasowników np. umówiłom się, uwiłom sobie, wypiłom, zjadłom - wiem, że są poprawne, ale sprzeczam się z koleżankami (nie wierzą w ich poprawność). Pięknie dziękuję. MG
Wymienione formy 1. os. lp. rodzaju nijakiego czasowników z punktu widzenia systemu językowego są jak najbardziej poprawne, są to jednak formy praktycznie nie używane, ponieważ mówiąc w 1. os. lp. każdy z nas używa form odpowiedniego rodzaju, czyli żeńskiego bądź męskiego. Pisaliśmy już w dziale Odmiana na temat takich form, które nazywa się potencjanymi. Proszę wpisać formę zraniłom do poradnianej wyszukiwarki i przeczytać naszą wcześniejszą wypowiedź.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-12-06
Czy Komisja Poprawności Języka Polskiego wydała jakąś nową ustawę, dotyczącą np. pisowni i odmiany czasowników przyjść czy włączać? Notorycznie słyszę, że można już mówić włanczać, przyszedłem i drżę o czystość i piękno naszego języka. Pozdrawiam, Katarzyna.
Proszę się nie bać, Rada Języka Polskiego nie zaakceptowała jak dotąd żadnej z tych form i zapewne nigdy nie zaakceptuje, zwłaszcza zaś rażąco niepoprawnej formy !przyszłem. Słowniki poprawnej polszczyzny natomiast nadal nie aprobują niepoprawnej wymowy !włanczać. Wszystkie opowiastki o tym, że zmieniono już zdanie na ten temat, są wyssane z palca.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-12-06
Chciałbym się dowiedzieć, kiedy używa się formy koszty, a kiedy koszta.
Słowniki, podając końcówki odmiany rzeczownika koszt, jako pierwszą z dwóch obocznych końcówek w mianowniku liczby mnogiej notują tę częstszą, którą jest -y, końcówkę -a natomiast uznają za rzadką lub też przestarzałą (ową rzadkość potwierdzają także źródła internetowe – po wpisaniu obu form do wyszukiwarki okazuje się, że koszty jest używane prawie 50 razy częściej niż koszta). O formach przybierających w M. lm. końcówkę -a typu fundamenta, dokumenta pisał niegdyś Witold Doroszewski w tomie O kulturę słowa (t. 1, Warszawa 1964, s. 656), stwierdzając, że formy takie są poprawne, ale jedynie w świetle fleksji łacińskiej, wymienione wyrazy pochodzą bowiem od fundamentum, documentum. Wskazując na wpływ łacińskiej fleksji uczony ten podkreślał jednak, że na gruncie polskim rzeczowniki te powinny przybierać końcówki typowe dla polskiej deklinacji. Przez analogię do omawianych wyżej form końcówkę -a w M. lm. zaczęto niepotrzebnie dodawać także do wyrazów obcych pochodzenia niełacińskiego, takich jak koszt czy grunt tworząc formy koszta, grunta. Między formą koszty a formą koszta nie ma żadnej różnicy semantycznej, istnieją jednak rzeczowniki, w których w wariantach z różnymi końcówkami obocznymi dokonało się z czasem zróżnicowanie znaczeń, jak np. w formach akty (‘czyny, działania, wykonania, spełnienia’) i akta (‘zbiór dokumentów odnoszących się do jakiejś sprawy, a także zbiór ksiąg zawierających je’). Wydaje się, że forma koszta powoli będzie wychodzić z użycia jako nietypowa, ustępując miejsca regularnemu -y.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-11-22
Witam serdecznie :) Chciałbym dowiedzieć się jak brzmi forma celownika bądź narzędnika słowa sierra.
Sierra jest rzeczownikiem, który w celowniku liczby pojedynczej ma formę sierze, a w narzędniku – sierrą. W liczbie mnogiej celownik ma formę sierrom, a narzędnik sierrami.
Nazwa miejscowa Sierra Leone jest nieodmienna.
Romualda Piętkowa
Odmiana2005-11-18
Dlaczego poprawna jest jedynie forma poszedłem, a !poszłem niepoprawna?
