Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (582) Interpunkcja (191) Wymowa (69) Znaczenie (260) Etymologia (302) Historia języka (24) Składnia (333) Słowotwórstwo (135) Odmiana (328) Frazeologia (131) Poprawność komunikacyjna (189) Nazwy własne (429) Wyrazy obce (89) Grzeczność językowa (40) Różne (162) Wszystkie tematy (3264)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2010-11-23
Chciałbym zapytać, jaki jest prawidłowy podział wyrazu myślisz przy przenoszeniu go do następnego wiersza (np. w książce, czasopiśmie itp.)? Czy będzie to my-ślisz, czy może raczej myś-lisz?
Zgodnie z zasadami dzielenia wyrazów podanymi w Wielkim słowniku ortograficznym (reguła 54.3) grupę spółgłoskową można albo w całości przenieść do następnego wiersza – wtedy podział wyglądałby tak: my-ślisz – albo dowolnie podzielić, przy czym przynajmniej jedna spółgłoska musi się znaleźć w przenoszonej części wyrazu – wtedy podział wygląda następująco: myś-lisz.
Alicja Podstolec
Znaczenie2010-11-23
Chciałbym prosić o informację, czy poprawne jest słowo pyprać i co ono oznacza, jaka jest jego etymologia?
Słowo pyprać jest gwarowym wariantem ogólnopolskiego paprać, które ma dwa znaczenia: 1) ‘babrać, brudzić, walać, paskudzić’, np. paprać ubranie; 2) ‘robić coś niedbale, niechlujnie’, np. paprać robotę. Na skutek typowego dla gwar przesunięcia wymowy samogłosek nastąpiła wymiana samogłoski a na y.
Z punktu widzenia normy języka ogólnego czasownik pyprać jest niepoprawny, gdyż należy do słownictwa gwarowego. Spotykany jest w gwarze śląskiej, w której też funkcjonuje utworzony od niego rzeczownik pyprok, oznaczający osobę wykonującą niechlujnie jakąś pracę.
Mirosława Siuciak

Słowotwórstwo2010-11-23
W świecie fantasy pojawia się bardzo często rasa ludzi-demonów, którzy znani są tam także jako gogi. Problemem pojawia się, gdy od słowa gog, chcemy utworzyć jego żeński odpowiednik, ponieważ słowo to nie występuje w języku polskim (nie znalazłem go w żadnym ze słowników), a jest jedynie zapożyczeniem. Na ile poprawna jest (o ile w ogóle jest poprawna) forma gożka, czyli nazwa żeńskiej przedstawicielki owej rasy?
Moja odpowiedź na pewno nie będzie pełna, bo pytanie nie jest precyzyjne (być może tylko dla mnie). W Starym Testamencie w Księdze Ezechiela (38,2) pojawia się Gog jako władca kraju położonego na północy Azji Mniejszej. Szersze znaczenie ma Gog w Apokalipsie św. Jana (20,8): "I wyjdzie, by omamić narody z czterech narożników ziemi, Goga i Magoga, by ich zgromadzić na bój" – mowa tu o potęgach wrogich Kościołowi. W jednym i w drugim wypadku nie ma potrzeby urabiania nazwy żeńskiej od imienia Gog. Ale w pytaniu nie ma mowy o Biblii, a jedynie o świecie fantasy, chodzi o rasę ludzi-demonów. I w tym wypadku można postawić pytanie: Czy ten świat duchów jest zróżnicowany płciowo? Wszak nie ma nazw żeńskich od demon, duch, szatan (choć jest diablica). Ale brak odpowiedników żeńskich nie jest niczym wyjątkowym, bo nie mają żeńskiej pary: szpieg, wróg, demiurg, cyborg, dramaturg (specjalnie dobierałam rzeczowniki z zakończeniem -g). Nie znaczy to oczywiście, że nazwa żeńska nie może się pojawić. I gdyby się pojawiła, może przybrać postać *gożka (wyraz opatruję gwiazdką, co sygnalizuje, że to wyraz, którego brak w polszczyźnie). Przyrostek -ka jest ciągle produktywnym środkiem tworzenia nazw żeńskich, przed nim g przejdzie w ż, jak w Norweg – Norweżka, sługa – służka.
