Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-12-13
Macedońskie miasto wpisane na listę UNESCO w oryginale nazywa się Охрид (Ohrid). Spotkałam się z dwiema spolszczonymi wersjami tej nazwy: Ochryd i Ochryda. Która z nich jest poprawna?
Słownik ortograficzny PWN podaje jako jedynie poprawą formę Ochryda i to zarówno w odniesieniu do jeziora, jak i miasta (zob. tu).
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-12-13
Czy w języku polskim nazwa stolicy Macedonii, Skopje, jest odmienna (byłam w Skopju, wracam ze Skopja)?
Tak, nazwa Skopje jest odmienna, chociaż w jej przypadku możemy też z fleksji zrezygnować. Jeśli jednak się na nią zdecydujemy, formy przypadków zależnych tego rzeczownika rodzaju nijakiego będą następujące: D. Skopja, C. Skopju, B. Skopje, N. Skopjem, Ms. Skopju. Dodam też, że możliwa w zapisie jest postać z ortograficznym i zamiast j w każdym przypadku, czyli np. Skopie, Skopia itd.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-12-13
Czy w liczebnikach głównych można określić liczbę gramatyczną? Na przykład w kontekście: trzy porcje sałatki, pięć butelek soku.
Tak, liczebniki główne mają kategorię fleksyjną liczby, przy czym jest ona dla nich kategorią klasyfikującą – tzn. każdy liczebnik główny ma liczbę przypisaną, nie odmienia się przez nią. Liczebnik jeden ma liczbę pojedynczą, pozostałe mają liczbę mnogą.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2011-12-13
Czy można użyć stwierdzenia uleżeć się w odniesieniu do włosów?
Na przykład Włosy muszą uleżeć się(gdy włosy są rozczochrane).
Czasownik uleżeć się jest notowany w takich znaczeniach:
„1. «o czymś składającym się z drobnych cząstek: utworzyć zbitą masę»
2. «o owocach: leżąc jakiś czas, zmięknąć, dojrzeć lub stać się zbyt dojrzałym»
3. pot. «o sprawach: ułożyć się pomyślnie, stać się mniej drażliwym, trudnym wskutek upływu czasu»” (cyt. za SJP PWN),
a zatem użycie go w odniesieniu do włosów nie jest użyciem typowym, może jednak być zaakceptowane jako żart, gra językowa.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-12-13
Jak poprawnie zapisać: Podziękowanie dla pani.....za przygotowanie uczniów w Międzyszkolnym Konkursie... czy do Międzyszkolnego Konkursu... czy za przygotowanie uczniów Międzyszkolnego Konkursu....
Zdecydowanie najlepsza i niebudząca wątpliwości poprawnościowych jest forma Podziękowanie dla pani... za przygotowanie uczniów do Międzyszkolnego Konkursu.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-12-13
Mam pytanie: wyraz dwaj (dwaj studenci) to liczebnik czy przymiotnik? Od czego zależy użycie form dwaj, dwóch, dwu?
Wyraz dwaj to zdecydowanie liczebnik. Ta forma występuje tylko w kontekście rzeczowników męskoosobowych w mianowniku. Ale możemy też użyć w odniesieniu do mężczyzn obocznych form mianownika liczebnika dwa, tzn. dwóch oraz dwu, przy czym formy te będą rządziły dopełniaczem rzeczownika, z którym się łączą (por. dwóch mężczyzn, dwu mężczyzn, ale: dwaj mężczyźni – w tym ostatnim przykładzie rzeczownik jest w mianowniku).
W związku z tym zróżnicowaniem wymagań składniowych liczebnika dwa pojawiają się różne interpretacje części zdania w konstrukcjach z tym liczebnikiem (dotyczy to też liczebnika trzy oraz cztery). W niektórych podręcznikach do składni przyjmuje się, że w połączeniu dwaj mężczyźni mamy podmiot mężczyźni i przydawkę liczebną dwaj, bo sam rzeczownik może tu funkcjonować jako typowy podmiot mianownikowy; natomiast w konstrukcjach dwóch mężczyzn oraz dwu mężczyzn mielibyśmy do czynienia z rozbudowanym podmiotem dwóch mężczyzn i dwu mężczyzn.
Katarzyna Mazur
Różne2011-12-13
Chciałam zapytać, czy w tytułach rozdziałów, np.: I. WSTĘP lub II. Otwarcie konferencji po cyfrze rzymskiej powinniśmy stawiać kropkę? Według mnie jest to niepoprawne.