Różnice między formą męską a żeńską w odmianie czasownika pójść w liczbie pojedynczej czasu przeszłego wynikają z rozwoju fonetycznego tych form w historii polszczyzny (są konsekwencją procesów, które dokonały się w X-XI w.): wokalizacji i zaniku jerów oraz uproszczeń spółgłoskowych. W formie męskiej czasu przeszłego *pošьdlъ (pokrewnej do prasłowiańskiego imiesłowu *šьdъ od czasownika *iti ‘iść’) doszło do zaniku końcowego jeru twardego ъ (półsamogłoski), który był w pozycji słabej, oraz do przejścia wewnętrznego jeru miękkiego ь w samogłoskę e, natomiast w formie żeńskiej *pošьdla zanikł wewnętrzny jer, ponieważ występując przed sylabą z samogłoską był w pozycji słabej. W wyniku tych zmian żeńska forma czasu przeszłego miała trudną do wymówienia zbitkę spółgłosek -szdł-, dlatego też uległa ona uproszczeniu do -szł-. Ostatecznie więc dla rodzaju męskiego ustalił się w liczbie pojedynczej czasu przeszłego temat poszed- (poszed-łem, poszed-łeś, poszed-ł), a dla rodzaju żeńskiego: posz- (posz-łam, posz-łaś, posz-ła). Innymi słowy, nie możemy użyć absolutnie niepoprawnej formy !poszłem dlatego, że w 3. os. lp. nie mówimy przecież !on poszł, tylko on poszedł. We wszystkich osobach w liczbie pojedynczej obowiązuje ten sam temat odmiany, stąd forma żeńska poszłam, bo ona poszła.
Mirosława Siuciak i Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-11-15
Jak odmienia się Rzeczpospolita?
Rzeczownik ten ma wariantywne formy odmiany w kilku przypadkach: lp. M. rzeczpospolita, DCMs. rzeczpospolitej // rzeczypospolitej, B. rzeczpospolitą, N. rzeczpospolitą // rzecząpospolitą, W. rzeczpospolita // rzeczypospolita; lm. MBW. rzeczpospolite // rzeczypospolite, D. rzeczpospolitych // rzeczypospolitych, C. rzeczpospolitym, N. rzeczpospolitymi, Ms. rzeczpospolitych. Rzeczpospolita w znaczeniu ‘państwo, ustrój’ przybierać może formy z tzw. fleksją wewnętrzną, czyli z odmienionymi oboma członami (drugie w kolejności wśród wypisanych, np. rzecząpospolitą), które kontynuują stan staropolski i są odbierane jako bardziej staranne i uroczyste. W nazwie gazety – „Rzeczpospolita” – przyjęto odmieniać tylko człon ostatni pospolita, a element rzecz pozostaje nieodmieniony.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-11-15
Czy należy mówić profesorowie, ambasadorowie czy profesorzy, ambasadorzy?
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją A. Markowskiego jako formę częstszą podaje profesorowie, ale także wymienia jako rzadszą formę profesorzy. To, że forma jest rzadsza, nie oznacza, że jest gorsza.
W przypadku drugiego słowa obie formy są potraktowane jako wariantywne, równouprawnione, przy czym zapis w wymienionym wcześniej słowniku jest następujący: ambasadorzy albo ambasadorowie.
W przeszłości formy rzeczowników męskoosobowych w mianowniku liczby mnogiej z końcówką -owie były traktowane jako wyrażające szacunek. W dzisiejszym języku ten niuans chyba zanika.
Małgorzata Kita
Odmiana2005-11-14
Czy istnieje reguła określająca zasadę określania czasowników jako dokonane lub niedokonane w trybie rozkazującym, np. Wyjdź! Czy można określić tryb dokonany lub niedokonany w powyższym przypadku, czy też określa to osoba, np. Wyszedłem? Dziękuję.