Krystyna Kleszczowa
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-17
Jeśli pewna osoba nazywa się, powiedzmy, Lew Ziębło, to czy poprawie powiem, mówiąc: Teraz przemawia Lew Ziębło; W tej chwili nie ma Lwa Ziębły; Zaufałam Lwowi Zięble; Wczoraj w teatrze widziałam Lwa Ziębłę; Jutro na koncert idę z Lwem Ziębłą; Czy teraz myślisz o Lwie Zięble?
Polskie nazwiska męskie zakończone na o, a poprzedzone spółgłoską twardą (b, p, d, t, w, f, z, s, r, ł) przyjmują końcówki deklinacji żeńskiej rzeczownikowej. Imię męskie Lew odmienia się podobnie jak rzeczownik lew oznaczający zwierzę (różnice dotyczą tylko celownika liczby pojedynczej oraz mianownika i biernika liczby mnogiej (zob. odpowiednie hasła w słowniku PWN). Zaproponowana odmiana jest więc poprawna. Słowo komentarza do celownika liczby pojedynczej: forma Lwowi Zięble jest poprawna, aczkolwiek częściej stosuje się postać Lwu Zięble.
Magdalena Kurpiel
Odmiana2010-11-17
Która z form jest poprawna: błysła czy błysnęła?
Obie formy są poprawne. Wiele czasowników posiadających przyrostek -ną-/-nę- zarówno w rodzaju męskim, jak i żeńskim czasu przeszłego ma dwie formy. W tym przypadku dwie formy ma rodzaj żeński czasu przeszłego. W rodzaju męskim natomiast jest dopuszczalna jedynie forma błysnął, a nie, analogicznie do błysła, *błysł.
Magdalena Kurpiel
Znaczenie2010-11-14
Chciałbym się dowiedzieć, czy wyrażenie paść się może być użyte w odniesieniu do drobiu, jak np. Kury się pasą. Jeśli nie, to jakie inne wyrażenie jest używane w takiej sytuacji?
Czasownik paść ma dwa znaczenia: 1) ‘pilnować bydła (= ‘rogatych zwierząt domowych’), owiec itp. na pastwisku’ oraz 2) ‘karmić, dawać jedzenie, tuczyć zwierzęta hodowlane’. W tym drugim znaczeniu omawiany czasownik może być zatem użyty w stosunku do kur, bo zasadniczo kur nie wyprowadza się na jakieś pastwisko, by tam je paść, co pozwala nam wykluczyć pierwsze ze znaczeń. Warto też zaznaczyć, iż rozpowszechnione jest stosowanie paść w odniesieniu do gęsi i świń.
Joanna Przyklenk
Odmiana2010-11-14
Jak poprawnie odmienić wyraz rok? W celowniku l. poj. ma on formę roku czy rokowi?
W celowniku lp. wyraz rok ma postać rokowi. –Owi to charakterystyczna końcówka celownika dla rzeczowników rodzaju męskiego. Sporadycznie występującą w tym przypadku końcówką, ograniczoną do niewielkiej liczby wyrazów, jest zakończenie –u, np.: (komu? czemu?) bratu, ojcu, panu, chłopu, księdzu, diabłu, psu, kotu, snu, tchu, bzu.
Joanna Przyklenk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-14
Chciałabym zapytać o poprawną pisownię nazw pociągów – czy piszemy: ekspres Wostok czy „Wostok”, pospieszny Promień Słońca czy „Promień słońca”?
