Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Składnia2006-01-20
Czy wyrażenia nic nie robię, nic się nie dało usłyszeć są poprawne? Myślałem, że zawsze po zaprzeczeniu wymagany jest dopełniacz, a zatem niczego.
Nie jest to reguła obowiązująca dla wszystkich użyć tego zaimka. W przypadku użycia form niczego i nic zaimka nic występują trzy możliwości zależne od występującego z nim czasownika.
1. Dopełniacz jest wymagany przy czasownikach o znaczeniu negatywnym Niczego nie zabrakło.
2. Jest raczej rzadszą formą przy zaprzeczonych czasownikach o rządzie biernikowym, więc coś robię i nic nie robię, a dopełniacz nie robię niczego raczej przy zmianie szyku. Przypomnę tu cytat ze znanego wiersza Na tapczanie siedzi leń, nic nie robi cały dzień.
3. Przy zaprzeczonych czasownikach o rządzie dopełniaczowym obie formy są poprawne Niczego po południu nie słucham. Po południu nic nie słucham.
Romualda Piętkowa
Składnia2006-01-17
Spotkałem się z ostatnio z ciekawym użyciem słowa kaszleć. Zamiast ja kaszlę w tym samym znaczeniu zastosowano wyrażenie kaszle mnie. Co więcej, wyszukiwarka internetowa przedstawia całkiem sporo przypadków użyć tego wyrażenia, choć słownik PWN o takim użyciu nie wspomina. Proszę mi powiedzieć - jaka jest etymologia tego wyrażenia i czy jest ono poprawne?
Połączenie !kaszle mnie jest niepoprawne, ponieważ czasownik kaszleć w znaczeniu ‘gwałtownie, głośno wyrzucać powietrze z płuc; mieć kaszel’ odmienia się w polszczyźnie przez osoby (ja kaszlę, ty kaszlesz, on kaszle, my kaszlemy, wy kaszlecie, oni kaszlą) i w ten właśnie fleksyjny sposób wyrażana jest informacja o wykonawcy czynności. W omawianej błędnej konstrukcji łatwo jednak dostrzec analogię do innych zjawisk z chorobami lub stanami fizycznymi związanych, obrazowanych przez regularne połączenia boli mnie, mdli mnie czy czyści mnie. Spotkałam się nawet z połączeniami *kicha mnie i *czka mnie. Sądzę, że mówiąc *kaszle mnie nadawcy zupełnie nieświadomie pragną podkreślić, że czynność ta jest niezależna od ich woli.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2006-01-16
Która z form jest poprawna: 1. Partnerem jest miasto Lwów na Ukrainie, 2. Partnerem jest miasto Lwów w Ukrainie, 3. Partnerem jest miasto Lwów - Ukraina. Pozdrawiam - Tadeusz
Najlepszą z podanych form jest pierwsza, ponieważ zwyczajowo (od XIX wieku) w polszczyźnie nazwa Ukraina łączy się w bierniku i miejscowniku z przyimkiem na. Podobnie jest z nazwami krajów, takich jak Litwa, Łotwa, Białoruś, Słowacja, Węgry – mówimy (w bierniku), że jedziemy na Ukrainę, na Litwę, na Łotwę, na Białoruś, na Słowację, na Węgry, mówimy także (w miejscowniku), że jesteśmy na Ukrainie, na Litwie, na Łotwie, na Białorusi, na Słowacji, na Węgrzech. Wersja trzecia może zostać wykorzystana pod warunkiem, że nazwa Ukraina zostanie ujęta w nawias: Partnerem jest miasto Lwów (Ukraina).
Katarzyna Wyrwas
Składnia2006-01-11
Dzień dobry, chciałbym się zapytać, czy dopuszczalne są formy zjeść banana, poprosić jednego pączka itp. Jeśli się nie mylę, zachodzi tu związek rządu, a wiec rzeczowniki banan, paczek powinny być w bierniku. Nie pytam o tak często spotykane formy, jak wysłać sms-a czy kupić laptopa, bo choćby nawet były one uznane za poprawne, nigdy bym ich nie stosował. Z drugiej strony, jeśli powiem grałem w tenis zabrzmi to pretensjonalnie...
