Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (583) Interpunkcja (191) Wymowa (69) Znaczenie (260) Etymologia (302) Historia języka (24) Składnia (333) Słowotwórstwo (135) Odmiana (328) Frazeologia (131) Poprawność komunikacyjna (189) Nazwy własne (430) Wyrazy obce (89) Grzeczność językowa (40) Różne (162) Wszystkie tematy (3266)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Interpunkcja2010-12-02
Na stronie poradni PWN pojawiły się dwie odpowiedzi, które stawiają pod znakiem zapytania odpowiednie stawianie przecinka kończącego list itp. Chodzi o te zapytania: pierwsze i drugie
Dlatego chciałbym się dowiedzieć, która z tych odpowiedzi jest prawidłowa. A może chodzi po prostu o własne preferencje i żadna z reguł słownikowych nie wskazuje na jednoznaczne działanie?
Słowniki poprawnościowe nie wypowiadają się bezpośrednio w kwestii użycia bądź nieużywania znaku przestankowego między słowem Pozdrawiam lub formułą Z poważaniem a podpisem w zakończeniu e-maila czy np. zwykłego listu. Tak więc mamy tu właściwie sporą dowolność zapisu. Radziłabym jednak, za Adamem Wolańskim, ze względów edytorskich zrezygnować w powyższych kontekstach z interpunkcji, tym bardziej że podpis przenosimy przecież zazwyczaj do nowego wersu (zob. poniżej).
Pozdrawiam serdecznie
Katarzyna Mazur
Odmiana2010-12-02
Kiedyś podczas podróży ze znajomym użyłem sformułowania wiesz: chcieć, a móc... , po czym znajomy odpowiedział to chciej i ... No właśnie, czy to się jakoś odmienia? Czy w ogóle nie ma takiego sformułowania i trzeba je zastąpić innym? Bardzo mnie to ciekawi.
Od czasownika móc nie tworzy się trybu rozkazującego, stąd konsternacja Panów, jak powinien on poprawnie brzmieć.
Joanna Przyklenk
Ortografia2010-12-01
Proszę o wyjaśnienie pisowni słowa (słów): ponaddwukrotny (tak jak ponaddwuletni?) czy ponad dwukrotny? Nie mogłam tego znaleźć ani w słowniku ortograficznym, ani w języka polskiego, ani w żadnym innym.
Jeśli potraktujemy ponad- jako cząstkę słowotwórczą, musimy ją z liczebnikami wielokrotnymi, podobnie jak z przymiotnikami, pisać łącznie, a zatem ponaddwukrotny, ponadpięciokrotna itd. Ale oczywiście można też ponad zinterpretować jako partykułę (dodawaną do liczebników bądź odliczebnikowych przymiotników i przysłówków oraz do rzeczowników wyrażających ilość czegoś) i wtedy stosować równie zasadny oraz poprawny zapis ponad dwukrotny, ponad pięciokrotny.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-12-01
Chciałabym się dowiedzieć, czy m.in. powinno pisać się ze spacją, ponieważ ostatnio na zajęciach pani doktor powiedziała, że pisownia łączna jest błędem. Bardzo bym prosiła o zweryfikowanie tej wiadomości.
Pisane z kropkami po każdym członie skróty od dwóch lub więcej wyrazów są składane zawsze bez spacji. A zatem poprawnie będzie m.in., nie zaś *m. in. Ten drugi zapis sugerowałby bowiem, że mamy do czynienia z dwoma różnymi skrótami. Pierwszym z nich byłby m. i jak podają słowniki, należałoby go rozwinąć do postaci mieszkanie lub morze czy też męski (rodzaj), gdyż m. nie funkcjonuje samodzielnie jako skrót od między (podobnie zresztą jak samo o. nie jest skrótem od ogrzewanie, chociaż właśnie ten wyraz zastępuje w c.o. ‘centralne ogrzewanie’). Interpretacja omawianego skrótu zawierającego spację musiałaby być zatem niezgodna z zamierzeniem piszącego, co tylko dowodzi błędu zapisu.