Zasada jest taka, że po liczbach zarówno arabskich, jak i rzymskich oraz po literach pisanych na początku rozdziału (w formie numeracji) możemy postawić kropkę, jeśli sam tytuł piszemy od dużej litery lub w całości wersalikami. Czyli w Pani przykładzie kropki są postawione zasadnie, choć akurat tu ich brak też nie byłby zły.
Gdyby jednak umieszczała Pani te same tytuły w spisie treści, który ma formę wyliczenia, kropkę należałoby postawić bezwzględnie. Jeśliby część wyliczeń zaczynała się małą literą lub cyfrą arabską, kropkę można by też zastąpić nawiasem.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-12-13
Mam pytanie, czy można powiedzieć: Poczułem się skonfrontowany? Czy w ogóle istnieje określenie skonfrontowany. Jesli tak, to czy to słowo zawsze powinno w zdaniu mieć wyjaśnienie, co jest konfrontowane z czym, czy może ta treść mobłaby być w domyśle? Na przykład mówimy: Słuchałam wykładu mojego profesora. Poczułam się skonfrontowana, a może: Słuchałam wykładu mojego profesora na temat postaw studentów do nauki. Poczułam się skonfrontowana. Czy jednak takie zdanie powinno wyjaśniać, że Poczułam się skonfrontowana z postawami, które ja reprezentuję.
Słowo skonfrontowany oczywiście istnieje i znaczy tyle, co porównany czy też zestawiony. Można posłużyć się stwierdzeniem poczułem się skonfrontowany, ale należy tu uważać. Odbiorca, słysząc pierwsze przywołane przez Panią zdania (Słuchałam wykładu mojego profesora. Poczułam się skonfrontowana), prawdopodobnie pomyśli, że nadawca nie wie, jakie jest znaczenie omawianego wyrazu (może chciał powiedzieć, że poczuł się skonfundowany i po prostu pomylił słowa?). Możliwe, że koleżanka, która razem z nami wysłuchała wykładu, zrozumie naszą intencję, ale nie jest to rzecz pewna. Tym bardziej kłopot będzie miał odbiorca nieznający całej sytuacji. Podobnie zresztą z drugim przykładem - Słuchałam wykładu mojego profesora na temat postaw studentów do nauki. Poczułam się skonfrontowana. Szersze przywołanie kontekstu daje nam większe szanse na to, że zostaniemy właściwie zrozumiani, ale wciąż istnieje ryzyko, że rozmówca nie będzie pewien, co chcieliśmy przekazać. Najbezpieczniej zatem nie rezygnować z dopełnienia i posługiwać się konstrukcją poczułem się skonfrontowany z kimś lub czymś. Jednak jest sytuacja, w której słowo skonfrontowany może być użyte bez wyraźnego określenia z kim lub z czym, a przy tym nie budzić tak dużych wątpliwości. Zostając przy zaproponowanej przez Panią tematyce, przykładem może być zdanie: Na wykładzie postawy studentów zostały skonfrontowane. Wówczas przekazujemy informację, że omawiane postawy zostały skonfrontowane ze sobą nawzajem. Takie użycie najczęściej pojawia się w języku prawniczym - Świadkowie zostali skonfrontowani.
Daria Sitko
Ortografia2011-12-05
Czy poprawną formą jest usługi niewskazane umową, czy usługi nie wskazane umową?
Ponieważ imiesłów wskazane ma tu znaczenie czasownikowe, jest możliwość napisania go z cząstką nie osobno. Ale najbezpieczniej jest pisać imiesłowy przymiotnikowe z nie łącznie - wtedy błędu nie będzie. Oczywiście trzeba uważać, czy imiesłów nie wchodzi w konstrukcje przeciwstawne z innym wyrazem o podobnej funkcji, ale w kontekście neutralnym pisownia łączna jest zawsze poprawna.
Wniosek dla Pana przykładu – obie formy są dobre.
Katarzyna Mazur
Grzeczność językowa2011-12-05
Czy rozpoczynanie e-maili zwrotem Witam jest poprawne, czy jest dobrze oceniane? Czym lepiej rozpoczynać wiadomości (może Szanowny Panie/i)? Zauważalne, że większość piszących właśnie tak rozpoczyna, ale słyszę też głosy, że nie jest to do końca w porządku.
A co z końcowym zwrotem pozdrawiam?
Szanowna Pani,

przez językoznawców zajmujących się kulturą języka, a zwłaszcza grzecznością językową rozpoczynanie e-maili przez Witam jest bardzo krytykowane. Trochę upraszczam wyjaśnienie tego stanowiska, ale forma witam jest zarezerwowana dla gospodarzy, osób które przyjmują interesantów itp. A jeśli piszemy wiadomość mejlową, to sami jesteśmy gośćmi na czyjejś skrzynce pocztowej, nie zaś gospodarzami.
