Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Wymowa2004-05-24
Chciałbym wiedzieć, jak akcentować przymiotnik pochodzący od słowa zapożyczonego np. cybernetyczny.
Do przymiotników stosujemy jednolitą zasadę akcentowania, niezależnie czy są derywowane od wyrazów polskich, czy obcych, tak więc cybernetyczny akcentujemy na przedostatniej sylabie.
Romualda Piętkowa
Wymowa2004-04-26
Jak akcentuje się wyrazy jednosylabowe?
Część wyrazów jednosylabowych nie ma własnego akcentu i stanowi w wymowie całość, zestrój akcentowy z wyrazem poprzedzającym (enklityki), np. jednosylabowe formy zaimków osobowych: cię, go, ich, jej, mu, nas, was itd. oraz zaimek zwrotny się, jednosylabowe formy czasowników zaprzeczonych, np. nie jedz, nie krzycz, nie wiem, albo z wyrazem następującym (proklityki), np. partykuła przecząca nie w połączeniu z dwusylabowymi lub dłuższymi formami czasownika, takimi jak nie pomagaj, nie potępiajmy, przyimki jednosylabowe, jak do du, nad ranem, pod miastem. Więcej informacji na ten temat znaleźć można w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego.
Katarzyna Wyrwas
Wymowa2004-03-12
Jak sobie radzić z akcentowaniem wyrazów. Jakie są ogólne zasady, o których należy pamiętać? Jakie błędy popełniamy najczęściej?
W języku polskim akcent wyrazowy jest stały i pada na drugiej sylabie od końca.
Do wyjątków należy akcentowanie:
1) na trzeciej sylabie od końca form 1. i 2. os. lm. czasu przeszłego (czytaliśmy, pisaliście), w lp. i 3. os. lm. trybu przypuszczającego (zrobiłbym, narysowaliby) i wyrazach zapożyczonych zakończonych na –ika//-yka (gramatyka, mechanika, metryka, metafizyka), a także w liczebnikach z cząstkami: -kroć, -sta, -set (siedemset, czterysta, osiemset) i spójnikach połączonych z końcówkami osobowymi czasownika (abyśmy, żebyście);
2) na czwartej sylabie od końca form 1. I 2. os. lm. trybu przypuszczającego (obejrzelibyśmy, poznalibyśmy);
3) na piątej sylabie w formach 1. I 2. os. lm. trybu przypuszczającego czasowników połączonych z się (dowiedzielibyście się, obuzylibyśmy się);
4) na ostatniej sylabie w rzeczownikach jednosylabowych z cząstkami: arcy-, wice-, eks- (arcyMSTRZ, eksMĄŻ, wiceKRÓL).
Trzeba pamiętać, że zasada akcentowania wyrazów przejętych z łaciny w innych przypadkach niż mianownik dotyczy form, które mają tyle samo sylab, co mianownik, czyli polemika, polemiki, ale polemikami.
Przestrzegać należy też przed generalizacją reguły akcentowania wyrazów obcych na trzeciej sylabie od końca w takich wyrazach, jak biblioteka, kapitan, oficer, wizyta (mają one akcent na drugiej sylabie od końca). W niektórych wyrazach dopuszczalne jest akcentowanie wariantywne: analiza lub ianaliza, epoka lub epoka, festiwal lub festiwal.
Przywołane zasady są zasadami, których należy przestrzegać zgodnie z normą wzorcową. Ocena poprawnościowa akcentowania związana jest z przyjęciem dwóch norm wymowy: potocznej (mniej starannej) i wzorcowej (starannej). Zjawisko powszechnego akcentu paroksytonicznego, czyli na przedostatniej sylabie spowodowało zaaprobowanie w normie potocznej akcentowania na drugiej sylabie od końca. Jednak w komunikacji oficjalnej i starannej wymagana jest norma wzorcowa.
W mediach można zaobserwować również szerzenie się akcentu inicjalnego (na pierwszej sylabie), który w intencji mówiących ma wartość akcentu logicznego. Jest to maniera niezaaprobowana przez normę.