Ponadto proszę zauważyć, że składanie skrótów bez spacji ma jeszcze jedną zaletę – nie musimy zmagać się z sytuacjami, gdy na stronie po jej złamaniu jeden człon skrótu zostaje w poprzedniej linijce, a drugi przechodzi do następnej.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-12-01
Jak należy zapisać nazwę modlitwy: Nowenna pompejańska czy Nowenna Pompejańska? (Chodzi o ten drugi wyraz – nie wiem, czy dużą literą, czy małą).
Jeżeli uznamy, że ta nowenna to jedna rozbudowana modlitwa, jej tytuł powinniśmy pisać Nowenna pompejańska (oczywiście w Pani tekstach całość albo tylko kursywą, albo tylko w cudzysłowie). Ale równie dobrze można potraktować ją jako pewien sposób odmawiania Różańca i stosować w przypadku jej zapisu tylko małe litery, czyli nowenna pompejańska. Byłaby ona wówczas traktowana podobnie jak liturgia godzin – forma codziennej modlitwy Kościoła (jednak w przeciwieństwie do Liturgii godzin jako tytułu książki, która zbiera poszczególne teksty modlitwy brewiarzowej) lub jak jakieś nabożeństwo (por. też pisane małymi literami nabożeństwo majowe).
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-12-01
Chciałabym zapytać, czy wpisując w dzienniku plan lekcji, powinnam nazwy przedmiotów pisać wielką literą (język polski czy Język polski)?
Domyślam się, że ów plan przyjmuje postać tabelaryczną. A w tabelach duże litery na początku mają mieć tylko teksty znajdujące się w głównych rubrykach, a więc te, które są nazwami kolumn i wierszy. Nazwy przedmiotów przypadających na poszczególne godziny każdego dnia będą natomiast zawarte, jak sobie wyobrażam, w rubrykach podrzędnych i z tego względu powinniśmy je rozpoczynać małymi literami. Oczywiście gdyby się okazało, że w podrzędną komórkę tabeli musimy wpisać nazwę własną, zapisalibyśmy ją wielką literą, ale decydowałyby tu względy znaczeniowe, nie zaś edytorskie.
Odpowiedź na pytanie już padła, ale ponieważ poruszony został temat rozmiaru liter, wykorzystam jeszcze tę okazję, by dodać, że możemy na oznaczenie majuskuły zamiennie używać terminów wielka litera oraz duża litera – oba są poprawne i równie zasadne.
Katarzyna Mazur
Składnia2010-12-01
Bardzo proszę o podpowiedź, która wersja jest poprawna: PARP/PAN itp. zaproponował czy PARP/PAN itp. zaproponowała?
Poprawne są obie wersje zapisu. Pytanie o wartość kategorii rodzaju dla czasownika (orzeczenia) w powyższych zadaniach jest w istocie pytaniem o rodzaj użytych w nich skrótowców (tu: podmiotów). Rodzaj gramatyczny skrótowca (a także jego liczbę) ustala się zaś dwojako. Po pierwsze, można skrótowiec rozwinąć, by zobaczyć, jaki rodzaj przypisany jest nadrzędnemu członowi pełnej nazwy przez niego zastępowanej, i taki sam nadać skrótowcowi. Stosując ten sposób, musielibyśmy przyjąć, że PAN (od: Polska Akademia Nauk) oraz PARP (od: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości) mają rodzaj żeński, tak samo jak wyrazy akademia i agencja, które są głównymi wyrazami nazwy złożonej. Druga metoda określenia rodzaju gramatycznego skrótowca odwołuje się do jego wymowy. Kiedy ostatnią wypowiadaną głoską skrótowca jest spółgłoska, tak jak ma to miejsce w obu omawianych przykładach (por.: [parp]; [pan]), na pewno ma on na podstawie tego kryterium rodzaj męski. Jeśliby jednak skrótowiec kończył się w wymowie na akcentowane [e, i, o, u] przybrałby rodzaj nijaki, np.: to NRD (bo: [en-er-de]), to WSI (bo: [wu-es-i]). Z kolei gdyby w jego zakończeniu znalazło się [a] pod akcentem, rodzaj mógłby być żeński lub nijaki, np. to AK [a-ka] – r. nijaki, ta RPA [er-pe-a] – r. żeński. Jeżeli natomiast zamykającą głoską byłoby niekacentowane [a], skrótowcowi przysługiwałby rodzaj żeński, por. FAMA (Festiwal Artystyczny Młodzieży Akademickiej (bo: [fama]).