Najlepiej zatem zaczynać wiadomość do osób, których nie znamy osobiście lub którym należy się szacunek, zwrotami Szanowna Pani; Szanowny Panie.
Jeśli nie wiemy, kim jest adresat, bo piszemy na e-mail np. firmy, to warto zacząć wiadomość formułą Szanowni Państwo.
Ja czasami stosuję też nieco rozbudowaną formę Szanowna/y Pani/e, jeśli odpowiadam na e-mail osoby, która się nie przedstawiła i której płci nie jestem w stanie rozpoznać np. z form używanych przez nią czasowników. Z tym że ta forma jest średnio uprzejma, ale nie rezygnuję z niej trochę dlatego, by odbiorca się nad powodem jej zastosowania zastanowił - w końcu gdyby się, jak należy, podpisał pod mejlem, dziwnej formy adresatywnej by nie było.
Co do końcowego Pozdrawiam – różnie z tym jest. Ma prawo tak zakończyć e-mail osoba z wyższym statusem, nawet jeśli wcześniej pisała Szanowna Pani itd. Osoba z niższym statusem powinna zakończyć mejl wyrażeniem szacunku, czyli np. formułami Z poważaniem; Łączę wyrazy szacunku; Z wyrazami szacunku itp. Jeśli jednak piszemy do osoby o wyższym statusie i czujemy do niej sympatię, a sama ta osoba nie stwarza w kontaktach z nami dystansu, można dołączyć także pozdrowienia – ja często w takiej sytuacji, np. gdy piszę do bardzo sympatycznej i bardzo młodej pani doktor z mojej uczelni, stosuję formułę Łączę wyrazy szacunku i pozdrowienia albo Z wyrazami szacunku i pozdrowieniami.
A zatem...

Z wyrazami szacunku i serdecznymi pozdrowieniami
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-12-05
Po godzinie nie stawiamy kropki, np. 5 godzina. A co z minutą i sekundą? 5 minuta? 5 sekunda?
Nie stawiamy kropki po liczebniku wyrażonym cyfrą, jeśli jest on określeniem konkretnej godziny zegarowej, czyli oznaczeniem pory dnia, np. Jest już godzina 5, czyli najwyższa pora wychodzić czy jak w znanej piosence: Godzina 5, minut 30...
Ale jeśli chodzi nam o stwierdzenie, że coś trwa ok. 240–300 minut, czyli np. zaczęło lub kończy swoją piątą godzinę, używamy tu liczebnika jako typowo porządkowego i gdy zapisujemy go cyfrą, stosujemy po niej kropkę (nie zawsze jest to konieczne, ale lepiej ją wstawić), np. Zaczęła się 5. godzina operacji; Przyłapano go na ściąganiu w trakcie 2. godziny pisania egzaminu.
Przykład z minutą i sekundą dotyczy chyba właśnie sytuacji analogicznej do drugiej. Napiszemy np., że coś stało się w 2. minucie (możemy też: w 2 minucie), np. Zawodnik strzelił gola w 2. minucie meczu, a także np. w 10. sekundzie (możemy też: w 10 sekundzie), np. Odcięli mu pępowinę w 10. sekundzie po urodzeniu.
Natomiast jeśli coś dotyczy pierwszej sekundy czy minuty czegoś - kropka po liczebniku porządkowym odnotowanym cyfrą właściwie zawsze musi się pojawić, bo inaczej można by pomyśleć, że w zapisie chodzi o jedną minutę i jedną sekundę. Przykładowo Minęła 1. minuta – czytamy [minęła pierwsza minuta], zaś zapis bez kropki (Minęła 1 minuta) musielibyśmy odczytać jako [minęła jedna minuta].
Katarzyna Mazur
Różne2011-12-05
Czy istnieje skrót od wyrazu euro (waluta)?
Skrót od euro to EUR (całość pisana wersalikami).
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-12-05
Kolega jest fanem gry Scrabble.Zaskoczył mnie odmianą czasownika wygryzać, np w zdaniu Dziecko wygryzłom dziurę w chlebie. Czy jest dopuszczalna forma wygryzłom? Kolega pokazał tę formę w słowniku, wydanie PWN, autor S. Dubisz r. 2008.
Tak, ta forma jest poprawna, choć rzadko używana. Osobnik rodzaju nijakiego może powiedzieć o sobie ja zrobiłom, ja myślałom, ja wygryzłom. Mamy tu końcówkę -m pierwszej osoby czasu przeszłego po typowym wykładniku rodzaju nijakiego -o-. Zresztą ten sam wykładnik rodzaju jest w 3. osobie, tylko że tam po nim mamy końcówkę zerową, np. dziecko wygryzło – bo: wygryzło- + zero morfologiczne.