Przystępne omówienie zasad akcentowania i rozstrzygnięcia szczegółowe (ze wskazaniem normy wzorcowej i potocznej, a także wariantywności akcentowania) znaleźć można w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego (s. 1613-1615).
Romualda Piętkowa
Wymowa2004-03-05
Jak należy wymawiać słowo będzie?
Samogłoska nosowa ę w wyrazie będzie jest wymawiana jako połączenie samogłoski ustnej e i spółgłoski nosowej ń, powiemy zatem [beńdzie].
Katarzyna Wyrwas
Wymowa2004-02-26
Proszę o odpowiedź, jak należy poprawnie wymawiać wyrazy dyrygent oraz oryginał. Dziękuję i łączę pozdrowienia. Iwona z Chorzowa
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego zaleca wymowę [dyrygent] (jako niepoprawną podaje [dyrygient]) oraz [oryginał] (języku potocznym dopuszczalna jest wymowa [orginał]).
Katarzyna Wyrwas
Wymowa2004-02-17
Jak powinno się prawidłowo wymawiać: pięćdziesiąt czy piędziesiąt?
Bardziej naturalnie brzmi [piędziesiąt], w wymowie polskiej istnieje bowiem tendencja do upraszczania zbitek spółgłoskowych, co oznacza, że jedną spółgłoskę z grupy pomija się. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego zaleca wymowę (staranną) [pieńdziesiont], podobnie jak [sześdziesiont]. Ten sam autor w swym Poradniku językowym... zwraca uwagę, że wymowa [pieńćdziesiont] (tzw. ortograficzna) jest niepoprawna i jest odbierana jako pretensjonalna.
Katarzyna Wyrwas
Wymowa2004-02-11
Jak się czyta wyraz recycling? Czy można go wymawiać po polsku?
Ważnym czynnikiem decydującym o przyswojeniu danej formy językowej jest częstotliwość jej używania przez ludzi. Recykling to jedno z nowszych zapożyczeń, które początkowo weszło do polszczyzny w formie oryginalnej, z pisownią i wymową angielską, poddało się jednak prawom fonetycznym naszego języka i zostało przyswojone brzmieniowo. Słowniki współczesnego języka polskiego notują interesujący Pana wyraz najczęściej w dwóch wersjach pisowni i wymowy: oryginalnej (recycling, z wymową [risajkling]) oraz spolszczonej (recykling, z wymową [recykling]). Jeżeli zatem w tekście pojawi się słowo zapisane „z angielska”, można je – jako swego rodzaju cytat – przeczytać po angielsku.
Prof. A. Markowski w swej publikacji pt. Język polski. Poradnik... zaleca wymowę recyklink, a Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego wydany w 2003 r. podaje wyłącznie formę zapisu recykling, z czego ostatecznie wynika, że wyraz ten Polacy powinni wymawiać zgodnie z polskimi zasadami fonetycznymi.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2006-05-18
Moje pytanie dotyczy zagadnienia związanego z zasadami edytorstwa tekstów literackich. Obowiązująca reguła ortograficzna mówi, że kropkę należy zawsze stawiać po cudzysłowie. Czy jednak ta reguła obowiązuje również w stosunku do tekstów literackich pisanych w XIX w. i jeszcze wcześniej? Czy w publikacjach edukacyjnych można zmodyfikować pisownię w zakresie tej reguły czy należy pozostawić oryginalną, obecną np. w wydaniach Biblioteki Narodowej? Przykład: Przyszedł do niego i rzekł: Miły bracie, // Nie mogę się nacieszyć, kiedy patrzę na cię! // Cóż to za oczy! // Ich blask aż mroczy! // Czyż można dostać // Takową postać? // A pióra jakie! // Szklniące, jednakie. // A jeśli nie jestem w błędzie, // Pewnie i głos śliczny będzie.
Kolejność cudzysłowu w stosunku do innych znaków interpunkcyjnych zależy od tego, jaką część zdania czudzysłow obejmuje, jednak kropkę, jako znak zamykający, zawsze stawiamy po cudzysłowie. Dotyczy to wszelkich cytowanych tekstów, w tym również starszych
(źródło: Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego, reguła 344).