Dodam jeszcze, że wydawnictwa poprawnościowe zalecają stosowanie w polszczyźnie staranniejszej raczej pierwszego z omówionych sposobów ustalania rodzaju skrótowca. Pomijając inne względy, w przypadku skrótowców od nazw polskich jest on chyba nawet łatwiejszy, więc i z tego względu warto się do niego odwoływać.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Czy poprawna jest następująca forma: (1) Biuro Obsługi Pielgrzyma przyjmuje rezerwacje przewodnika i udziela informacji. Czy raczej należałoby napisać: (2) Pracownicy Biura Obsługi Pielgrzyma przyjmują rezerwacje przewodnika i udzielają informacji?
Za poprawne należy uznać obie zaproponowane przez Panią/Pana wersje. Rzeczownik biuro jest wieloznaczny: może oznaczać zarówno miejsce pracy (np. urzędników) – tak w zdaniu (2) – ale też odnosić się do samych pracowników – zob. zdanie (1). Proszę zauważyć, że podobnie sprawa wygląda, gdy chodzi o jednostkę szkoła (por. Szkoła się spaliła – tu: szkoła użyta w znaczeniu ‘budynek’; ale także: Szkoła prowadzi rekrutację – tutaj: szkoła jako ‘pracownicy placówki oświatowej’). Ponieważ mamy przynajmniej dwa takie wyrazy polisemiczne (szkoła i biuro, ale również np. urząd, drukarnia), których poszczególne znaczenia są zróżnicowane w podobny sposób, możemy mówić w przypadku ich wszystkich o zjawisku tzw. polisemii regularnej.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-23
Chciałabym się dowiedzieć, jak prawidłowo należy napisać na grobie rodzinnym Grób rodziny Okrzejów? Gdyby mi mogli Państwo wyjaśnić, które wyrazy powinny być napisane wielką literą, czy wszystkie, oraz jak odmienić nazwisko Okrzeja, jak np. Anna Okrzeja. Czy powinno być Grób Rodziny/rodziny Okrzeja? Okrzejów?
Radziłabym napisać Grób rodziny Okrzejów. Nie ma potrzeby rozpoczynania słowa rodzina wielką literą, jednak ostatecznie względy emocjonalne i taki zapis mogłyby usprawiedliwić. Zresztą na płytach nagrobnych stosuje się zazwyczaj pismo wersalikowe, a przy nim zupełnie znika problem z dużą i małą literą, bo wszystkie znaki przybierają kształt i rozmiar wielkich liter (jest to tzw. majuskuła), lub kapitaliki – tutaj różnica między wielką a małą literą jest mniej widoczna, gdyż sprowadza się tylko do ich rozmiaru, bo kształt pozostaje dla obu taki sam (jest taki jak u dużych liter). I właśnie to ostatnie pismo ja zastosowałabym na nagrobku – wówczas płyta zawierałby informację w następującej formie ortograficznej: Grób rodziny Okrzejów.
Co do postaci fleksyjnej nazwiska po słowie rodzina – wolałabym je w wersji odmienionej; ona jest zresztą chyba częstsza w użyciu i dla pewnych typów nazwisk właściwie jedynie możliwa (por. grób rodziny Filipowskich, nie: *grób rodziny Filipowski, ponieważ niektórzy członkowie klanu noszą nazwisko Filipowska). W omawianym przypadku można by jednak zastosować zarówno postać Grób rodziny Okrzeja, jak i Grób rodziny Okrzejów, bez narażania się na zarzut, że nazwisko zostało nieodmienione – nie ta reguła ma tutaj bowiem zastosowanie.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Czy poprawna jest forma: proszę o odpowiedź do 14 maja, czy też proszę o odpowiedź do dnia 14 maja.
Poprawną formą jest oczywiście: proszę o odpowiedź do 14 maja, przecież data 14 maja wyraźnie wskazuje, że chodzi o dzień.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Różne2010-11-23
Czy w piśmie urzędowym na końcu linijki przed marginesem może zostać jedna litera np. z, o, i itp. albo np. początek daty: 14 maja... czy też: nr (koniec linijki) 123... (nowa linijka)?