Faktycznie w przedstawionych związkach czasownik rządzi biernikiem rzeczownika. Tu nie ma wątpliwości. Zachodzą one natomiast, kiedy określić przyjdzie rodzaj akomodowanego rzeczownika, bo jeśli jest męskozwierzęcy (męskożywotny), wówczas faktycznie ma postać identyczną z dopełniaczem; jeśli zaś męskorzeczowy (męskonieżywotny), wówczas jest równy w formie mianownikowi. Aktualnie normą wzorcową (staranniejszą, w tym także pisaną) jest tylko w nielicznych przypadkach B=M, czyli zjeść banan, kotlet, hamburger, ananas, kalafior. Dla tych samych przykładów norma użytkowa (mówiona, potoczna) przewiduje B=D, czyli zjeść banana, kotleta, hamburgera, ananasa, kalafiora. Biernik równy dopełniaczowi w liczbie pojedynczej mają współcześnie następujące grupy semantyczne leksemów i używanie tutaj postaci równej mianownikowi w istocie jest nie tylko pretensjonalne, ale nawet błędne: 1) oczywiście wszystkie męskie żywotne: widzę konia, węgorza, komara itp., 2) rzeczowniki będące nazwami osób zmarłych: widzę nieboszczyka, 3) rzeczowniki będące nazwami straszydeł i form nadprzyrodzonych: widzę upiora, wampira, anioła, diabła, krasnoludka, 4) rzeczowniki będące nazwami tańców: tańczyć poloneza, walca, 5) rzeczowniki będące nazwami większości gier: gram w tenisa, golfa, brydża, 6) rzeczowniki będące nazwami wyrobów fabrycznych: kupić poloneza, papierosa, adidasa, 7) rzeczowniki będące nazwami figur szachowych i kart: wziąć waleta, skoczka, 8) rzeczowniki będące nazwami wielu potraw, grzybów i owoców: zjeść gołąbka, hamburgera, śledzia, chipsa, ogórka, podgrzybka (H. Jadacka Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa 2005, s. 23). Jak wynika ze szczegółowego wyliczenia, w grupie tej nie znalazły się jak dotąd męskie rzeczowniki, nazywające nowe usługi telekomunikacyjne. Stąd nie ma innej rady, jak tylko wysłać mail, SMS dokładnie tak samo, jak wysłać tradycyjny list. Proszę tutaj zważyć także na zapis skrótowca, tylko w postaci wielkich liter, czyli WWW, SMS, MMS!
Iwona Loewe
Składnia2005-12-19
Mam problem ze składnią zdania wielokrotnie złożonego. Chodzi o tę część zdania, w którym pojawia się imiesłowowy równoważnik zdania. ......zabolało ostro, więc wiosłował nie patrząc w tę stronę. Pytanie brzmi czy są tu 2 czy 3 wypowiedzenia składowe? I tak: wypowiedzenie nr 1: zabolało ostro jest w relacji współrzędnej (wynikowej) do wypowiedzenia nr2 : więc wiosłował. I wypowiedzenie nr 2 jest w relacji podrzędnej do wypowiedzenia nr 3: nie patrząc w tamtą stronę, które jest IMIESŁOWOWYM RÓWNOWAZNIKIEM ZDANIA. Czy moja analiza jest poprawna? Czy można dokonać innej - bardziej prawidłowej?
Rzeczywiście dobrze Pani zauważyła, że mamy tutaj do czynienia z trzema wypowiedzeniami składowymi i dobrze je Pani wyróżniła. Ma Pani również rację, że wypowiedzenia 1 i 2 są ze sobą w relacji współrzędności (wynikowej). Jednak wypowiedzenie 3 (rzeczywiście imiesłowowy równoważnik zdania) jest w relacji podrzędnej w stosunku do zdania 2. Wypowiedzenie 3 jest podrzędne okolicznikowe sposobu (wiosłował jak? nie patrząc w tamtą stronę).
Alicja Podstolec
Składnia2005-12-06
Kultywuje się zasadzie czy zasadę?
Czasownik kultywować wymaga, aby występujący po nim rzeczownik przybrał formę biernika, a zatem kultywuje się zasadę!
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-11-27
Dzień dobry, mam wątpliwości, czy powinnam napisać: proszę o zwolnienie moją córkę czy mojej córki?
Rozumiem, że prosi Pani kogoś (nauczyciela), poprawna forma zatem to proszę o zwolnienie (kogo? czego?) mojej córki (w dopełniaczu). Jeśli natomiast prosi Pani córkę, aby podała Pani zwolnienie leżące np. na stole, należy powiedzieć proszę (kogo? co?) moją córkę (w bierniku).
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-11-22
Czy Karol Wojtyła przybrał imię Jan Paweł Drugi czy Jana Pawła Drugiego?
Karol Wojtyła przybrał imię, to pewne. Było to imię nie czyje, w dopełniaczu z pytaniem kogo? (bo odtąd było Jego imieniem), lecz jakie, w mianowniku: Jan Paweł II.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-11-22
Cieszę się (na obiad, wyjazd)? A może (z wyjazdu, z wypoczynku)? Za ewentualną odpowiedź dziękuję. Irena W.
