Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (264) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (333) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3313)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Odmiana2011-11-19
W jaki sposób odmienia się słowo salezjanie: salezjan czy salezjanów? A jeśli salezjanów, to dlaczego odmienia się inaczej niż Rosjan?
Zasady wyboru końcówki dopełniacza lm. dla rzeczowników męskich z formantem -anin są następujące:
1) końcówkę zerową mają nazwy mieszkańców zarówno miejscowości, jak i regionów, nazwy członków plemion, np. Rosjanin, Fenicjanin, Słowianin, szczecinianin, wrocławianin (wyjątki to np.: Afrykanin, Meksykanin, Amerykanin, Mohikanin); a także następujące rzeczowniki spoza tej grupy: poganin, chrześcijanin, mieszczanin, włościanin, niebianin;
2) końcówkę -ów mają pozostałe rzeczowniki na -anin, w tym nazwy członków zgromadzeń zakonnych, np. franciszkanin (bo: franciszkanów), salezjanin (bo: salezjanów).
Są też rzeczowniki, które mają końcówkę alternatywną: -ów lub zero morfologiczne. Należą do nich np. weganin (wegan i weganów) czy wegetarianin (wegetarian i wegetarianów), oratorianin (oratorian i oratorianów).
Zachęcam do lektury np. pozycji Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia. T. 1 (red. Grzegorczykowa, Laskowski, Wróbel) lub Morfologia współczesnego języka polskiego. Fleksja autorstwa Ałły Krawczuk.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-11-19
Nie wiem, jak napisać „Bravo Sport” czy „Bravo sport”. Spotkałam też „Bravosport”. Proszę o wyjaśnienie.
Tytuł czasopisma brzmi „Bravo Sport” i tak też należy to zapisywać.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-11-19
Czy poprawny jest zwrot wyjść poza ekran monitora - kontekst jest taki, że pewna aplikacja została zaprezentowana na bilbordzie w centrum miasta. Wcześniej była po prostu dostępna na komputerze. Ekran jest składową monitora, ale jednocześnie oba wyrazy są bliskoznaczne i (według mnie) brzmi to niezręcznie.
Wyrazy ekran i monitor w niektórych swoich znaczeniach należą do jednego pola semantycznego, ale nie są synonimami. Ekran jest meronimem dla wyrazu monitor, bo, tak jak Pan zauważył, określa część składową obiektu o nazwie monitor. Odpowiednio monitor jest holonimem dla wyrazu ekran, czyli odnosi się do pewnej całości, której część nazywana jest ekranem. Podobna relacja (meronimii/holonimii) łączy pary wyrazów fryzura i włos czy i głowa i mózg, rower i rama.
Połączenie ekran monitora jest zupełnie poprawne. Tym bardziej że bez tego drugiego wyrazu nie byłoby jasne, o jaki ekran chodzi, gdyż przy dzisiejszym stopniu rozwoju techniki rodzajów ekranów mamy mnóstwo (por. sporo definicji w USJP).
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-11-19
Czy poprawna jest forma chłopaki czy raczej chłopacy?
Obie formy są dobre jako mianownik lm. rzeczownika chłopak, przy czym chłopacy to forma neutralna, a chłopaki - tzw. forma deprecjatywna. Pierwsza wchodzi w związek zgody z czasownikami i przymiotnikami (i zaimkami przymiotnikowymi) w rodzaju męskoosobowym (np. Nasi dobrzy chłopacy pomogli staruszce), druga łączy się z tymi samymi częściami mowy w rodzaju niemęskoosobowym (por. Nasze dobre chłopaki pomogły staruszce).
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-11-15
Czy sformułowanie prezentowanie lokalów jest poprawne? Czy do zaakceptowania jest tylko forma prezentowanie lokali?
Obie wersje są poprawne. Rzeczownik lokal każdorazowo ma w dopełniaczu lm. jedną z dwóch możliwych końcówek -i lub -ów, a zatem tworzy formy lokali bądź lokalów.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-11-08
Czy w celu wyrażenia pewnych emocji można użyć zapisu: Uuu, czy lepiej U, u, u. Czy może w ogóle są one niepoprawne?
Można pisać podwojoną, potrojoną głoskę dla wyrażenia szczególnego sposobu jej wymówienia (najczęściej przedłużonego) i jest to akceptowalne, oczywiście tylko w pewnych typach tekstu (bo np. w artykule naukowym już niekoniecznie). Można też pewne wyrażenia o charakterze dźwiękonaśladowczym pisać, oddzielając kolejne człony przecinkiem (np. hop, hop; puk, puk), ale nie uważam, by było to zasadne w przypadku powyższego okrzyku (?). Wymawiamy tu przecież przeciągle jedną głoskę, nie robiąc przerw oddechowych, czyli dobry jest tylko zapis Uuu.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-11-08
Czy można nie odmieniać bułgarskiego imienia męskiego Minko, czy jednak w przypadkach zależnych powinno mieć formy Minki, Mince itd.?
Imię to wpisuje się łatwo w polski wzorzec odmiany, więc należy je odmieniać właśnie tak, jak to zaproponowano w pytaniu.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-11-07
Czy sformułowanie przewodnie założenia (np. Przewodnie założenia INSPIRE określają, że...) jest poprawne?
