Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Interpunkcja2004-06-29
Bardzo proszę o wyjaśnienie mi kilku spornych kwestii dotyczących prawidłowej pisowni: 1. Policjanci będą karać kierowców, przejeżdżających czerwone światła - wg mnie nie powinno tu być przecinka. 2. Woj. śląskie to 1 województwo w Polsce, które zorganizowało kurs dla urzędników, zajmujących się sprawami drogowymi - wg mnie powinno być bez przecinka przed dla urzędników zajmujących się. Jeśli chodzi o przecinki, to według słownika ortograficznego nie powinno ich być, ale z kolei w Słowniku interpunkcyjnym PWN czasem są dopuszczalne. Jak więc w takich konstrukcjach jest prawidłowo i których zasad trzeba się trzymać? Wśród naszego zespołu zdania są podzielone.
Ma Pani rację – w obu przypadkach przecinek jest niepotrzebny. Odmienne imiesłowy przymiotnikowe – czynny (na -ący) i bierny (na -ny, -ty) – pełnią w zdaniu funkcje przydawek, czyli określeń rzeczownika i ze względów składniowych nie oddziela się ich przecinkami. Inaczej jest w przypadku imiesłowów przysłówkowych, ale pisaliśmy już o tym ostatnio, więc odsyłam do działu Ortografia. Jest w podanym przez Panią przykładzie 2 inna niepokojąca rzecz – używa Pani cyfry 1, która może powodować problemy w zrozumieniu sensu tego zdania, bo czy województwo to jest jednym czy też pierwszym. Jeśli jest pierwszym, to obowiązuje inny zapis – cyfra z kropką (1.), której jednak nie polecałabym w tym przypadku. Najlepiej użyć odpowiedniego słowa.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-06-18
Kiedy stawiamy przecinki przed imiesłowami ? W słowniku jest napisane, że stawiamy przed imiesłowami zakończonymi na -ąc i -szy, jeżeli są do nich jakieś określenia. Ale czy analogicznie stawiamy przecinek przed imiesłowami o innych zakończeniach, np. -ąca, -ące itd.?
Odmienne imiesłowy przymiotnikowe – czynny (na -ący) i bierny (na -ny, -ty) – pełnią w zdaniu funkcje przydawek, czyli określeń rzeczownika. Można je oddzielać przecinkami od reszty zdania, ale nie jest to konieczne (zależy m.in. od intencji autora wypowiedzi), np. W dali za stawem widać było łąki, okryte jeszcze trawami. Spotkałem koleżankę, mieszkającą od lat za granicą . Od 1993 roku zgodnie z zaleceniem Komisji Kultury Języka PAN, mającym uprościć polską interpunkcję, oddziela się obowiązkowo przecinkiem każdy imiesłów zakończony na -ąc, -wszy i -łszy, bez względu na to, czy ma określenia, czy też występuje bez nich i bez względu na to, jak interpretujemy jego funkcję w zdaniu. Jeśli imiesłów taki jest wtrącony w zdanie, wydziela się go przecinkami z obu stron. Nieodmienne imiesłowy przysłówkowe – współczesny (na -ąc) oraz uprzedni (na -wszy i -łszy) – są w zdaniu złożonym ośrodkiem kolejnego wypowiedzenia, tzw. imiesłowowego równoważnika zdania i jako jednostki składniowe oddzielane są przecinkami (zob. regułę 367 zasad pisowni polskiej).
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-06-16
Wiadomo, że skróty, których ostatnia litera jest jednocześnie ostatnią literą pełnej formy danego wyrazu, nie przyjmują kropki. Chciałam zapytać jak to jest z ich odmienianymi formami, czy należy napisać: praca napisana pod kier. dr. X, czy ...pod kier.dr X? A może: ...pod kier. dra X?