Katarzyna Mazur
Wymowa2011-11-26
Pytanie moje dotyczy akcentu wyrazowego w wyrazie mechanik (zawód) i dopełniaczu tego wyrazu. O ile taki problem nie istnieje w przypadku wyrazu mechanika (nauka), mam wrażenie, że akcent w dopełniaczu wyrazu mechanik 3 sylabę od końca (np. słyszane raz po raz [szukam meCHAnika samochodowego]) brzmi hiperpoprawnie. Taką samą oboczność wymowy zauważyłam w dopełniaczu wyrazu technik (zawód). Proszę o rozwianie moich wątpliwości
Męskie rzeczowniki technik i mechanik mają w całej odmianie regularny akcent paroksytoniczny, co oznacza, że niezależnie od przypadka, w którym występują, pada on na przedostatnią sylabę, a zatem powiemy w dopełniaczu [nie ma mecha-NI-ka, tech-NI-ka], a także w np. w bierniku [szukam mecha-NI-ka, tech-NI-ka]. Inaczej być nie może. Intuicja Pani nie zawiodła.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-11-22
Tytuły „Mówią wieki” i „Żyjmy dłużej” w jednym podręczników zapisane są wielkimi literami („Mówią Wieki”, „Żyjmy Dłużej”). Czy nastąpiła zmiana w pisowni, o której nie wiem? Może to po prostu pomyłka? Można ten tytuł odmienić? (np. W „Mówią Wiekach” przeczytałam ciekawy artykuł)?
Faktycznie niedawno (2008 r.) wprowadzono nowe zasady dotyczące pisowni tytułów czasopism. Wcześniej wielkimi literami należało pisać wszystkie człony z wyjątkiem spójników i przyimków tylko w odmiennych tytułach czasopism, ale w myśl nowej reguły nakaz ten odnosi się także do tytułów nieodmiennych (treść wprowadzającej ją uchwały można znaleźć tu, por. też nowe brzmienie stosownej reguły w słowniku.
Niezmiennie tytuły typu „Mówią Wieki”, „Żyjmy Dłużej” nie podlegają fleksji, zmianie uległa tylko pisownia. A zatem dobrze będzie tylko: W „Mówią Wieki” przeczytałam ciekawy artykuł.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-11-21
Czasem zdarza mi się zapisać zdanie, w którym skrót występuje na końcu. Np. „W szkole skończę przerabiać ten materiał za jakiś miesiąc pewnie (bo jeszcze go nie rozpoczęliśmy). Przyjąłem zasadę, że artykułu będę pisać po kolei, tzn. dział 1., dział 2., itd.” – czy to zdanie jest poprawnie zapisane? Dziwnie by wyglądało "[...] itd..”, ale wolę się upewnić.
W takiej sytuacji kropka kończąca skrót jest jednocześnie kropką kończącą zdanie. Ale ponieważ nie zawsze jest oczywiste, jaka jest rola kropki (czy należy ona też do skrótu, czy nie [jak np. w przypadku skrótu ]), zaleca się nie kończyć zdania skrótami. Skoro już jednak decydujemy się to zrobić, powinniśmy pisać na końcu zawsze tylko jedną kropkę. Pana zdanie jest napisane prawie dobrze – trzeba by tylko zrezygnować z przecinka przed itd. i poprawić literówkę w słowie artykuł.
A przy okazji warto pamiętać o tym, by zadnia skrótem także nie zaczynać, a w związku z tym należałoby rozwinąć skrót np., którym wprowadza Pan zdanie do omówienia.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-11-21
Mam problem z odmianą słowa FURNICA. Jest to nazwa targów, których pełna wersja brzmi Międzynarodowe Targi Komponentów do Produkcji Mebli FURNICA. W artykułach często pomija się pełną nazwę, zostawiając tylko człon FURNICA. Jak w takim przypadku należy odmieniać ten wyraz? Jadę na FURNICĘ? W FURNICY brało udział wielu zagranicznych wystawców? Zasięgając informacji u źródła, dowiedziałam się jedynie, że wyraz ma pochodzenie angielskie. Przedstawiciele organizatora targów nie odmieniają go, używają wyłącznie pełnej nazwy wystawy. Uważam to za błąd. Proszę o pomoc w rozwikłaniu mego dylematu.
Rozumiem, że wyraz nie jest skrótowcem, bo wtedy faktycznie istnieje możliwość (bynajmniej nie konieczność) nieodmienienia go. Ale jeśli wersaliki wynikają tylko, jak sądzę, ze względów, graficznych, to należałoby to słowo odmieniać.