Tak, jest poprawne.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-11-07
W redakcji, w której pracuję, dyskusję wzbudza ostatnio ortografia w popularnej piosence:
„Wlazł kotek na płotek i mruga.
Ładna to piosenka, niedługa.
Niedługa, niekrótka, lecz w sam raz.
Zaśpiewaj, koteczku, jeszcze raz!”.
O ile pierwszy raz występujące określenie piosenki: niedługa nie budzi wątpliwości, o tyle sformułowanie w kolejnym wersie jest już dość dyskusyjne. Skoro piosenka jest w sam raz, to ani długa, ani krótka. Uzasadniony byłby więc chyba zapis oddzielny: „nie długa, nie krótka” – jako jedno wspólne określenie rymowanki. W większości publikacji spotykamy natomiast: „niedługa, niekrótka”, co również można obronić – traktujemy je wtedy jako dwa osobne przymiotniki określające tę piosenkę.
Moje pytanie w takim razie brzmi: który zapis jest stosowniejszy – czy jest w ogóle możliwe takie rozstrzygnięcie w sytuacji, gdzie da się sensownie uzasadnić obie możliwości? Czy jedynym argumentem będzie tu uzus (bo tak to do tej pory zapisywano)?
Zgodnie z zasadami pisowni powinniśmy napisać nie długa, nie krótka, lecz w sam raz - ma tutaj zastosowanie reguła 182, w świetle której nie wprowadzające obok zwykłej negacji także przeciwstawienie piszemy z wyrazami, do których się ono odnosi, osobno.
Katarzyna Mazur
Różne2011-11-07
Chodzi mi o zasadę pisowni (ułożenia liter) w pionie, np. na grzbiecie książki. Czy istnieje zasada mówiąca, że tak jak z pisownią od lewej do prawej, powinno pisać się np. z góry na dół? Tak jest np. z flagą Polski, że obracając głowę w lewą stronę widzimy ją poprawnie gdy wisi pionowo.
Zasady są tutaj różne w zależności od tego, w którym miejscu tekstu, publikacji umieszczamy tekst w pionie. Na grzbiecie książki, zgodnie z zaleceniami edytorskimi, powinno się pisać z góry do dołu, ale już np. na tzw. boczku gazety kierunek pisania zależy od tego, czy mamy do czynienia ze stroną parzystą, czy nieparzystą – na parzystej (lewej) tekst boczku powinien być umieszczony tak, by czytało się go z dołu do góry, na nieparzystej (prawej) – odwrotnie.
Katarzyna Mazur
Etymologia2011-11-07
Proszę o etymologię słowa rodzina.
Bardzo proszę: rzeczownik rodzina, notowany w polszczyźnie od XIV w., pochodzi od prasłowiańskiej formy *rodina, definiowanej jako ‘to, co związane z rodem; członkowie rodu; ziemia rodowa’, a zbudowanej z rdzenia *rod- (niosącego treść ‘ród, plemię) i przyrostka *-ina. Gdybyśmy jeszcze bardziej cofnęli się w czasie, doszukamy się źródeł prasłowiańskiego rzeczownika w praindoeuropejskim rdzeniu ṷredh- // ṷerdh-, mającym znaczenie ‘rosnąć, rozrastać się’ (por. Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiesław Boryś, Kraków 2006).
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-11-06
Czy wyraz ryzyko występuje w formie liczby mnogiej, gdyż mam wątpliwości, czy poprawną formą będzie użycie w tekście zwrotu ...ustaleniu istniejących ryzyk...?
Wyraz ryzyko praktycznie nie występuje w polskich tekstach w liczbie mnogiej, ale można taką liczbę utworzyć i jeśli kontekst to uzasadnia – sensownie użyć. Mianownik lm. wyglądałby ryzyka, a dopełniacz – ryzyk. A zatem choć zacytowane w pytaniu zdanie brzmi może trochę niezbyt zręcznie, jest zbudowane poprawnie – zgodnie z zasadami polszczyzny.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-11-06
Leczyć tocznia rumieniowatego czy toczeń rumieniowaty?
Czasownik leczyć wymaga dopełnienia w bierniku, a biernik od toczeń rumieniowaty brzmi toczeń rumieniowaty (tak samo jak mianownik), zatem poprawnie będzie: leczyć toczeń rumieniowaty.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-11-06
Chciałabym zapytać, jak powinnam powiedzieć: rozwój kierunku budownictwo czy rozwój kierunku budownictwa. Charakterystyka studenta kierunku budownictwo czy charakterystyka studenta kierunku budownictwa?
Lepiej użyć sformułowania rozwój kierunku budownictwo, bo wtedy mówimy o rozwoju całego kierunku o nazwie budownictwo. Konstrukcja rozwój kierunku budownictwa sugeruje, że chodzi o rozwój jednego z wielu podkierunków kierunku o nazwie budownictwo.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-11-06
Która forma jest poprawna zapomniał zostawić awizo czy zapomniał zostawić awiza?