Skrót dr piszemy bez kropki albo jako połączenie dra, drowi itd., chyba że zostanie użyty w przypadku zależnym, np. praca napisana pod kierunkiem dr. Kowalskiego (z kropką, bo to skrót od formy dopełniaczowej doktora, która na r się nie kończy). Dozwolone są zatem wersje: przyglądam się dr. (drowi) Kowalskiemu, idę z dr. (drem) Kowalskim, mówię o dr. (drze) Kowalskim. Jeśli kobieta jest doktorem, to jej stopień naukowy nazwany rzeczownikiem doktor nie odmienia się, napiszemy więc pod kierunkiem dr Anny Kowalskiej (bez kropki, bo r na końcu).
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-05-24
Jak zapisuje się w tekście w tabeli 2.15. znajduje się... czy w tabeli 2.15 (bez kropki) znajduje się?
Jeżeli traktować to oznaczenie jako numer porządkowy, czyli tabela druga, punkt piętnasty, to trzeba zapisać z kropką, a jeżeli z uznajemy, że mamy tu do czynienia z elipsą słowa numer, to wtedy czytamy tabela (numer) dwa piętnaście i kropki być nie musi.
Romualda Piętkowa
Interpunkcja2004-05-08
Kiedy należy stawiać przecinek przed jak? Podam przykłady, co do których mam wątpliwości: Humor jej zgasł jak zdmuchnięta świeczka. Mówiła dużo jak zawsze. Porwała się z fotela jak rażona piorunem. Zrobiła to jak zwykle szybko.
Jeśli jak nie wprowadza zdań podrzędnych, a jedynie człony porównawcze, to nie stawiamy przecinka, np. Wszystko było jasne jak na dłoni. Jak każde dziecko lubił klocki. Przecinek należy postawić, jeśli człon porównawczy jest wtrącony, co wcale nie znaczy, że w istocie przerywa zdanie, zatem: Dziś, podobnie jak wczoraj, padał deszcz. Czuł gorzki smak, jak po piołunie. Trudno o przykład dopowiedzenia przed zdaniem właściwym, bo przeczy to jego istocie - ma skomentować to, co się mówi albo mówiło. Każde porównanie może stać się wtrąceniem, jeśli tylko autor tekstu zasygnalizuje to w mowie - pauzą, w piśmie - właśnie przecinkiem. Oczywiście, że jak przed wszystkimi powtórzeniami, porównanie paralelne wymaga przecinka, czyli: Zarządzenie to dotyczy tak przemysłu, jak i handlu. Ponadto wymaga przecinka jak wprowadzające wyliczenie: Ropa naftowa dostarcza nam wielu produktów, jak benzyna, eter, oleje, smary. W podanych przykładach przecinek należy postawić jedynie w zdaniu Zrobiła to, jak zwykle, szybko.
Iwona Loewe
Interpunkcja2004-05-07
Bardzo proszę o wyjaśnienie poprawności zapisu, gdyż takiego przykładu nie znalazłam w Słowniku interpunkcyjnym PWN: „Diabeł wodny - demon wodny wymieniany w przekazach wierzeniowych. ...diabły wodne, istoty wyjątkowo złe i złośliwe (...). [A. Nowak, Kultura ludowa...]”. Jest to przekaz o charakterze ludowym. Mam problem z prawidłowym zapisem wielokropka, wtrąceń. Chodzi mi o to, czy po kropce kończącej zdanie jest spacja i można zacząć niepełne zdanie od wielokropka, czy przypis w nawiasie kwadratowym nie ma na końcu kropki lub średnika, mimo że po nim od dużej litery jest kolejne zdanie?