Aspekt jest kategorią semantyczną (słownikową), zatem przysługuje czasownikowi (jako jednostce leksykalnej), czyli niezależnie od jego formy gramatycznej (fleksyjnej, w tekście). Dlatego też formę tekstową trzeba „zdekontekstualizować”, czyli sprowadzić do postaci podstawowej (tu: wyjść > wyjdź - uwaga!!!!: nie: wychodzić > wychodź!) - wtedy widać, że to czasownik dokonany; fleksja nie zmienia aspektu // nie wpływa na zmianę aspektu.
Ewa Jędrzejko
Odmiana2005-11-08
Jak należy poprawnie odmienić wyrazy sen i lew? Dziękuję.
MB. sen, D. snu, C. snowi, N. snem, Ms.W. śnie; MBW. sny, D. snów, C. snom, N. snami, Ms. snach.
M. lew, DB. lwa, C. lwu, N. lwem, Ms.W. lwie; M.B.W. lwy, D. lwów, C. lwom, N. lwami.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-11-04
Dlaczego sporo ludzi, skądinąd dość sprawnych językowo, mówi półtorej roku? Gdzie tkwi siła przyciągania tego błędu?
Liczebnik określający wartość 1,5 ma w języku polskim dwie formy rodzajowe: półtora w połączeniu z rzeczownikami męskimi i nijakimi (np. półtora chleba, roku, kilometra, jeziora) oraz półtorej w połączeniu z rzeczownikami żeńskimi (np. półtorej godziny, doby, filiżanki, tony). Dość powszechnym zjawiskiem w języku mówionym są uproszczenia, polegające na ujednolicaniu form - mówiący stosują więc bez zastanowienia tylko jedną formę niezależnie od rzeczownika, z którym się łączy. Nie wszyscy użytkownicy języka polskiego znają tę zasadę, według której rozróżnia się formy rodzajowe, stąd wybierają tę formę, która wydaje im się poprawniejsza, a półtorej jako forma dłuższa o jedną głoskę sprawia być może wrażenie bardziej „eleganckiej”. Innym powodem występowania tego częstego błędu może być fakt, że liczebnik półtora (pochodzący od dawniejszego pół wtora) jest w mianowniku zakończony na -a, tak jak np. wiele rzeczowników żeńskich, prawdopodobnie więc część osób uznaje, że półtora odmienia się wyłącznie w rodzaju żeńskim i używa jedynie formy półtorej. Niektórzy mówią także np. !półtora godziny zamiast półtorej godziny, nieskutecznie asekurując się w ten sposób przed popełnieniem błędu. Trzeba na koniec dodać, że obydwie formy półtora / półtorej są obecnie zleksykalizowane i nieodmienne – tzn. we wszystkich kontekstach zdaniowych mają tę samą postać.
Mirosława Siuciak i Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-10-31
Jak napisać szłem czy szedłem, lubiałem czy lubiłem? Czy są jakieś strony WWW na których jest słownik poprawnej polszczyzny?
Poprawne formy to lubiłem i szedłem. Słownika poprawnej polszczyzny jeszcze niestety w internecie nie ma. Pozostają poradnie językowe i ich archiwa, do których linki podajemy na naszej stronie.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-10-27
Jak brzmi odmiana czasownika wziąć przez czas teraźniejszy, przeszły, przyszły w liczbie pojedynczej i mnogiej?
Wziąć to czasownik dokonany, a zatem odmieniamy go w czasie przeszłym i przyszłym prostym (nazywanym też nieprzeszłym): czas przeszły l.p. 1. wziąłem, wzięłam, 2. wziąłeś, wzięłaś, 3. wziął, wzięła, wzięło; l.mn. 1. wzięliśmy, wzięłyśmy, 2. wzięliście, wzięłyście, 3. wzięli, wzięły; czas przyszły prosty l.p. 1. wezmę, 2. weźmiesz, 3. weźmie; l.mn. 1. weźmiemy, 2. weźmiecie, 3. wezmą.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Odmiana2005-10-25
Czy owoce krzewu winorośli to na pewno (te) winogrona, a nie (to) winogrono ani (ten) winogron?