Obie wersje pisowni: ekspres Wostok lub ekspres „Wostok” są poprawne; cudzysłów silniej wyodrębnia jednowyrazową nazwę własną. Nazwa dwuwyrazowa powinna być pisana wielkimi literami: pospieszny Promień Słońca (por. Morze Barentsa) lub pospieszny „Promień Słońca”.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Czy poprawne jest użycie słowa dotychczas w odniesieniu do oznaczonego momentu w przeszłości? Jak chociażby w zdaniu: W roku 1875 uznano dotychczas obowiązujące regulacje za niewystarczające. Wykładnia większości słowników, w których szukałem wyjaśnienia problemu, skłania się bowiem ku znaczeniu do chwili obecnej.
Podane zdanie jest poprawne. Wyraz dotychczas oznacza ‘do tej pory’, co może wskazywać na chwilę obecną, jeśli w zdaniu nie ma innych określników czasowych, np.: Dotychczas był wzorowym uczniem (dotychczas = ‘do chwili obecnej’). Jeśli natomiast jest w zdaniu obecny dodatkowy wykładnik temporalności, to wówczas słowo dotychczas odnosić się będzie do wskazanego momentu, np.: Ostatnio, w ciągu kilku lat powojennych (1944-1947), cała grupa Łemków opuściła dotychczas zamieszkiwane terytorium (A. Kwilecki: Łemkowie. Zagadnienie migracji i asymilacji. Warszawa 1974) (tu: dotychczas = ‘do wskazanego momentu w czasie’).
Joanna Przyklenk
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Kwestią, którą chciałabym poruszyć są pytania czemu? i dlaczego?. Mnie zawsze uczono, by używać tej drugiej formy, ale nawet wśród językoznawców dostrzegam odmienne zdania.
Zaimki czemu i dlaczego są synonimami. Różni je przede wszystkim to, że pierwszy z nich ma charakter bardziej potoczny, w związku z tym w sytuacjach oficjalnych lepiej rozpocząć pytanie od dlaczego. Natomiast w codziennej komunikacji spokojnie możemy posłużyć się zarówno słowem czemu, jak i dlaczego, ponieważ obie formy są poprawne.
Daria Sitko
Składnia2010-11-14
Mam pytanie co do czasownika chcieć. Czy powiem: Chcesz gruszkę czy chcesz gruszki?
Obydwie wskazane w pytaniu formy są poprawne, ich użycie jednak będzie niosło ze sobą nieco odmienne sensy: chcesz gruszkę? – oznacza, czy pytany chce całą, jedną gruszkę, a pytanie chcesz gruszki? – czy pytany chce kawałek gruszki. Obowiązującą tu zasadą jest następująca reguła: [ktoś] chce [coś] (czasownik chcieć wymaga tu rzeczownika konkretnego oznaczającego całość w bierniku), np.: chce książkę, gazetę, płytę, jabłko; [ktoś] chce [czegoś] (tu chcieć wymaga rzeczowników w dopełniaczu – albo rzeczownika konkretnego oznaczającego część czegoś, albo rzeczownika abstrakcyjnego), np.: chce chleba (części chleba, nie całego bochenka), jabłka (kawałka jabłka) pracy, szczęścia, wolności.
Joanna Przyklenk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-14
Zwracam się z wielką prośbą o udzielenie mi informacji na temat odmiany następujących nazwisk: 1. Socha – czy zapraszam na ślub panią i pana Sochów? 2. Rytt – czy zapraszam pana Rytta? 3. Chalcarz – czy zapraszam panią i pana Chalcarzy czy Chalcarzów? 4. Kościelny, Porębny – czy zapraszam pana Kościelnego i panią Porębną?