Pani pytanie dotyczy kilku zagadnień związanych z kształtem graficznym tekstu, jakimi są: stosowanie wielokropka i nawiasów, przytaczanie cudzego tekstu i opisu bibliograficznego w przypisach lub w tekście głównym. Znak interpunkcyjny, jakim jest wielokropek, jest stosowany, aby wskazać, że tok mówienia został w jakiś sposób przerwany lub urwany. Pełniąc tę funkcję, nie może pojawić się na początku zdania. Wielokropek jest graficznym obrazem zawieszenia głosu w wypowiedzi mówionej. Jego użycie może więc być swoistym komentarzem do wypowiadanych treści, sygnałem niedopowiedzenia, pozwalającym czytelnikowi na różnorodną interpretację. Wielokropek ujęty w nawias sygnalizuje opuszczenie fragmentu tekstu cytowanego. Uwagi autora o ingerencji w cytowany tekst umieszczane są zwykle w nawiasie kwadratowym. Stąd wielokropek w połączeniu z nawiasem kwadratowym jest informacją o pominięciu fragmentu tekstu (w tej funkcji może występować również na początku cytowanego tekstu). Jeżeli cytat nie występuje w tekście ciągłym i jest wyróżniony, nawias jest pomijany. Wielokropek stosowany jest także w skróconym zapisie bibliograficznym w przypisach. Jest to specjalistyczne użycie wielokropka w pracach naukowych w przypisach w przypadku pozycji bibliograficznych przytaczanych więcej niż jeden raz. Taki zapis występuje w tradycyjnych przypisach umieszczanych pod tekstem głównym. Tak więc przytoczony przez Panią przykład: [A. Nowak, Kultura ludowa...] nie powinien pojawić się w tekście. W przypadku tekstu, do którego jest dołączona bibliografia, przypisy bibliograficzne występujące w tekście mogą mieć postać: (nazwisko rok: strona), czyli np. (Nowak 1988: 23). Przypisy bibliograficzne nie są dodatkowo wyróżniane znakami interpunkcyjnymi, a kropka po przypisie (Nowak 1988: 23). oznacza po prostu zakończenie zdania. Po kropce kończącej zdanie a przed początkiem zdania następnego powinna być umieszczona spacja, na co zwraca uwagę także program komputerowy.
Romualda Piętkowa
Interpunkcja2004-04-29
Jak traktować neologizmy - czy pisać je w cudzysłowiu, czy zamieniać na wyrażenia poprawne? Jak traktować wyrazy potoczne, np. odchamić, niedopuszczone jeszcze w słownikach - czy pisać je w cudzysłowiu?
Po pierwsze – w cudzysłowie. Po drugie – cudzysłów bywa nadużywany. W cudzysłów nie ujmuje się m.in. wyrazów mało znanych piszącemu ani słów z innej warstwy stylistycznej. Nie wiem, co rozumie Pani przez neologizmy, ale pewnie można by je zamieniać na wyrazy notowane w słownikach.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-04-26
Mam problem z cudzysłowem: cytat: ‘cytat w cytacie’. - i właśnie ta końcówka mnie niepokoi. Czy powinnam skasować któryś z cudzysłowów?
Użycie cudzysłowu w cudzysłowie nie jest niepoprawne. Należy w takim przypadku zastosować dwa różne typy wyróżnienia cytatu, np. tekst szerszy ująć w cudzysłów zwykły, a tekst węższy w nim zawarty umieścić w cudzysłowie ostrokątnym. W interpunkcji polskiej obowiązuje zasada, że zdanie zawierające cytat (choćby on sam był również zdaniem) zamykamy kropką, a nie cudzysłowem. Zawiłości przytaczania można więc zobrazować następująco: „cytat: »cytat w cytacie«”. Por. J. Podracki, Słownik interpunkcyjny.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-03-30
Czy w datach, gdzie miesiąc jest zapisywany cyfrą rzymską, po dniu dajemy kropkę (np. 2. VI 2004), czy też (2 VI 2004)?
Jeżeli miesiąc jest oznaczony cyframi rzymskimi, nie stawiamy kropki ani po nich, ani po poprzedzających je cyfrach arabskich, a zatem poprawny zapis to 2 VI 2004 r. Kropkę należy postawić, jeżeli zarówno miesiąc i dzień oznaczamy cyframi arabskimi, np. 2. 04. 2004 r.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-11
Jakiego rodzaju jest P.S.ten P.S. czy to P.S.?
PS, czyli postscriptum (‘dopisek do listu’), jest w polszczyźnie rzeczownikiem rodzaju nijakiego, podobnie jak w języku łacińskim, z którego pochodzi. Według Wielkiego słownika ortograficznego PWN pod red. E. Polańskiego skrótowiec PS zapisujemy wielkimi literami i bez kropek (reguły 90 i 218).
Interpunkcja2004-02-28
Przed jakimi wyrazami nie stawiamy przecinka?