Jeśli wymawia się je [furnika], a tak jest na 99,9 proc., to odmiana będzie następująca:
D. Furniki, C. Furnice, B. Furnikę, N. Furniką, Ms. Furnice (por. odmiana Metallica).
Jeśli jednak, choć nie przypuszczam, bo faktycznie wygląda to na nazwę angielską, wymowa to [furnica], formy przypadków zależnych będą następujące:
D. Furicy, C. Furnicy, B. Furnicę, N. Furnicą, M. Furnicy (por. odmiana rzeczownika haubica).
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-11-21
Nurtuje mnie ostatnio kwestia poprawnej odmiany imienia Domicela. Moja koleżanka, zwracając się do swojej znajomej o tym imieniu, używa formy Domicelu (podobnie jak Mariolu). Moim zdaniem, właściwszą formą byłaby forma Domicelo, choć nie mam na poparcie swojego przeczucia żadnych argumentów. Proszę o pomoc w rozwianiu moich wątpliwości.
W wypadku imienia Domicela mamy dwie możliwe końcówki wołacza: -o lub -u. Możemy zatem zawołać: Domicelo! lub Domicelu.
Imię Domicela to żeński rzeczownik miękkotematowy zakończony na -a. Rzeczowniki z tej grupy zachowują się różnie, jeśli chodzi o końcówkę wołacza. Większość z nich ma w tym przypadku tylko morfem fleksyjny -o, np. akademio, niedzielo, Euzebio, Izabelo, Gabrielo. Ale już na przykład jeśli jest to rzeczownik osobowy o charakterze pieszczotliwym lub deminutywnym (zdrobniałym), ma końcówkę -u, np. mamusiu, siostruniu, Małgoniu, Gosiu, paniusiu itp. Alternatywną końcówkę przybierają natomiast niektóre imiona zakończone na -la (temat na spółgłoskę -l to temat miękki, więc warunek wstępny jest zachowany). Otóż mogą one mieć wołacz zakończony na -u lub -o, np. Marylo lub Marylu, Rafaelo lub Rafaelu, Adelo lub Adelu, Anielo lub Anielu, Domicelo lub Domicelu (por. jednak wyżej wymienione przykłady imion tylko z końcówką -o, np. Gabrielo, ale też imiona z możliwą jedynie końcówką -u, np., choć nie tylko, z powodu zdrobnienia – por. Jolu).
Katarzyna Mazur
Składnia2011-11-19
Czy można rozpocząć zdanie od słowa oraz? Zgodnie z interpretacja „czy można zaczynać zdanie od ale? Czy można również zaczynać zdanie od a i i... (np. A tak poza tym to nie bądź na mnie zły)?
Można zacząć od ale, można od i, od więc i od wielu innych wyrazów, o które czasem pytają nasi korespondenci. Wyrazy te na początku zdania są nawiązaniem do wcześniejszego tekstu, więc ich sensowne użycie zakłada, że wcześniejszy tekst istnieje. Jeśli kioskarzowi powie Pan Dzień dobry. Ale ja poproszę zapałki, to funkcja owego ale nie będzie jasna. Gdyby jednak kioskarz podał Panu gazetę zamiast zapałek, to Pańskie Ale ja poproszę zapałki byłoby jak najbardziej stosowne.
Mirosław Bańko, PWN” – tak. Proszę o pomoc.
Można zacząć zdanie od oraz, ale zdanie to musi mieć charakter dopowiedzenia, np. Kup ziemniaki, bułkę, masło... Oraz marchewkę.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-11-19
Zgodnie z moim osądem poprawne sformułownia to na uniwersytecie, na uczelni tym czasem w mojej jednostce w dokumentach wewnetrznych używa się formy w uniwersytecie, w Uczelni (dla mnie to wskazuje na budynek, a nie na jednostę) - studiuje się na uniwersytecie, a nie w uniwersytecie. Ponieważ nie pochodzę z Krakowa, to nie mam pewności, czy nie obowiązują tu jakieś specyficzne zasady.
Częstsze są połączenia pracować/ studiować na uniwersytecie i ... na uczelni, ale konstrukcje pracować/ studiować w uniwersytecie i ... w uczelni także są poprawne. Z moich obserwacji wynika, że właśnie one - używane rzadziej w języku ogólnym - są odbierane przez użytkowników jako bardziej dostojne, oficjalne i coraz częściej pojawiają się w różnego typu dokumentach. Wybór przyimka nie ma w tym wypadku uwarunkowań regionalnych.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166