Czasownik zapomnieć wchodzi w konstrukcje o dwóch schematach: „zapomnieć + bezokolicznik + rzeczownik w bierniku” albo „zapomnieć + bezokolicznik + rzeczownik w dopełniaczu”, przy czym pierwszy wzorzec realizowany jest częściej. Zatem choć większą frekwencję będzie miało połączenie zapomnieć zostawić awizo, wyrażenie zapomnieć zostawić awiza też jest zupełnie poprawne.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2011-11-06
Ostatnio w internetowych portalach poświęconych kulturze popularnej coraz częściej widzę słowo protagonista jako synonim słowa bohater (chodzi oczywiście o bohatera książki czy filmu, a nie sprawcę bohaterskich czynów). Przyznam, że razi mnie to w oczy :). Czy użycie w tym sensie słowa protagonista jest prawidłowe?
Znaczenie słowa protagonista nieco się w ostatnich czasach zmieniło. Najnowszy Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN podaje m.in. następującą definicję omawianego wyrazu, notowanego z kwalifikatorem książkowy: ‘najwybitniejszy aktor zespołu lub odtwórca głównej roli w sztuce albo filmie; także: główny bohater książki’. Drugie znaczenie ujęte jest natomiast w definicji ‘bojownik, człowiek walczący o coś’. Jednocześnie ten sam słownik uznaje za niepoprawne posługiwanie się słowem protagonista dla wyrażenia treści ‘człowiek popierający coś’.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-11-06
Wiem, że nazwy typu Uniwersytet Śląski czy Uniwersytet Warszawski zapisujemy wielkimi literami, ale czy powinnam napisać Uniwersytet Krakowski czy Uniwersytet krakowski, gdy jednoznacznie z kontekstu wynika, że chodzi o Uniwersytet Jagielloński (a stosuję zasadę pisania wtedy samego słowa Uniwersytet wielką literą)?
skoro przyjęła Pani pisownię części nazwy dużą literą, to niech tak jest, ale wtedy człony niewchodzące do pełnej nazwy piszemy małą literą, czyli np. Uniwersytet krakowski.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-10-31
Słownik języka polskiego PWN podaje jako poprawne dla liczby mnogiej formy nastolatki i równolatki (nie nastolatkowie). Czy wobec tego w obu sytuacjach mamy do czynienia z rodzajem niemęskoosobowym, który musi się pojawić np. w przydawce, orzeczeniu itd., nawet jeśli zdanie dotyczy chłopców lub mężczyzn?
Rzeczywiście formy *nastolatkowie oraz *równolatkowie są niepoprawne, a rzeczowniki nastolatki i równolatki to formy rzeczownika co prawda męskoosobowego, ale z niemęskoosobowym wykładnikiem rodzaju w mianowniku liczby mnogiej. Jeśli nastolatki lub równolatki to podmiot zdania, wówczas odnosząca się do któregoś z tych wyrazów przydawka oraz orzeczenie muszą tworzyć z nim związek zgody, co oznacza m.in. przyjęcie tego samego rodzaju. W takim razie poprawnie będzie, jeśli powiemy np. Przyszły te przystojne nastolatki, nawet gdy będziemy mieć na myśli tylko chłopców. Ale już w bierniku lm. rzeczowniki nastolatek i równolatek będą się zachowywały jak typowe rzeczowniki męskoosobowe – por. poprawne zdanie: Widzę tych nastolatków, równolatków mojego syna.
Daria Sitko, Katarzyna Mazur
Ortografia2011-10-31
Zastanawiam się, jak poprawnie należy podpisać zeszyt lub podręcznik: Język Polski, Język polski czy język polski. Coraz częściej spotykam się z oryginalnymi napisami na zeszytach Język Polski. Czy ten zapis jest poprawny?
Nazwy przedmiotów szkolnych zapisujemy małymi literami (por. W poniedziałek mam matematykę, język polski i geografię). Jednak podpis na zeszycie możemy potraktować jako pewien rodzaj tytułu. Postępujemy tu jak z tytułem książki, czyli wielką literą rozpoczynamy tylko pierwszy człon nazwy (chyba że w dalszej części tytułu pojawia się wyraz, który ze względów znaczeniowych należy zapisać wielką literą). Na okładce napiszemy wówczas Język polski. Natomiast zapis Język Polski może sugerować, że drugi wyraz to słowo Polska w dopełniaczu. Chyba nie ulega wątpliwości, że przedmiot nauczany w szkołach nazywany jest językiem polskim, nie zaś językiem Polski. Zatem w jego nazwie pojawia się przymiotnik utworzony od nazwy kraju, a ten powinien być zapisany małą literą. Wobec tego napis Język Polski na okładce zeszytu jest nieuzasadniony.
Daria Sitko
Frazeologia2011-10-30
Co oznacza zwrot bliższa ciału koszula?
Przysłowiem tym, znanym także w nieco bardziej rozbudowanej wersji: Bliższa ciału koszula niż sukmana, posługujemy się, by wyrazić myśl ‘człowieka najbardziej obchodzi to, z czym się na co dzień styka, co go bezpośrednio dotyczy’.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166