Na ślub, i nie tylko, można zaprosić państwa Sochów, pana Rytta, państwa Chalcarzów i pana Kościelnego. Zanim wypisze się zaproszenie dla ostatniego gościa, trzeba będzie mu, a właściwie jej, zajrzeć do dowodu osobistego. Jeśli pani o imieniu – powiedzmy – Anna ma na nazwisko Porębna, to zaprosimy i ugościmy panią Annę Porębną. Ale jeżeli w jej dokumencie tożsamości widnieje w odpowiedniej rubryce zapis Anna Porębny, to sygnał, że nazwisko tej kobiety jest nieodmienne (w myśl reguły, że spośród nazwisk żeńskich odmieniają się tylko te zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -a). W tym drugim przypadku w zaproszeniu pojawi się więc np. taka formuła: Serdecznie zapraszamy p. Annę Porębny na nasz ślub. Życząc narzeczonym dużo szczęścia, pozdrawiam gorąco.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Dzień dobry, mam pytanie dotyczące wyrażenia żyć w ciągłym biegu. Czy jest ono poprawne? Jeśli tak, czy jest ono zgrabne?
Wyrażenie żyć w ciągłym biegu jest potocznym związkiem frazeologicznym, odnoszę wrażenie, że w naszych "zagonionych" czasach nader często używanym. Czy jest zgrabne? To już podlega subiektywnej ocenie, pozwolę sobie jedynie nieco żartobliwie zauważyć, że ktoś tak ustawicznie biegający na problemy z własną sylwetką narzekać nie będzie.
Ewa Biłas-Pleszak
Odmiana2010-11-14
Czy rzeczownik trup jest żywotny, czy nieżywotny?
Wyraz trup należy do kategorii rzeczowników męskożywotnych. O jego statusie przesądza bowiem synkretyzm (tożsamość) przypadków dopełniacza i biernika liczby pojedynczej: D. (nie ma) trupa, B. (widzę) trupa.
Joanna Przyklenk
Ortografia2010-11-14
Nurtuje mnie kwestia zapisu nazwy roku poświęconego uczczeniu pamięci i upowszechnieniu twórczości pisarza, poety lub kompozytora. Słownik ortograficzny PWN z 2006 r. podaje przykład: rok mickiewiczowski, prawie konsekwentnie niemal spotyka się w mediach i nie tylko zapis analogicznej nazwy: Rok Chopinowski. Ten drugi zapis wydaje się bardziej uzasadniony, gdyż obejmuje zapewne cały cykl imprez składających się na obchody tego święta. Kiedy więc można pisać: rok chopinowski, a kiedy Rok Chopinowski?
Wielka litera w tego typu nazwach wyraźnie wskazuje na jednostkowość, indywidualność określanych wydarzeń. Każdą imprezę bez względu na jej wielkość i zasięg możemy nazwać tak właśnie: Turniej Jednego Wiersza, Rok Szopenowski/Chopinowski zatem także.
Aldona Skudrzyk
Składnia2010-11-14
Który ze zwrotów jest poprawny: na II zmianie w dni wolne od pracy czy: na II zmianie w dniach wolnych od pracy?
Przyimek w może wprowadzać zarówno rzeczowniki w miejscowniku, jak i w bierniku. W przypadku połączenia przyimka w oraz rzeczownika dzień możliwe i poprawne jest zastosowanie zarówno miejscownika (na drugiej zmianie w dniach wolnych od pracy), jak i biernika (na drugiej zmianie w dni wolne od pracy). Osobiście uważam, że wyrazistszą formą jest miejscownik, i dlatego radzę właśnie jej używać.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Składnia2010-11-14
Przepisy te stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem. Czy tak sformułowane zdanie wskazuje, że wymóg sprawowania przez dłuższy czas pieczy nad dzieckiem spoczywa tylko na innych osobach, czy także na rodzeństwie, dziadkach i powinowatych w linii prostej?
Zapis ten daje do zrozumienia, że wszystkie wymienione w wyliczeniu osoby objęte są przepisem, czyli rodzeństwo, dziadkowie, powinowaci w linii prostej, a także inne osoby.
Iwona Loewe
Odmiana2010-11-14
Jakiego rodzaju jest czasownik zjesz?