Unikałabym pozostawiania spójników czy przyimków na końcu wersu, do nowego wersu radziłabym przenosić również początki dat.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Różne2010-11-23
Czy w pismach urzędowych można stosować komputerową opcję "dzielenie wyrazów", czy też raczej jest to niewskazane.
Oczywiście, można włączyć komputerową opcję dzielenia, nie ma ku temu żadnych przeciwwskazań.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Składnia2010-11-23
Która forma jest poprawna: dofinansowanie czegoś czy dofinansowanie do czegoś?
Poprawna forma to dofinansowywanie czegoś, np. ministerialne dofinansowanie szkół, a nie *ministerialne dofinansowanie do szkół.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Składnia2010-11-23
Proszę uprzejmie o informację, czy poprawny jest zwrot: kilkoro dziewcząt i chłopców poszło do kina? W słowniku znalazłam tylko pod hasłem kilkoro: ludzi, dzieci, sportowców. Nie mam pewności, czy: kilkoro dziewcząt i chłopców, czy: kilka dziewcząt i kilku chłopców jest poprawnie.
Poprawnie będzie tylko: kilkoro dziewcząt i kilku chłopców poszło do kina, ponieważ rzeczownik dziewczę łączy się z liczebnikami zbiorowymi, zaś chłopiec z głównymi i nie ma innej możliwości, by zachować wymagania składniowe tych rzeczowników w związkach z liczebnikiem.
Oczywiście konstrukcje takie jak omawiana do łatwych nie należą. Użycie liczebników zbiorowych stwarza problemy, bo chyba nie do końca rozumiemy zapisy reguły, wedle której łączy się z nimi m.in.: 1) rzeczownik rodzaju nijakiego z M. lp. na , oznaczający istoty młode (np. pięcioro piskląt, ośmioro dziewcząt); oraz 2) rzeczownik oznaczający w liczbie pojedynczej istotę rodzaju męskiego, ale stosowany w liczbie mnogiej na oznaczenie zbioru złożonego z jednostek różnej płci (np. kilkoro studentów).
Skupmy się chwilę na punkcie 2. Ważne jest – choć może nie zawsze wystarczająco mocno akcentowane – że zbiór, o którym tam mowa, jest określany jednym rzeczownikiem. Niepoprawny byłby zapis: *kilkoro studentek i studentów, bo mamy już wtedy dwa rzeczowniki, do których liczebnik miałby się odnosić, a żaden z nich sam nie oznacza w tym kontekście zbioru różnopłciowego, bo każda z członkiń grupy studentek będzie tylko żeńska, a każdy z członków zbioru studentów tu akurat męski. Podobnie nie możemy użyć konstrukcji *kilkoro dziewcząt i chłopców – znów liczebnik łączy się z nazwą grupy ludzi określanej dwoma rzeczownikami, a to jest nieuprawnione w tym przypadku. Zauważmy zresztą, że gdyby powyższe połączenie nie było wadliwe, powinniśmy umieć je przekształcić w następujący sposób *kilkoro dziewcząt i kilkoro chłopców, a to jest niewykonalne, gdyż rzeczownik w liczbie mnogiej chłopcy nie zakłada zbioru różnopłciowego, a zatem nie łączy się z liczebnikiem zbiorowym. Za niedozwoloną należy uznać również konstrukcję *kilka dziewcząt i kilku chłopców – słowo dziewcząt musi być poprzedzone liczebnikiem zbiorowym, a nie głównym, jak w przykładzie.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Moje pytanie dotyczy następującej sytuacji: Jeżeli w tekście piszemy o Domu Pielgrzymkowym Arka, a potem w tekście używamy samej nazwy Arka, to czy piszemy ją w cudzysłowie („Arka”)?
Nie ma uzasadnienia dla tego, by umieszczać samą nazwę Arka w cudzysłowie, jeśli w pełnej nazwie występuje ona bez tego znaku. Inaczej jednak postąpilibyśmy, gdyby np. w dokumentach lub na billboardach widniał napis: Dom Pielgrzymkowy „Arka”. Zatem równie dobrze, bo w obu przypadkach konsekwentnie, byłoby: 1) Zatrzymaliśmy się w Domu Pielgrzymkowym Arka. Trzeba przyznać, że dyrektor Arki świetnie dostosował ośrodek do potrzeb gości; oraz: 2) Dom Pielgrzymkowy „Arka” wziął udział w plebiscycie na najlepsze miejsce noclegowe w regionie. To, którą ostatecznie „Arka” zajmie lokatę, okaże się już niebawem. Konsekwencja ma znaczenie!