Na temat tych owoców już się wypowiadaliśmy, ale powtórzę: o jednym owocu krzewu winorośli możemy powiedzieć (to) winogrono, większa ilość tych owoców to ((te) winogrona. Forma winogron to dopełniacz liczby mnogiej, a określenie owoców !(ten) winogron jest niepoprawne.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-10-18
Jak brzmi celownik liczby pojedynczej wyrazu pióro?
Pióru.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-10-18
Która z form jest poprawna: przyłączać czy przyłanczać?
Poprawna forma to oczywiści przyłączać. W niepoprawnym !przyłanczać widać wpływ takiej właśnie wszechobecnej wymowy tego czasownika.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-09-27
Dzień dobry mam pytanie: jak będzie wyglądać 3 os. l. poj. od wyrazu ssać?
On / ona / ono ssie, podobnie jak w przysłowiu: Pokorne cielę dwie matki ssie. Inne formy tego czasownika to (ja) ssę, (ty) ssiesz, (my) ssiemy, (wy) ssiecie, (oni) ssą, rozkaźnik – ssij.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-09-22
Jak brzmi liczba mnoga od słów Pani sędzia?
Sędzia jako ‘kobieta zajmująca się sądzeniem’ ma następującą odmianę: l. p. M. pani sędzia, D. pani sędzi, C. pani sędzi, B. panią sędzię, N. panią sędzią, Ms. pani sędzi, W. pani sędzio; lm. M. panie sędzie, D. pań sędzi, C. paniom sędziom, B. panie sędzie, N. paniami sędziami, Ms. paniach sędziach (por. np. Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego, któr podaje także przykład: Obie sędzie prowadziły dziś sprawy rozwodowe).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-09-22
Witam! Czy znaleziona przeze mnie w podręczniku odmiana liczebnika zbiorowego w związku z rzeczownikiem jest poprawna? Oto ona: C. pięciorgu kurczętom czy też: pięciorgu kurcząt? N. pięciorgiem kurczętami czy: pięciorgiem kurcząt? Ms. pięciorgu kurczętach czy: pięciorgu kurcząt? Dziękuję za odpowiedź.
W przypadku liczebników zbiorowych poprawna jest odmiana: M. pięcioro kurcząt, D. pięciorga kurcząt, C. pięciorgu kurczętom, B. pięcioro kurcząt, N. pięciorgiem kurcząt, Ms. pięciorgu kurczętach. Inaczej łączą się z rzeczownikami liczebniki główne - tutaj występuje związek zgody, a więc rzeczownik ma swoją formę przypadkową i nie jest uzależniony od liczebnika (z wyjątkiem mianownika i biernika, gdzie rzeczownik ma formę D. lm.), np. M. pięć kur, D. pięciu kur, C. pięciu kurom, B. pięć kur, N. pięcioma kurami, Ms. pięciu kurach.
Mirosława Siuciak
Odmiana2005-09-21
Dzień dobry, mam pytanie: czy są rzeczowniki oparte na innym temacie?
Tak, istnieje pewna ilość form supletywnych, czyli form odmiany wyrazów opartych na różnych tematach fleksyjnych. Można wymienić w tej grupie kilka rzeczowników, np. rok – lata, człowiek – ludzie. Istnieją także supletywne formy czasowników (np. być – jest – są, idę – szedł), przymiotników (np. dobry – lepszy, zły – gorszy, duży – większy), zaimków (np. ja – mnie).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2005-06-27
Kasza nazywa się manna, ale czy nie ma kaszy manny czy kaszy mannej?
Manna jest rzeczownikiem i odmienia się według deklinacji żeńskiej (podobnie jak imię Anna). O mannie tak pisał Prof. Jan Miodek w artykule w „Wiedzy i Życiu” nr 9/1997: „(...) coraz więcej osób odbiera połączenie kasza manna tak, jakby to był związek rzeczownika z przymiotnikiem typu kasza jęczmienna lub kasza gryczana (...)”.
Tymczasem poprawne formy to D. kaszy manny, C. kaszy mannie, B. kaszę mannę, N. kaszą manną, Ms. (o) kaszy mannie.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166