Cieszyć się można i na wyjazd, który ma nastąpić, i z wyjazdu, który właśnie trwa, można też cieszyć się wyjazdem, w polszczyźnie bowiem istnieje kilka konstrukcji składniowych, których ośrodkiem jest ów czasownik. Mówimy, że ktoś cieszy się z kogoś, z czegoś, jeśli mamy na myśli wydarzenia przyszłe lub bieżące, np. Cieszył się z wnuka. Cieszę się (z tego), że cię widzę. Mówimy, że ktoś, coś cieszy się na coś, kiedy idzie o wydarzenia przyszłe, np. Cieszył się na czekającą go podróż. Powiemy, że ktoś cieszy się czymś, aby wyrazić, że cieszy się zjawiskami trwającymi jakiś czas, np. Cieszył się życiem (Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego). Można o tym zjawisku myśleć jak o niepotrzebnym nadmiarze wyrażeń, w rzeczywistości jednak każda z tych konstrukcji jest – jak widać – sprecyzowana znaczeniowo, spełnia więc kryterium ekonomiczności środków językowych. Recenzujący poradnianą książkę do druku prof. J. Miodek dodał, że zwrot cieszyć się na coś ma ciągle jeszcze wielu przeciwników, bo uważany jest za kalkę niemieckiej konstrukcji sich auf etwas freuen, uznał ją jednak za kalkę potrzebną polszczyźnie.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-11-15
Który związek - zgody czy rządu - przeważa obecnie w języku polskim w połączeniach z wyrazami pełniący obowiązki? Czy związek rządu (np. p.o. komendanta) nadal jest odczuwany jako użycie potoczne?
Na podobne pytanie już niegdyś odpowiadaliśmy, proszę zatem przeszukać nasze archiwum. Uznawana przez wydawnictwa poprawnościowe za potoczną forma w związku rządu (p.o. komendanta) coraz bardziej się upowszechnia, co zresztą nietrudno dostrzec w mediach. Internetowa wyszukiwarka znalazła np. 4.719 dokumentów z połączeniem p.o. dyrektora i zaledwie 647 dokumentów z połączeniem p.o. dyrektor.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-11-08
Jaka forma wyrażenia przyimkowego jest poprawna (chodzi o serwis internetowy): w Allegro czy na Allegro. Wydaje mi się, że zależy to od uprzedniego określenia, czy Allegro jest serwisem, czy platformą, ale może się mylę?
Na stronach allegro.pl ta pożyteczna skądinąd instytucja sama siebie nazywa w różnych miejscach i serwisem, i platformą, trudno zatem ustalić, czym jest naprawdę, o ile ustalanie tego ma w ogóle jakiś sens. Wydaje mi się, że Allegro w świadomości użytkowników internetu funkcjonuje raczej jako strona internetowa, a skoro mówimy na stronie, mówimy także na Allegro, czego dowodzić może wielka ilość (ponad 73 tys.) przykładów z takim właśnie połączeniem. Połączenie w Allegro trafia się kilka razy rzadziej (16 tys. przykładów z wyszukiwarki), ale za to króluje w portalach informacyjnych, gazetach itp. bardziej oficjalnych językowo stronach. Można byłoby także pomyśleć nad rozróżnieniem na Allegro = ‘na stronie’ oraz w Allegro = ‘w firmie o takiej nazwie’, ale Allegro nazywa się chyba jednak inaczej... Z drugiej strony w świadomości użytkowników nie liczy się właściwa nazwa firmy, ale określenie najczęściej stosowane – Wedel wszak to już Cadburry, a Bank Śląski to ING Bank, a wszyscy nadal jedzą wedlowską czekoladę w drodze do Banku Śląskiego ;-). Inna rzecz, że generalnie konstrukcje z przymkiem na należą do potocznych, mówi się więc – choć to niepoprawne – !na sklepie, !na hucie itp., w internecie zaś (zważmy, że potocznie: na necie) dominuje żywioł potoczności. Według mnie – a odwiedzam Allegro codziennie – nie ma nic złego w połączeniu na Allegro, bo mamy na myśli stronę internetową, rzadsze w Allegro również nie jest niepoprawne, choć ograniczyłabym jego stosowanie do kontekstów, w których mowa jest o Allegro jako firmie, w której można być np. zatrudnionym). Czas pokaże, która konstrukcja zwycięży w polszczyźnie. Decydujemy o tym my sami. Każdego dnia.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-11-08
Która z form jest poprawna: 1. Regulamin obowiązuje w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia, 2. Regulamin uchwalono na okres od 1 stycznia do 31 grudnia, 3. Regulamin obowiązuje na okres od 1 stycznia do 31 grudnia?
Za konstrukcje poprawne można uznać pierwszą i drugą. W zdaniu 3 użyto nieaprobowanego (bo pochodzącego z języka urzędowego) połączenia na okres (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego).
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-10-31
Jak powinno się mówić poprawnie: Urząd Miasta czy Urząd Miejski?