Rodzaj gramatyczny czasowników jest zdeterminowany przez rodzaj gramatyczny rzeczowników. To oznacza, że rodzaj nie przysługuje leksemowi jako całości (jak u rzeczownika, np. wyraz stół bez względu na swą postać fleksyjną będzie rodzaju męskiego), ale pojedynczym formom fleksyjnym tego leksemu (np. on zjadł – r. męski, ale ona zjadła – r. żeński czasownika). Postać 2. osoby liczby pojedynczej dokonanego czasownika zjesz to czas przyszły prosty (czasowniki dokonane nie mają czasu teraźniejszego), zatem nie można tej formy opisywać za pomocą kategorii rodzaju. Rodzaj widoczny jest bowiem tylko w formach czasu przeszłego: zjadłam, zjadłaś, zjadło; zjedliśmy, zjadłyśmy itd.; w konstrukcjach czasu przyszłego złożonego, pod warunkiem, że w skład tej konstrukcji nie będzie wchodził bezokolicznik typu: on/ona/ono będzie czytać, ale: będę jadł/jadła, będziesz jadł/jadła, będzie jadł/jadła/jadło, będziemy jedli/jadły itd.; w formach trybu przypuszczającego: zjadłbym/zjadłabym, zjadłbyś/zjadłabyś, zjadłby/zjadłaby/zjadłoby itp.
Joanna Przyklenk
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Chciałabym się dowiedzieć, czy poprawny jest zwrot protestować w obronie. Na przykład: protest związkowców w obronie miejsc pracy. Mam poważne wątpliwości co do tego.
Protest w języku polskim oznacza ‘zdecydowany sprzeciw, wystąpienie skierowane przeciw czemuś, co uważa się za niesłuszne, niewłaściwe’ (Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz), tak więc protestować to ‘wyrażać sprzeciw’.
Sformułowanie protest związkowców w obronie miejsc pracy jest elipsą (ściągnięciem), która ma zwrócić uwagę na cel podejmowania protestu. Zatem mówiący akcentuje nie to, co związkowcy uważają za niesłuszne – w tym wypadku zapewne decyzję o zwolnieniu (komunikat miałby postać: protest związkowców przeciw decyzji o zwolnieniach), ale cel jego podejmowania. Takie ukształtowanie komunikatu może być jednocześnie próbą budowania pozytywnego obrazu protestującego bądź neutralizacji obrazu negatywnego (protest jest negacją i może być w związku z tym negatywnie postrzegany).
Alicja Podstolec
Poprawność komunikacyjna2010-11-14
Spotkałem się z opinią, że nie wolno zaczynać zdań od wyrazu jest. Chodzi o takie sytuacje, jak np. ta: Grypa powoduje kaszel. Jest to przewlekłe schorzenie. Czy jest to poprawne?
Zdanie zdecydowanie może się zaczynać słowem jest. Trzeba tylko zawsze zwracać uwagę na to, by podmiot, do którego owo jest jako orzeczenie czasownikowe lub składnik orzeczenia imiennego (tzw. łącznik) się odnosi, był jasno określony. A proszę zauważyć, że przywołany w pytaniu przykład nie do końca warunek ten spełnia i to właśnie z tego powodu cała konstrukcja jest wadliwa. Co prawda podmiot w zdaniu drugim został wyrażony, gdyż w jego funkcji występuje anaforyczny zaimek to; nie wiemy jednak, czy ten zaimek pojawił się w zastępstwie wyrazu grypa, czy słowa kaszel zdania poprzedniego, a odwoływanie się do semantyki niekoniecznie w tym przypadku użytkownikom polszczyzny pomaga (por. hasło schorzenie w SJP). Zatem by pozbyć się składniowej wieloznaczności, należałoby zacytowaną wypowiedź nieco przerobić. Proponuję po zmianie np. taką wersję: Grypa powoduje kaszel. Jest ona przewlekłym schorzeniem. Jak widać, jest i tutaj korzysta z danej mu szansy znajdowania się w wypowiedzeniu na pozycji inicjalnej.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164