Natalia Łukomska
Interpunkcja2006-05-18
Czy oficjalny list handlowy możemy rozpoczynać od zwrotu Szanowni Państwo! (z wykrzyknikiem), czy raczej stosować przecinek lub nie stawiać żadnego znaku?
W każdym liście po zwrotach Szanowni Państwo, Szanowna Pani, Szanowny Panie konieczny jest znak interpunkcyjny - możliwe jest użycie bądź wykrzyknika (wtedy list rozpoczynamy wielką literą) bądź przecinka (wtedy małą literą). Według prof. J. Bralczyka polskiej tradycji bliższy jest wykrzyknik.
Natalia Łukomska
Interpunkcja2006-05-18
Uprzejmie proszę o wyjaśnienie, które zastosowanie przecinka jest prawidłowe: Zauważyłem, że Ania ma brudne rączki oraz że jej sukienka jest podarta czy: Zauważyłem, że Ania ma brudne rączki oraz, że jej sukienka jest podarta.
Spójniki łączne i rozłączne występują między strukturalnie jednakowymi zdaniami podrzędnymi, które wprowadzane są przez powtarzające się spójniki lub zaimki. Dochodzi wtedy do zbiegu spójników lub zaimków, np.: albo gdy, czyli że, oraz gdy, oraz że, albo kiedy. Przed takim zbiegiem przecinka nie stawiamy. Zatem poprawna interpunkcja: Zauważyłem, że Ania ma brudne rączki oraz że jej sukienka jest podarta.
Aldona Skudrzyk
Interpunkcja2006-01-16
Czy w zdaniu Jestem osobą pełnoletnią niepracującą powinien być przecinek? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Przecinek radziłabym postawić, ponieważ wyrazy pełnoletnią niepracującą można traktować jako wyliczenie cech opisywanej osoby.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2006-01-13
Czy na końcu podanego w szkole tematu lekcji stawiamy kropkę?
Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego podaje, że kropka jest znakiem zamykającym wypowiedzenie, a za takie należy przecież uznać temat lekcji. Wyjątkiem byłby temat zapisany w całości wielkimi literami lub zakończony innym znakiem interpunkcyjnym (pytajnik lub wykrzyknik).
Alicja Podstolec
Interpunkcja2005-12-13
Mam pytanie dotyczące zwrotów grzecznościowych znajdujących się na początku różnych pism kierowanych do konkretnych osób, np. Szanowny Panie Przewodniczący, Szanowna Pani Prezes itd. Jaki znak interpunkcyjny powinien je kończyć, jeśli zdanie następne w nowej linijce zaczyna się dużą literą?
W takich warunkach zwrot grzecznościowy powinien się kończyć wykrzyknikiem.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2005-12-13
Gdzie stawiamy odsyłacz do przypisu? Przed kropką czy po niej?
Odsyłacz do przypisu jest częścią zdania, a zatem musimy postawić go przed kropką w myśl zasady, że jeśli symbol odsyłający czytelnika do przypisu znajduje się na końcu zdania, powinniśmy umieścić go przed kropką12. ← Tak też uczyniłam (zob. J. Podracki, A. Gałązka: Kieszonkowy słowniczek interpunkcyjny PWN. Warszawa 2001, s. 76).
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Interpunkcja2005-12-13
Czy wyrażenie a co za tym idzie wydzielamy przecinkami z obu stron (zawsze?)?
Wyrażenia a co za tym idzie nie wydzielamy z obu stron przecinkami, przecinek stawiamy tylko przed nim. Jeśli zdanie złożone łączy spójnik z towarzyszącą mu inną częścią mowy lub, jak w Pani pytaniu, związkiem frazeologicznym, stawiamy przecinek przed pierwszą częścią całego wyrażenia pod warunkiem, że wymaga ono postawienia przecinka, np. Pogoda dopisała, a co za tym idzie wyjeżdżamy natychmiast (por. E. Polański, M. Szopa: Podręcznik polskiej interpunkcji. Kielce 2004).