Przecinka nie stawiamy przed wieloma wyrazami. Pytanie jest sformułowane nieco nieprecyzyjnie, ale domyślam się, że idzie o spójniki. Zasadniczo nie stawiamy przecinka przed spójnikami: i, oraz, tudzież, lub, albo, bądź, ani, ni, a (jeśli występuje w znaczeniu i). Od tej reguły istnieje jednak kilka wyjątków, ponieważ postawimy po tych spójnikach przecinek, gdy np. następujący po nich tekst będzie dopowiedzeniem, por. Przyjaźnimy się mocno, i to od dawna. Przecinka użyjemy także w wyliczeniu, którego kolejne człony rozpoczynają się od tego samego spójnika, np. Interesował się i filmem, i teatrem, i muzyką. Jeżeli spójnik łączy zdania współrzędne w zdaniu złożonym, a między nimi znajduje się zdanie podrzędne, musi ono zostać wydzielone przecinkami bez względu na kolejny element, np. Chyba dostanie na gwiazdkę rower, o którym marzył, i będzie mógł trenować (zob. Jerzy Podracki Słownik interpunkcyjny języka polskiego z zasadami przestankowania).
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-02-27
Czy w wyrażeniach: Uzyskane w tabeli 9 dane, pozwalają... oraz Na podstawie danych (por. tabela 9, rysunek 5) można... stawia się po cyfrach kropkę?
W takim przypadku możliwy jest zapis bez kropek, ponieważ ich brak nie stwarza wątpliwości co tego, czy autor ma na myśli liczebnik porządkowy, czy liczebnik główny.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-02-25
J.M. Rektor czy raczej JM Rektor?
Skrót JM ('Jego Magnificencja') zapisujemy bez kropek (zob. J. Podracki Słownik skrótów i skrótowców).
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-02-19
Czy w zdaniu: Wdrożenie CRM nawet w małej firmie jest opłacalne należy zastosować przecinki ,nawet w małej firmie,?
Przecinki są tu niekonieczne. Zdanie to byłoby bardziej jednoznaczne i nie powodowało wahań interpunkcyjnych, gdyby nieco zmodyfikować jego szyk, np. tak: Wdrożenie CRM jest opłacalne nawet w małej firmie. Decyzja należy do Pani.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2004-02-10
Jak poprawnie zapisać za pomocą cyfr lata pięćdziesiąte, lata sześćdziesiąte?
Według Wielkiego słownik ortograficznego PWN pod red. E. Polańskiego (reguła 340) po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki, zatem należy napisać lata 50., lata 60.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2006-05-18
Czy używając w tekście zwrotu z poważaniem, z wyrazami szacunku, itp., należy literę z pisać z dużej, czy małej litery i czy po zwrocie należy postawić kropkę?
Końcowe zwroty grzecznościowe są pisane wielką literą, rozpoczynają bowiem nowe wypowiedzenie i występują po kropce. Po nich zwykle nie stawia się żadnych znaków interpunkcyjnych.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2006-05-18
W folderze reklamującym pewną instytucję znalazł się zapis nazwy ulicy niezgodny z regułami języka polskiego. Twórcy folderu tłumaczyli ów niepoprawny zapis w ten sposób, że taka właśnie forma widnieje w akcie urzędowym zawierającym nazwy ulic w interesującym nas mieście. Moje pytanie brzmi: czy urzędowy spis ulic sporządzony w magistracie powinien stanowić podstawę (wzorzec, standard) do powielania tych nazw dokładnie w takiej formie jak tam zapisano? Czy zapisanie nazwy ulicy zgodnie z regułami języka polskiego, a niezgodnie z zapisem we wspomnianym urzędowym spisie jest niewłaściwe? Iwona
Reguły ortograficzne odnoszące się do pisowni nazw obiektów topograficznych mówią, że zwykle nazwy te poprzedza uściślający znaczenie wyraz pospolity, taki jak: ulica, pomnik, plac, most, kościół, cmentarz, zaułek. Ponieważ nie wchodzą one w skład nazwy własnej, piszemy je małą literą: ulica Królewska, aleja Trzech Wieszczów, plac Grunwaldzki, kościół Świętej Trójcy, cmentarz Powązkowski, pomnik Jana Pawła II, most Śląsko-Dąbrowski, kopiec Kościuszki, galeria Pod spodem.