Obie formy same w sobie są poprawne. W połączeniu z konkretną nazwą miasta najlepiej powiedzieć (czy napisać) Urząd Miasta (jakiego?) Bytomia lub Urząd Miejski w Bytomiu (zob. także nasze wcześniejsze odpowiedzi na temat nazw Urząd Miasta oraz Rada Miasta, wpisując do poradnianej wyszukiwarki wyrazy urząd miasta).
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-10-18
Która wersja jest lepsza: aby przy pomocy miejscowych władz związać Polskę ze sobą i odciąć od Zachodu czy aby przy pomocy miejscowych władz związać Polskę z sobą i odciąć od Zachodu?
W pytaniu idzie o połączenia ze sobą i z sobą. Oba są poprawne, ale pierwsze jest częściej używane.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-10-18
Czy może być tak: Pod koniec ukazało się w Glasgow jej emigracyjne wydanie czy też powinno być: Pod koniec ukazało się w Glasgow emigracyjne wydanie książki?
Jeśli w zdaniu poprzedzającym występuje wyraz książka, to w następnym zdaniu można użyć w zastępstwie zaimka jej, jak w pierwszym zdaniu. Zdanie drugie może wystąpić bez takiego kontekstu, o ile tylko dodamy na końcu informację, o jaką książkę idzie. Inna rzecz, że oba zdania są niepełne – pod koniec czego?
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-10-18
Która wersja jest poprawna: obrady, w trakcie których wręczono czy obrady, w których trakcie wręczono?
W zdaniu podrzędnym zaimek który występuje zwykle na pierwszym miejscu, można go jednak poprzedzić przyimkiem lub wyrażeniem przyimkowym, np. za pomocą, na podstawie, na mocy, w braku, w razie itp. Tak więc można powiedzieć w trakcie których, można również w których trakcie, choć wersja druga jest uznawana za rzadszą (zob. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego).
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-10-10
Która forma jest poprawna: studiujemy na uczelni czy studiujemy w uczelni?
Zdecydowanie na uczelni, podobnie jak studiować na uniwersytecie. Na podobne pytanie już odpowiadaliśmy.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-10-07
Piszę pracę dyplomową Opracowanie i badanie metody przetwarzania metaopisu plików z zawartością multimedialną opartej o logikę rozmytą. Chciałbym się upewnić (promotor ma wątpliwości), czy temat jest sformułowany prawidłowo. Czy temat powinien brzmieć w oparciu o... czy oparty na...?
W użytym kontekście oprzeć można się tylko na czymś. Proszę także zwrócić uwagę na metaopis, który piszemy łącznie. Może dałoby się zmienić tytuł na krótszy, więc przystępniejszy dla recenzenta czy też czytelnika, a informacje o metodologii przenieść do wstępu, np. Przetwarzanie plików multimedialnych. Opracowanie i badanie metody.
Iwona Loewe
Składnia2005-09-23
Dzień dobry. Mam pytanie: w jakim przypadku łączy się wyraz około z rzeczownikiem?
Przyimek około łączący się z rzeczownikiem (lub innym wyrazem, który występuje w funkcji rzeczownika) w dopełniaczu, np. Drzewo miało około dwóch metrów wysokości. Podróż trwała około pięciu godzin.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-08-04
Witam! Uprzejmie proszę o pomoc przy wskazaniu przyczyny błędu w zdaniu: Robiąc zakupy, przyszedłem do domu. Zdaję sobie sprawę, że błąd polega na niewłaściwym użyciu imiesłowu. Poprawne zdanie powinno wyglądać tak: Zrobiwszy / Po tym, jak zrobiłem zakupy, przyszedłem do domu. Interesuje mnie przyczyna użycia niewłaściwego imiesłowu, czy błąd ten jest błędem częstym i czy będzie się rozszerzał oraz jakich ogólniejszych tendencji może być wyrazem. Za udzielenie pomocy bardzo dziękuję.
Pytanie wydaje się podobne do polecenia z pracy (domowej, zaliczeniowej) z kultury języka, dlatego przykro nam, ale nie odpowiemy na nie w sposób pełny i Panią / Pana satysfakcjonujący, ponieważ poradnia odrabianiem prac się nie trudni. Możemy jedynie potwierdzić zawartą w pytaniu interpretację błędu. Tak, nie myli się Pani / Pan. Podane zdanie jest przykładem typowego i bardzo częstego błędu składniowego polegającego na niewłaściwym użyciu imiesłowu przysłówkowego współczesnego. Zdanie z imiesłowem uprzednim Zrobiwszy zakupy, poszedłem do domu raczej nie występuje w mówionym języku potocznym, gdyż konstrukcje z imiesłowami są charakterystyczne dla polszczyzny oficjalnej. Życzę powodzenia i odsyłam choćby do haseł problemowych w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego.
Romualda Piętkowa

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166