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Interpunkcja2005-12-13
Czy przed nawiasem kwadratowym można postawić przecinek? Chodzi mi o przypadek w bibliografii (lub w przypisie), kiedy tytuł jest w nawiasie kwadratowym np. J. Kowalski [Recenzja książki A. Nowaka pt. Historia psychologii], Roczniki Psychologiczne 1994, s. 1-23. To czy po autorze (J. Kowalski) powinien być przecinek? Pytanie moje wynika stąd, że powiedziano mi, iż przed nawiasami kwadratowymi nie stawia się przecinków.
Pozdrawiam Agata
Przed nawiasami kwadratowymi można postawić zarówno przecinek, jak i kropkę, a zależy to od opcji, która wybierzemy w notacji przypisów, np.:
1) J. Bartmiński: O językoznawczy kanon polonistyczny? Głos na otwarcie konferencji, [w:] Język polski jako przedmiot dydaktyki uniwersyteckiej pod red. J. Bartmińskiego, M. Karwatowskiej, Lublin 2000, s. 11-14.
2) J. Bartmiński: O językoznawczy kanon polonistyczny? Głos na otwarcie konferencji. [W:] Język polski jako przedmiot dydaktyki uniwersyteckiej. Red. J. Bartmiński, M. Karwatowska. Lublin 2000, s. 11-14.
W Wielkim słowniku ortograficznym pod red. E. Polańskiego nie znalazłam zasady, wedle której nie można by stawiać przecinka przed nawiasem kwadratowym. Wydaje się zatem, że w cytowanym przez Panią przypadku także powinien pojawić się jakiś znak interpunkcyjny. Przecinek jest zapewne znakiem odpowiednim.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Interpunkcja2005-11-27
Chciałem poznać szczegółowe zasady stawiania przecinków w zdaniach złożonych. Pozdrawiam
Szanowny Panie! Na temat zasad interpunkcji polskiej już się wielokrotnie wypowiadaliśmy w dziale Interpunkcja, choć może nie wystarczająco dogłębnie i nie wyczerpująco, trudno jednak przepisywać wiele stron ze słownika, kiedy stosowne zasady polskiej interpunkcji, które dla Wielkiego słownika ortograficznego PWN opracował prof. Edward Polański, są dostępne w internecie. Piszemy o tym także na stronie naszej poradni.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2005-11-20
Proszę mi poradzić, gdzie postawić przecinek w poniższym zdaniu i czy trzeba przeredagować to zdanie ze względu na odmianę wyrazu tak: Celem działań jest udoskonalenie programów(,) tak(,) aby były one dostosowane do nowych potrzeb. Zgodnie z regułą [365] z Wielkiego słownika ortograficznego przecinek stawia się przed aby w połączeniu tak aby, jeżeli na tak pada akcent zdaniowy. Mam wątpliwość, czy powyższe zdanie jest gramatycznie poprawne. Nie miałbym wątpliwości co do zdań: programy należy udoskonalić tak, aby były...; celem działań jest udoskonalenie programów w taki sposób, aby... (w zdaniach tych są formy: udoskonalić tak (jak?), w taki sposób (w jaki sposób?); udoskonalenie tak. Dziękuję.
Zamiana w zdaniu czasownikowej formy osobowej udoskonalili na postać rzeczownikową udoskonalenie nie wprowadza zmian w interpunkcji zdania. A zatem: Celem działań jest udoskonalenie programu tak, aby był on dostosowany do nowych potrzeb.
Iwona Loewe
Interpunkcja2005-11-15
Czy w tytule Kredyt jako czynność bankowa przed jako stawiamy przecinek?
Nie, przecinek nie jest tu konieczny.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2005-11-15
Bardzo proszę o wyjaśnienie zasady stawiania przecinków przed powtórzonymi spójnikami... Z góry dziękuję! POZDRAWIAM - KINA
Stawiamy przecinek przed spójnikami, takimi jak i, oraz, lub, albo, czy, ani itd., jeżeli wyrazy te zostały powtórzone, także wielokrotnie, np. Nie było go ani w domu, ani w garażu, ani na podwórzu, ani na ulicy. Zwiedzaliśmy i Warszawę, i Kraków, i Poznań. Problem ten szczegółowo przedstawia reguła 378 zasad pisowni polskiej.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166