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Witam. Jeśli pełna nazwa firmy brzmi: Basen w Świeciu Sp. z o.o., to czy poprawny jest zapis: spółka „Basen w Świeciu”?
W tekstach nieurzędowych możemy zastosować zaproponowany w pytaniu zapis. Dotyczy to zarówno rezygnacji z dopisku Sp. z o.o., jak i użytego tu cudzysłowu – wydaje się on wręcz niezbędny, by nie potraktować wyrażenia w Świeciu jedynie jako informacji o lokalizacji spółki, skoro, co wiemy, stanowi ono zasadniczą część nazwy własnej.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-23
Moje wątpliwości budzi pisownia niespełniającym (warunków do...). Jaka jest poprawna pisownia? Razem czy osobno?
Imiesłowy przymiotnikowe, niezależnie od tego, czy są użyte w znaczeniu przymiotnikowym, czy czasownikowym, z partykułą nie piszemy łącznie. Dopuszcza się pisownię rozdzielną w przypadku znaczenia czasownikowego, jednak bezpieczniej jest zapisać takie wyrażenie razem. Wielki słownik ortograficzny PWN wszystkie zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe podaje w pisowni łącznej.
Ewelina Pałka
Różne2010-11-23
Co to są analityki lub analityzmy?
Formy analityczne (inaczej: formy złożone) – bo o takie chyba pada pytanie – mogą być formami fleksyjnymi, których składnikiem jest słowo posiłkowe lub morf fleksyjny pisany oddzielnie od tematu danego leksemu. Do form analitycznych należą m.in.: formy czasu przyszłego złożonego (będę mówić lub będę mówiła); formy trybu przypuszczającego bezosobowych postaci czasownika (mówiono by, zrobiono by); niektóre formy trybu rozkazującego (niech mówi, niech czytają) (za: Mirosław Bańko: Wykłady z polskiej fleksji. Warszawa 2004, s. 45–46, 54). Analityzmami zwane są także tzw. orzeczenia peryfrastyczne typu wpaść w zachwyt, mieć nadzieję czy zwracać uwagę, których skomplikowaną naturę przybliżają m.in. prace: Ewy Jędrzejko: Słownictwo tzw. analityczne w opisie leksykalnym (propozycja opisu i klasyfikacji). W: Markowski A., red.: Opisać słowa. Warszawa 1992 oraz Iwony Loewe: Konstrukcje analityczne w poezji Młodej Polski. Katowice 2000.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-11-23
Pracuję w Multikinie. Nie wiem dlaczego, nikt nie chce odmieniać nazwy firmy. Używa się tu formy: pracuję w Multikino, współpraca z Multikino, zapraszamy do Multikino itp. Według mnie nie jest to poprawna forma. Brzmi to niezręcznie i źle. Chciałabym się dowiedzieć, czy moja irytacja na nieodmienianie Multikina jest słuszna.
Multikino nie jest wyrazem nieodmiennym, w związku z tym irytacja Autorki/Autora listu jest jak najbardziej uzasadniona. Mnie też przywołane tu przykłady rażą. Są po prostu błędne i takiej praktyce należy się przeciwstawiać – zatem gratuluję językowego wyczucia.
Ewa Biłas-Pleszak
Poprawność komunikacyjna2010-11-23
Ostatnio napisałam artykuł o tematyce historycznej i zwrócono mi uwagę, że zapis: Miało to miejsce 14 maja 1994 roku jest niepoprawny, że powinnam pisać tylko: 14 maja 1994. Czy istnieje jakaś zasada regulująca użycie słowa roku bądź skrótu r.?
Nowy słownik poprawnej polszczyzny (1999) pod red. A. Markowskiego jako poprawny zapis daty podaje ten, w którym jest przynajmniej skrót r. Pominąć możemy go np. w bibliografii, natomiast w tekście głównym pracy powinien się pojawić.
Ewa Biłas-Pleszak

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164