W przypadku posługiwania się w zapisie skrótami typu: ul., pl., os., piszemy je małą literą, np.: pl. Hallera, ul. Podchorążych, kościół św. Jana, os. Naftowa.
Wchodzące w skład nazwy skróty typu św., gen., bł. piszemy małą literą, jeśli jednak skróty są rozwinięte, stosujemy wielką literę, czyli: rondo gen. de Gaulle’a, ale rondo Generała de Gaulle’a, kościół św. Barbary, ale kościół Świętej Barbary, kościół oo. Dominikanów, ale kościół Ojców Dominikanów, pomnik bł. Jana Beyzyma, ale pomnik Błogosławionego Jana Beyzyma.
I jeszcze jedna uwaga: jeśli wyraz aleja występuje w liczbie pojedynczej, wyraz ten piszemy małą literą, zaś wielką literą piszemy go wtedy, gdy użyty jest w liczbie mnogiej, np.
Aleje Kościuszki, Aleje Ujazdowskie.
Wyrazy niesamodzielne znaczeniowo, tj. przyimki i spójniki, wchodzące w skład tego typu nazw piszemy małą literą, np.: ulica Cyryla i Metodego, plac Bitwy pod Kockiem, ulica Stanisława ze Skalbmierza. Jeśli nazwa zaczyna się od przyimka, piszemy ją wielką literą, np.: ulica Na Stoku, ul. Nad Strugą, ul. Pod Szwedem, ul. Przy Kuźni, osiedle Za Rzeką, os. Na Wzgórzach Krzesławickich, plac Przy Rynku.
Zatem w myśl tych zasad: ul. ks. I. Skorupki, al. (aleja) Jana Pawła II, ul. Prymasa Wyszyńskiego.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2006-05-18
Jaka jest zasada pisowni końcówek -ji, -ii, -i?
Zasada ta sformułowana została dość jednoznacznie i nie wymaga szczególnych interpretacji. W dopełniaczu, celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia:
a) zakończone na -ja, występującym po s, z, c, mają -ji (misja - misji; stacja - stacji); natomiast zakończone na -ja, występującym po samogłoskach, mają zakończenie -i (aleja - alei);
b) zakończone na -ia mają -ii lub -i. Wiąże się to z poczuciem rodzimości lub obcości wyrazu oraz z wymową mianownika wyrazu:
1) jeśli -ia występuje po wargowych p, b, f, w, m to bez względu na wymowę w wyrazach rodzimych i przyswojonych piszemy -i (głębi, ziemi), natomiast w wyrazach obcych -ii (anemii, akademii);
2) jeśli -ia występuje po t, d, r, l, k, g, ch (czyli w wyrazach zapożyczonych), to piszemy -ii (apatii, demagogii);
3) jeśli -ia występuje po n, to w wyrazach, których zakończenie wymawiamy w mianowniku jako [ńa] piszemy -ni (jaskini, bieżni), natomiast w tych wyrazach, których zakończenie wymawiamy jako [nja], piszemy -nii (ironii, opinii).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2006-05-18
Jak pisze się marki szampana, piwa, np. moet & chandon, dużą czy mała literą?
Nazwy marek, firm i typów wyrobów przemysłowych piszemy wielką literą (reguła 88 w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod. red. E. Polańskiego). Mamy więc szampan marki Moet&Chandon, piwo marki Warka. Jeżeli jednak używamy tych nazw jako nazw pospolitych konkretnych przedmiotów, a nie jako nazw firm czy marek, to piszemy je małą literą (reguła 109): Codziennie piję moet & chandon albo dwie warki.
Alicja Podstolec
Ortografia2006-01-27
Zabawa - sylwester czy Sylwester?
Jako 'dzień imienin Sylwestra, bal, zabawę' słowo sylwester piszemy małą literą.
Aleksandra Kolarz

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166